Shakti Peethas | దసరా నవరాత్రుల్లో దర్శించాల్సిన 18 శక్తిపీఠాలు

Shakti Peethas | దసరా నవరాత్రుల వేళ అమ్మవారి ఆలయాలు భక్తజన సందోహంతో కళకళలాడుతాయి. తొమ్మిది రోజులపాటు దుర్గాదేవిని వివిధ రూపాల్లో ఆరాధించే ఈ పర్వదినాల్లో.. జీవితంలో ఒక్కసారైనా అష్టాదశ శక్తిపీఠాలను దర్శించుకోవాలని అమ్మవారి ఉపాసకులు ఆకాంక్షిస్తారు. దసరా నవరాత్రుల్లో ఈ ఆలయాలను దర్శించండి.. ఒక్కో క్షేత్రం వెనుక దాగిన పురాణగాథలు, శతాబ్దాల చరిత్ర, అరుదైన పూజా సంప్రదాయాలను తెలుసుకోండి. సతీదేవి శరీర భాగాలు పడిన ప్రదేశాలుగా పురాణాలు పేర్కొనే ఈ 18 క్షేత్రాల్లో కొన్ని దేశ సరిహద్దులు దాటి ఉన్నాయి. మరికొన్ని ఆలయాల్లో అమ్మవారి విగ్రహమే కనిపించదు. ఇంకొన్ని చోట్ల ఉగ్రరూపంలో దర్శనమిచ్చే తల్లి నిజరూపాన్ని ఏడాదిలో ఒకట్రెండు సందర్భాల్లో మాత్రమే చూడగలమని భక్తుల విశ్వాసం. ఆదిశంకరాచార్యులకు ఆపాదించే ‘అష్టాదశ శక్తిపీఠ స్తోత్రం’లోని వరుస క్రమాన్ని అనుసరించి.. ఆ క్షేత్రాల విశేషాలపై ప్రత్యేక కథనం. పురాణగాథల ప్రకారం.. దక్షయజ్ఞం అనంతరం సతీదేవి శరీర భాగాలు వివిధ ప్రాంతాల్లో పడ్డాయి. ఆయా ప్రదేశాలు శక్తిపీఠాలుగా వెలిశాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. అయితే, పీఠాల సంఖ్య, కొన్ని క్షేత్రాల గుర్తింపు, సతీదేవి శరీర భాగాలకు సంబంధించిన వివరాల్లో ప్రాంతీయ సంప్రదాయాల మధ్య భేదాలున్నాయి. ఆ విశేషాలేంటో తెలుసుకుందాం..

శ్రీలంక శాంకరీదేవి

భారతదేశం వెలుపల ఉన్న శక్తిపీఠంగా శ్రీలంకలోని ట్రింకోమలై శాంకరీదేవి ఆలయానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. కొలంబోకు సుమారు 237 కిలోమీటర్ల దూరంలో సముద్రం మధ్యలోని చిన్న ద్వీపంపై ఈ క్షేత్రం ఉంది. ఇక్కడి త్రికోణేశ్వరుడిని రావణుడు పూజించాడనే పురాణగాథ ప్రచారంలో ఉంది. ఈ ప్రాంతాన్ని తిరుకోణమలై అని కూడా పిలుస్తారు. 1624లో పోర్చుగీసు సైనికులు పురాతన ఆలయాన్ని ధ్వంసం చేశారు. అనంతరం 1952లో తమిళ హిందువులు కొత్త ఆలయాన్ని నిర్మించారు. శక్తిపీఠంగా ప్రాశస్త్యం ఉన్నప్పటికీ ఈ క్షేత్రం శివాలయంగానే ఎక్కువగా ప్రసిద్ధి చెందింది. స్థానిక భక్తులు అమ్మవారిని ‘మాతుమై అంబాళ్‌’ అని పిలుస్తారు. నాలుగు చేతులతో అభయ, వరద ముద్రల్లో దర్శనమిచ్చే శాంకరీదేవిని భక్తులు కొలుస్తారు.

కంచి కామాక్షిదేవి

దక్షిణాదిలోని సప్తమోక్షపురాల్లో కాంచీపురం ఒకటి. ఇక్కడి కామాక్షిదేవి ఆలయం సతీదేవి నాభి పడిన ప్రదేశంగా పురాణాల్లో పేర్కొన్నారు. లోకాలను పీడించిన భండాసురుడిని అమ్మవారు సంహరించిన క్షేత్రంగా కూడా దీనికి పేరుంది. భండాసురుడి సంహారానికి సంబంధించిన బిలం ఇప్పటికీ కామాక్షి మూలవిరాట్టు పక్కన కనిపిస్తుంది. అమ్మవారి పై రెండు చేతుల్లో పాశం, అంకుశం ఉంటాయి. ఎడమ చేతిలో చెరుకుగడ, కుడిచేతిలో ఐదు పూలబాణాలు ధరించిన రూపంలో దర్శనమిస్తారు. రోజుకు మూడుసార్లు జరిగే అభిషేక సేవలో అమ్మవారి నిజరూపాన్ని చూడవచ్చు. కామాక్షి అమ్మవారి ఎదురుగా ఆదిశంకరాచార్యులు బీజాక్షరాలతో కూడిన శ్రీచక్రాన్ని ప్రతిష్ఠించారని చెబుతారు. అర్ధరాత్రి వేళ అమ్మవారు ఆలయంలో నడయాడుతారని భక్తుల నమ్మకం. ఆలయ మాడవీధి నుంచి గర్భాలయ మండపం వరకు పంచి ప్రదక్షిణలు చేయడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత. సంతానం కోరుకునే దంపతులు ఆలయంలోని సంతాన స్తంభాన్ని పూజిస్తారు. శరన్నవరాత్రుల్లో ప్రతిరోజూ అసుర సంహార ఉత్సవాలు నిర్వహించడం ఈ క్షేత్ర విశేషం.

ప్రద్యుమ్న శృంఖలాదేవి

జనన మరణాల సంకెళ్ల నుంచి విముక్తి కలిగించే తల్లిగా శృంఖలాదేవిని భక్తులు ఆరాధిస్తారు. ‘శృంఖలం’ అంటే సంకెళ్లు అని అర్థం. సతీదేవి ఉదరభాగం పడిన ప్రదేశంగా ఈ క్షేత్రాన్ని పురాణాలు పేర్కొంటాయి. పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని పాండువా ప్రాంతాన్ని శృంఖలాదేవి పీఠంగా చెబుతారు. ఒకప్పుడు ఇక్కడ పెద్ద ఆలయం ఉండేది. 1340లో జరిగిన దండయాత్రల్లో అది ధ్వంసమైంది. అమ్మవారి మూలవిరాట్టుకు ఏమైందో తెలియదు. ఆలయం ఉన్న ప్రాంతంలోనే బారామినార్‌ మసీదు నిర్మించారు. పురాతన ఆలయ ఆనవాళ్లు ఇప్పటికీ కనిపిస్తాయని చెబుతారు. పురావస్తుశాఖ ఆధీనంలోని ఈ ప్రాంగణంలోకి సాధారణంగా సందర్శకులను అనుమతించరు. మాఘమాసంలో ఏడాదికోసారి ప్రాంగణం వెలుపల శృంఖలాదేవి మేళా నిర్వహిస్తారు. ఈ సందర్భంగా వేలాది మంది భక్తులు తరలివస్తారు. సమీపంలోని హంసేశ్వరీదేవి ఆలయాన్ని కొందరు శృంఖలాదేవిగా పూజిస్తారు. పాండువాకు సుమారు 185 కిలోమీటర్ల దూరంలో గంగానది సముద్రంలో కలిసే గంగాసాగర్‌ క్షేత్రం ఉంది. అక్కడి ఆదినాథ్‌ ఆలయంలో ఒడిలో చిన్నారిని కూర్చోబెట్టుకున్న బాలింత రూపంలో అమ్మవారు దర్శనమిస్తారు. ఈమెనే పాండువా నుంచి వచ్చిన శృంఖలాదేవిగా కొందరు విశ్వసిస్తారు. గుజరాత్‌లోని అంబాజీ క్షేత్రమే శృంఖలాదేవి పీఠమని అక్కడి భక్తుల నమ్మకం.

మైసూరు చాముండేశ్వరిదేవి

కర్ణాటక రాష్ట్ర దేవతగా పేరొందిన చాముండేశ్వరిదేవి ఆలయం మైసూరు దసరా ఉత్సవాలకు ప్రధాన ఆకర్షణ. సతీదేవి శిరోజాలు పడిన ప్రదేశంగా ఈ క్షేత్రాన్ని చెబుతారు. పురాణగాథ ప్రకారం మహిషాసురుడి రాజ్యమైన ఈ ప్రాంతంలో చండముండులను సంహరించిన అమ్మవారికి చాముండేశ్వరి అనే పేరు వచ్చింది. ఆషాఢ బహుళ సప్తమి రోజున అమ్మవారి జయంత్యోత్సవం నిర్వహిస్తారు. ఆషాఢ శుక్రవారాల్లో లక్షలాది మంది భక్తులు దర్శనానికి వస్తారు. ప్రస్తుత ఆలయాన్ని 12వ శతాబ్దంలో హొయసళులు నిర్మించగా, 17వ శతాబ్దంలో విజయనగర రాజులు రాజగోపురాన్ని నిర్మించారు. 1659లో చాముండి కొండపైకి వెళ్లేందుకు వెయ్యి మెట్లను ఏర్పాటు చేశారు. 1799 నుంచి వడయార్‌ రాజవంశం కులదేవతగా చాముండేశ్వరిని ఆరాధిస్తూ దసరా వేడుకలను నిర్వహించడం ప్రారంభమైంది. ఎనిమిది చేతులతో అమ్మవారు దర్శనమిస్తారు. అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో విలువైన ఆభరణాలకు ప్రసిద్ధి చెందిన క్షేత్రాల్లో ఇదొకటి. శరన్నవరాత్రుల్లో సప్తమి నుంచి వరుసగా 12 రోజులపాటు అమ్మవారికి అపురూపమైన ఆభరణాలను అలంకరిస్తారు. మిగతా రోజుల్లో వాటిని వడయార్‌ రాజవంశం, కర్ణాటక ప్రభుత్వ ఖజానాలో భద్రపరుస్తారు. 1972 నుంచి చాముండేశ్వరి అమ్మవారిని ఏనుగు అంబారిపై ఊరేగించే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది.

అలంపురం జోగులాంబాదేవి

తెలంగాణలోని ఏకైక అష్టాదశ శక్తిపీఠంగా అలంపురం జోగులాంబాదేవి క్షేత్రానికి ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. సతీదేవి దంతాలు పడిన ప్రదేశంగా దీనిని పురాణాలు పేర్కొంటాయి. నిరబోసుకున్న కురులు, ఉగ్రనేత్రాలు, శిరస్సుపై బల్లి, గబ్బిలం, తేలు, కపాలం వంటి రూపాలతో అమ్మవారు దర్శనమిస్తారు. వృద్ధ నారీ రూపంలో కనిపించే ఈ విగ్రహం అరుదైనది. యోగులను అనుగ్రహించే యోగులాయి కాలక్రమంలో జోగులాంబగా ప్రసిద్ధి చెందిందని చెబుతారు. గృహచండిగా పేరున్న అమ్మవారిని పూజిస్తే వాస్తుదోషాలు తొలగిపోతాయని భక్తుల విశ్వాసం. ఒకప్పుడు అద్భుత శిల్పకళతో అలరారిన ఆలయం 14వ శతాబ్దంలో జరిగిన దండయాత్రల్లో ధ్వంసమైంది. మూలవిరాట్టును భద్రపరిచి, అప్పటి నుంచి బాలబ్రహ్మేశ్వరస్వామి ఆలయంలోని చిన్న గదిలో ఉంచి పూజలు నిర్వహించేవారు. 2005లో ప్రస్తుత మహా ఆలయాన్ని నిర్మించి అమ్మవారిని పునఃప్రతిష్ఠించారు. అమ్మవారు ఉగ్రస్వరూపిణి కావడంతో ఆలయం చుట్టూ నీరు నిలిచి ఉండేలా కోనేరును నిర్మించారు. మాఘమాసంలో వసంత పంచమి రోజున మాత్రమే అమ్మవారి నిజరూప దర్శనానికి అవకాశం ఉంటుంది. శరన్నవరాత్రుల్లో దుర్గాష్టమి అర్ధరాత్రి మహాపూజ నిర్వహిస్తారు. ఆ సమయంలో సాధారణ భక్తులకు ప్రవేశం ఉండదు.

శ్రీశైల భ్రమరాంబికాదేవి

అరుణాసురుడిని తుమ్మెద రూపంలో సంహరించిన అమ్మవారు భ్రమరాంబికగా ప్రసిద్ధి చెందారు. శ్రీశైలంలోని ఈ క్షేత్రం అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి. గర్భాలయం వెనుక ఉన్న చిన్న రంధ్రం నుంచి తుమ్మెదల ఝంకారం వినిపిస్తుందని భక్తులు చెబుతారు. అమ్మవారి అనుగ్రహం ఉన్నవారికే ఆ శబ్దం వినిపిస్తుందనే నమ్మకం కూడా ఉంది. సాధారణ దర్శనంలో అమ్మవారు వస్త్రాభరణాలతో, బంగారు ముఖారవిందంతో కనిపిస్తారు. అయితే ఆమె అసలు రూపం అసుర సంహారం చేస్తున్న భంగిమలో ఉంటుందని చెబుతారు. ఆ నిజరూపాన్ని ఏడాదిలో ఒక్కసారి మాత్రమే దర్శించే అవకాశం ఉంటుంది. ఉగాది తర్వాత వచ్చే మొదటి మంగళవారం లేదా మొదటి శుక్రవారం కుంభోత్సవం నిర్వహిస్తారు. దీనినే సాత్విక బలిహరణ అంటారు. ఈ సందర్భంగా వేలాది నిమ్మకాయలు, గుమ్మడికాయలు, కొబ్బరికాయలతోపాటు పెద్ద మొత్తంలో పసుపు, కుంకుమలను అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు. ఆ రోజు సాయంత్రం పసుపు, కుంకుమలతో కప్పి ఉంచిన అమ్మవారి నిజరూప దర్శనం కల్పిస్తారు. భ్రమరాంబికా శక్తిని తట్టుకునేందుకు మల్లికార్జునస్వామిని సైతం అన్నంతో కప్పి ఉంచుతారని చెబుతారు. శరన్నవరాత్రుల్లో ఉత్సవమూర్తిని నవదుర్గల రూపాల్లో అలంకరిస్తారు.

కొల్హాపూర్‌ మహాలక్ష్మి

మహారాష్ట్రలోని కొల్హాపూర్‌ మహాలక్ష్మి ఆలయాన్ని స్థానికులు అంబాబాయి అని పిలుస్తారు. అమ్మవారి మూలవిరాట్టుకు ఎన్నో ప్రత్యేకతలు ఉన్నాయి. వజ్రకిలగా పిలిచే ప్రత్యేకమైన రాతితో విగ్రహాన్ని రూపొందించారు. నాలుగు చేతుల్లో గద, పానపాత్ర, అమృతభాండం, దబ్బనిమ్మకాయను ధరించి సింహవాహినిగా దర్శనమిస్తారు. శరన్నవరాత్రుల్లో మూలవిరాట్టును వివిధ రూపాల్లో అలంకరించడం ఈ క్షేత్ర ప్రత్యేకత. విజయదశమి రోజున తిరుమలేశుని తరఫున మహాలక్ష్మీదేవికి పసుపు, కుంకుమల సారె సమర్పిస్తారు. ఏడాదికి రెండుసార్లు సూర్యకిరణాలు నేరుగా అమ్మవారి విగ్రహంపై పడతాయి. జనవరి 31, ఫిబ్రవరి 1, 2 తేదీలతోపాటు నవంబర్‌ 9, 10, 11 తేదీల్లో ఈ దృశ్యాన్ని చూడవచ్చు. శ్రావణమాసంలో వరలక్ష్మీ వ్రతం రోజున అమ్మవారికి కలువపూలతో అర్చన నిర్వహిస్తారు. చైత్ర పౌర్ణమి సందర్భంగా జరిగే మహారథోత్సవం భక్తులకు కనువిందు చేస్తుంది.

మాహూర్‌ హివారా ఏకవీరాదేవి

మహారాష్ట్రలోని మాహూర్‌ పేరు వినగానే చాలామందికి రేణుకాదేవి ఆలయం గుర్తుకొస్తుంది. అయితే మాహూర్‌కు సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలోని హివారా గ్రామంలో ఏకవీరాదేవి ఆలయం ఉందని, అదే అసలైన శక్తిపీఠమని కొందరు భావిస్తారు. ఒకప్పుడు వైభవంగా వెలిగిన హివారా ఏకవీరాదేవి ఆలయం దండయాత్రల్లో ధ్వంసమైంది. సుమారు 50 ఏళ్ల క్రితం ప్రస్తుత ఆలయాన్ని నిర్మించారు. ఇక్కడి అమ్మవారి విగ్రహం మాహూర్‌ రేణుకాదేవిని పోలి ఉంటుంది. కేవలం శిరస్సు భాగమే దర్శనమిస్తుంది. పురాణగాథ ప్రకారం పరశురాముడు తన తల్లి రేణుకాదేవి శిరస్సును ఖండించాడు. ఆమె శిరస్సు హివారాలో ఉండగా, దేహం సమీపంలోని సుద్ధుద్‌ కొండపై పడిందని చెబుతారు. అందువల్ల మాహూర్‌ రేణుకాదేవి ఆలయాన్ని దర్శించే భక్తులు హివారా ఏకవీరాదేవి ఆలయాన్ని కూడా సందర్శించాలని స్థానికులు చెబుతుంటారు.

ఉజ్జయిని మహాకాళిదేవి

మహాకాళేశ్వరుడి క్షేత్రమైన ఉజ్జయినిలో మహాకాళిదేవికి ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఆవంతిక క్షేత్రంలో అమ్మవారికి సంబంధించిన రెండు ఆలయాలు ప్రసిద్ధి చెందాయి. వాటిలో పాదసిద్ధిదేవి ఆలయం ఒకటి కాగా, గడ్‌ కాళికా ఆలయం మరొకటి. వీటిలో ఏది అష్టాదశ శక్తిపీఠమనే విషయంలో భక్తుల్లో భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. కొన్ని సంప్రదాయాల ప్రకారం గడ్‌ కాళికా ఆలయం అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి. హరసిద్ధి ఆలయాన్ని 51 శక్తిపీఠాల్లో ఒకటిగా భావిస్తారు. పాదసిద్ధిదేవి శాంత స్వరూపిణిగా దర్శనమిస్తే, గడ్‌ కాళికాదేవి ఉగ్రరూపంలో కనిపిస్తారు. ఎర్రటి నాలుకతో, ఉగ్రరూపంతో అమ్మవారు భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. మహాకవి కాళిదాసుకు అమ్మవారి అనుగ్రహం లభించిందనే గాథ ఈ క్షేత్రంలో ప్రాచుర్యంలో ఉంది. మహాకాళేశ్వర ఆలయానికి సుమారు నాలుగు కిలోమీటర్ల దూరంలో అమ్మవారి ఆలయం ఉంటుంది. విజయదశమి రోజున అమ్మవారి సన్నిధిలో అందించే నిమ్మకాయ ప్రసాదాన్ని భక్తులు మహిమాన్వితమైనదిగా భావిస్తారు. మహిళా పూజారులు అమ్మవారి సేవల్లో పాల్గొనడం ఈ ఆలయ మరో ప్రత్యేకత.

పిఠాపురం పురుహూతికాదేవి

పురాణాల ప్రకారం గయకు మూడు ముఖ్య క్షేత్రాలు ఉన్నాయి. శిరోగయగా బీహార్‌లోని గయ, నాభిగయగా ఒడిశాలోని జాజ్‌పూర్‌, పాదగయగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పిఠాపురం ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఈ మూడు ప్రాంతాలకూ శక్తిపీఠాల ప్రాశస్త్యం ఉంది. పిఠాపురంలోని కుక్కుటేశ్వరస్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో పురుహూతికాదేవి కొలువై ఉన్నారు. ఇక్కడ జగన్మాత మూడు రూపాల్లో దర్శనమిచ్చినా పురుహూతికాదేవి ప్రధాన అమ్మవారిగా పూజలందుకుంటారు. కుక్కుటేశ్వరస్వామి గర్భాలయంలో హుంకారిణిదేవి కొలువై ఉన్నారు. హుంకారంతో రాక్షసులను సంహరించినందున ఆమెకు ఆ పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. అమ్మవారిని నేరుగా చూడలేనంత శక్తిమంతమైన రూపమని భావించి, ఆమెను ఒక పక్కగా దర్శించేలా ఏర్పాటు చేశారని స్థానిక కథనం. కుక్కుటేశ్వరుని పట్టపురాణిగా రాజరాజేశ్వరిదేవి కూడా పూజలందుకుంటుంది. ఆలయ ప్రాంగణంలోని ప్రత్యేక సన్నిధిలో పురుహూతికాదేవి ధాన్యకుంభం, గండ్రగొడ్డలి, కమలం, మధుకలశం ధరించి దర్శనమిస్తారు. ఇంట్లో తొలగని ఈతిబాధలు, ఇతర పీడలు ఎదురైనప్పుడు అమ్మవారిని స్మరిస్తే ఉపశమనం లభిస్తుందని భక్తుల విశ్వాసం.

జాజ్‌పూర్‌ గిరిజాదేవి

ఒడిశాలోని వైతరణీ నదీ తీరాన ఉన్న జాజ్‌పూర్‌ గిరిజాదేవి క్షేత్రం నాభిగయగా ప్రసిద్ధి చెందింది. అమ్మవారు త్రిశూలం ధరించి మహిషాసురుడిని సంహరిస్తున్న రూపంలో దర్శనమిస్తారు. మూలవిరాట్టు నిజరూప దర్శనం దుర్లభం. పూరీ జగన్నాథుడి రథయాత్ర తరహాలో గిరిజాదేవి కూడా ప్రతి ఏటా నూతన రథంపై ఊరేగుతారు. ఏటా 1,017 కలప ముక్కలతో రథాన్ని తయారు చేస్తారు. పన్నెండు చక్రాలున్న ఈ రథానికి ‘సింహధ్వజం’ అని పేరు. మహాకాళికి ప్రతీకగా నలుపు, మహాలక్ష్మికి ప్రతీకగా ఎరుపు, మహాసరస్వతికి ప్రతీకగా తెలుపు వస్త్రాలతో రథాన్ని అలంకరిస్తారు. శరన్నవరాత్రుల్లో తొమ్మిది రోజులపాటు అమ్మవారి ఉత్సవమూర్తిని ఊరేగిస్తారు. రథంపై కొలువుదీరిన గిరిజాదేవిని దర్శిస్తే ఏడు జన్మల పాపాలు తొలగిపోతాయని భక్తులు నమ్ముతారు. ఇక్కడ పిండప్రదానాలు చేస్తే పితృదేవతలకు సద్గతి లభిస్తుందని విశ్వసిస్తారు.

ద్రాక్షారామం మాణిక్యాంబాదేవి

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ద్రాక్షారామ భీమేశ్వరస్వామి ఆలయ ప్రాంగణంలో ఈశాన్య దిశలో మాణిక్యాంబాదేవి ఆలయం ఉంది. కమలం, శివలింగాన్ని ధరించి అమ్మవారు దర్శనమిస్తారు. గతంలో ఆలయ గోడలు మణులు, మాణిక్యాలతో మెరిసిపోయేవని స్థలపురాణం చెబుతుంది. మాణిక్యాల కాంతుల్లో ప్రకాశించే తల్లిని మాణిక్యాంబగా పిలిచేవారని చెబుతారు. ఒక సందర్భంలో దుండగులు ఆలయంలోని మణులను పెకిలించేందుకు ప్రయత్నించగా అవి శిలలుగా మారిపోయాయని స్థానిక గాథ. కాలక్రమంలో మణులు రాళ్లుగా మారినా అమ్మవారికి మాణిక్యాంబ అనే పేరే స్థిరపడింది. అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లోని మూడు ప్రధాన శక్తిపీఠాలుగా అలంపురం జోగులాంబ, శ్రీశైల భ్రమరాంబ, ద్రాక్షారామ మాణిక్యాంబ ఆలయాలకు ప్రత్యేక ప్రాశస్త్యం ఉంది.

గువాహటి కామాఖ్యాదేవి

అసోంలోని గువాహటిలో ఉన్న కామాఖ్యాదేవి ఆలయంలో అమ్మవారికి ప్రత్యేక విగ్రహం ఉండదు. చెట్ల దిగువన ఉన్న చిన్న త్రికోణాకార ప్రదేశాన్ని దేవీ స్వరూపంగా పూజిస్తారు. ఇది అమ్మవారి యోనిస్థానమని, సమస్త సృష్టికి మూలమని భక్తులు భావిస్తారు. అస్సాం రాజధాని దిస్పూర్‌కు సుమారు 15 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ క్షేత్రం ఉంది. ప్రస్తుత ఆలయాన్ని 1565లో కోచ్‌ రాజులు నిర్మించారు. గర్భగుడిలోని యోనిమండలాన్ని వస్త్రాలతో కప్పి, దానిపై అలంకరణలు చేస్తారు. పక్కనే నూతంగి, కమలాత్మిక అమ్మవార్లు కొలువై ఉంటారు. యోనిమండలం నుంచి నిరంతరం నీరు ఉబికి వస్తుందని, దానినే భక్తులకు తీర్థంగా ఇస్తారని చెబుతారు. ప్రతి ఏటా జూన్‌ 22 నుంచి 26 వరకు ‘అంబుబాచీ మేళా’ పేరుతో రుతుస్నాత ఉత్సవం నిర్వహిస్తారు. ఈ ఐదు రోజుల్లో ఆలయంలోని నీరు ఎరుపు రంగులోకి మారుతుందని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఈ సందర్భంగా ఐదు రోజులపాటు గర్భాలయాన్ని మూసివేస్తారు. చివరి రోజు అమ్మవారి వస్త్రాన్ని చిన్న ముక్కలుగా చేసి భక్తులకు అందిస్తారు. దీనిని అంగవస్త్ర ప్రసాదంగా భావిస్తారు. జాతకరీత్యా గర్భదోషాలు ఉన్నవారు కామాఖ్యాదేవిని దర్శిస్తే శుభఫలితాలు కలుగుతాయని భక్తుల నమ్మకం.

ప్రయాగ్‌రాజ్‌ మాధవేశ్వరి

ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ప్రయాగ్‌రాజ్‌లో మాధవేశ్వరీదేవి నిరాకార స్వరూపంలో పూజలందుకుంటారు. అమ్మవారికి ప్రత్యేక విగ్రహం ఉండదు. గర్భాలయంలోని చిన్న ఊయలనే జగన్మాత రూపంగా భావించి ఆరాధిస్తారు. స్థానికులు ఈ ఆలయాన్ని ‘ఆలోపి మందిరం’ అని పిలుస్తారు. ఆలోపి అంటే అదృశ్యశక్తి అని అర్థం. కంటికి కనిపించని రూపంలో అమ్మవారు కొలువై ఉన్నారని భక్తులు నమ్ముతారు. ఊయల చుట్టూ నిలువెత్తు చీరలను అలంకరిస్తారు. సంతానభాగ్యాన్ని ప్రసాదించే దేవతగా మాధవేశ్వరీదేవికి పేరుంది. ప్రయాగ్‌రాజ్‌లోని లలితాదేవి ఆలయాన్ని కూడా శక్తిపీఠంగా కొందరు భావిస్తారు.

జ్వాలాముఖి దేవి

హిమాచల్‌ప్రదేశ్‌లోని కాంగ్రా సమీపంలో జ్వాలాముఖి క్షేత్రం ఉంది. జమ్ముకశ్మీర్‌లోని వైష్ణోదేవి ఆలయాన్ని చాలామంది శక్తిపీఠంగా భావించినప్పటికీ, జ్వాలాముఖి ఆలయానికే అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. భక్తులు అమ్మవారిని జ్వాలాదేవి, జ్వాలాజీ అని పిలుస్తారు. ఇక్కడ అమ్మవారికి సాధారణ ఆలయాల మాదిరిగా అభిషేకాలు, అర్చనలు నిర్వహించరు. అగ్ని స్వరూపిణిగా పూజలందుకునే జగన్మాత వెండి మండపంలో నీలవర్ణ అఖండ జ్యోతిగా దర్శనమిస్తారు. ఈ జ్యోతితోపాటు వెలిగే మరో రెండు జ్యోతులను త్రిశక్తి స్వరూపంగా ఆరాధిస్తారు. ఆలయ ప్రాంగణంలో మరో ఏడు రూపాల్లోనూ అగ్ని జ్యోతులు వెలుగుతుంటాయి. ప్రతిరోజూ ప్రత్యేక హారతులు నిర్వహిస్తారు. మాల్పువా, కోవా, మిశ్రీ, పులిహోర, పూరీ, శనగలు, హల్వా, మీగడపాలు వంటి నైవేద్యాలను అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.

గయ మంగళ‌గౌరి

బీహార్‌లోని గయలో కొలువైన మంగళ‌గౌరిదేవి అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకరు. సతీదేవి స్తనభాగం పడిన ప్రదేశంగా ఈ క్షేత్రాన్ని పురాణాలు పేర్కొంటాయి. దీర్ఘసుమంగళీభవ అంటూ దీవించే తల్లిగా మంగళ‌గౌరిని భక్తులు ఆరాధిస్తారు. గర్భాలయంలో ప్రత్యేకమైన విగ్రహం ఉండదు. రెండు లింగాకారాలను అమ్మవారి స్తనాలుగా భావించి పూజిస్తారు. భక్తులు స్వయంగా అమ్మవారిని తాకి పూజలు చేసుకోవచ్చు. సృష్టిలోని ప్రాణులన్నింటినీ పోషించే తల్లిగా మంగళాగౌరికి ప్రాధాన్యం ఉంది. గయలోని విష్ణుపాద ఆలయం కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. అమ్మవారి సన్నిధిలోని బిల్వపత్రాలను భక్తులు మహాప్రసాదంగా స్వీకరిస్తారు. సంతానాన్ని ప్రసాదించే దేవతగా కూడా మంగళాగౌరికి పేరుంది.

కాశీ విశాలాక్షి

విశాలాక్షి అంటే విశాలమైన, అందమైన కన్నులు కలిగినది అని అర్థం. వారణాసిలో కొలువైన ఈ అమ్మవారు విశ్వనాథుడి అర్ధాంగిగా పూజలందుకుంటారు. సతీదేవి చెవి కుండలాలు పడిన ప్రదేశంగా ఈ క్షేత్రాన్ని చెబుతారు. కాశీలో అనేక అమ్మవారి ఆలయాలు ఉన్నప్పటికీ విశాలాక్షి శక్తిపీఠానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. ఈ ఆలయాన్ని దక్షిణ భారతీయ శైలిలో నిర్మించారు. గర్భాలయ మండపంలో రెండు అమ్మవారి విగ్రహాలు దర్శనమిస్తాయి. వెనుకవైపు ఉన్న చిన్న విగ్రహం పురాతనమైనది కాగా, ప్రధానంగా కనిపించేది నూతన విగ్రహం. ఇటీవల ఆలయానికి కుంభాభిషేకం నిర్వహించి కొత్త విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. భాద్రపదమాసంలో విశాలాక్షికి సమర్పించే కాటుకను భక్తులు మహాప్రసాదంగా భావిస్తారు. దానిని ధరించడం వల్ల సౌభాగ్యం కలుగుతుందని విశ్వసిస్తారు. కాశీయాత్ర ఫలం సంపూర్ణంగా లభించాలంటే విశ్వనాథుడు, అన్నపూర్ణాదేవితోపాటు విశాలాక్షిని కూడా దర్శించాలని భక్తులు భావిస్తారు.

కశ్మీర్‌ సరస్వతీదేవి

అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ప్రస్తుతం అసలు ఆలయాన్ని నేరుగా దర్శించలేని క్షేత్రంగా కశ్మీర్‌ సరస్వతీదేవి ఆలయానికి గుర్తింపు ఉంది. పురాణాల్లో పేర్కొన్న సరస్వతీ శక్తిపీఠం ప్రస్తుతం పాక్‌ ఆక్రమిత కశ్మీర్‌లోని శారదా గ్రామంలో ఉంది. నీలం నది తీరాన, నియంత్రణ రేఖకు సుమారు 10 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఈ పురాతన ఆలయం ఉంది. ఆదిశంకరాచార్యులు సర్వజ్ఞ పీఠాన్ని అధిరోహించిన ప్రదేశంగా కూడా దీనికి ప్రాశస్త్యం ఉంది. ప్రస్తుతం అక్కడ శిథిలమైన ఆలయం మాత్రమే కనిపిస్తుంది. పరిస్థితుల కారణంగా అక్కడికి వెళ్లి అమ్మవారిని దర్శించుకోవడం సాధ్యం కావడం లేదు. దీంతో శృంగేరి దక్షిణామ్నాయ శారదాపీఠం ప్రత్యామ్నాయంగా కుప్వారా జిల్లాలోని తీత్వాల్‌ వద్ద సరస్వతీ ఆలయాన్ని నిర్మించింది. నియంత్రణ రేఖకు సమీపంలో నిర్మించిన ఈ ఆలయంలో 2023లో శృంగేరి జగద్గురువులు స్వయంగా విగ్రహ ప్రతిష్ఠ నిర్వహించారు. దీంతో భక్తులకు సరస్వతీదేవిని దర్శించుకునే అవకాశం కలిగింది. శ్రీనగర్‌లోని తారకాదేవి ఆలయాన్ని కూడా కొందరు శక్తిపీఠంగా భావిస్తారు. అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒక్కో క్షేత్రానికి ఒక్కో ప్రత్యేకత ఉంది. పురాణ ప్రాశస్త్యం, ఆలయ నిర్మాణ చరిత్ర, విశిష్టమైన పూజావిధానాలు, అరుదైన ఆచారాలు ఈ క్షేత్రాలకు ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి. దసరా నవరాత్రుల సందర్భంగా వీలైనప్పుడు ఈ ఆలయాలను దర్శించుకుని అమ్మవారి ఆశీస్సులు పొందండి.

Read Also :

Sapta Matrukalu | రాక్షస సంహారంలో జగన్మాతకు అండగా నిలిచిన సప్తమాతృకలు ఎవరు?

Sharan Navaratri | శైలపుత్రి.. శక్తి స్వరూపిణి..! పర్వత పుత్రికగా అమ్మవారి తొలి దర్శనం..!

Sharan Navaratri | తపస్సుతో శివుడిని మెప్పించిన పార్వతి.. బ్రహ్మచారిణి అలంకరణ వెనుక అంతరార్థం ఇదే!

Tirumala Brahmotsavam | వాహనసేవ.. వైకుంఠనాథుడి వైభవానికి ప్రతిరూపం!

Tirumala Brahmotsavam | తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలు.. ఆ వైభవం వెనుక అసలు కథ!