Sapta Matrukalu | రాక్షస సంహారంలో జగన్మాతకు అండగా నిలిచిన సప్తమాతృకలు ఎవరు?

Sapta Matrukalu | దేవీ శరన్నవరాత్రుల్లో అమ్మవారి వివిధ రూపాల ఆరాధనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. జగన్మాత శక్తి నుంచి అనేక రూపాలు ఆవిర్భవించాయని పురాణాలు చెబుతున్నాయి. వాటిలో సప్తమాతృకలు ప్ర‌త్యేకం. బ్రహ్మ, శివుడు, కుమారస్వామి, విష్ణువు, వరాహమూర్తి, ఇంద్రుడు వంటి దేవతల శక్తి స్వరూపాలుగా ఈ అమ్మవార్లు వెలిశారు. రాక్షస సంహారంలో జగన్మాతకు సహకరించి, దుష్ట శక్తులను అణచివేయడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు. బ్రహ్మాణి, మహేశ్వరి, కౌమారి, వైష్ణవి, వారాహి, ఐంద్రీ, చాముండి.. ఈ ఏడుగురు అమ్మవార్లనే సప్తమాతృకలుగా పూజిస్తారు.

సప్తమాతృకల ఆవిర్భావం

పురాణ కథనాల ప్రకారం.. జగన్మాత రాక్షసులతో యుద్ధం చేస్తున్న సమయంలో కొందరు రాక్షసులు తమ మాయాశక్తితో మళ్లీ మళ్లీ పుట్టుకొస్తూ యుద్ధాన్ని కొనసాగించారు. వారిని సంహరించేందుకు దేవతలు తమలోని శక్తి రూపాలను అమ్మవారికి సహాయంగా పంపారు. ఆయా దేవతల శక్తుల నుంచి ఆవిర్భవించిన మాతృమూర్తులు యుద్ధరంగంలోకి ప్రవేశించి జగన్మాతకు అండగా నిలిచారు. సప్తమాతృకల ప్రస్తావన దేవీ మహాత్మ్యం సహా పలు పురాణ సంప్రదాయాల్లో కనిపిస్తుంది. వీరి రూపాలు, ఆయుధాలు, వాహనాలు ఆయా దేవతల శక్తిని సూచిస్తాయి. ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలను బట్టి సప్తమాతృకల పేర్లు, రూపాల వర్ణనల్లో కొంత తేడాలు క‌నిపిస్తాయి.

ఏడుగురు అమ్మవార్ల ప్రత్యేకతలు

బ్రహ్మాణి

బ్రహ్మదేవుడి శక్తి స్వరూపమే బ్రహ్మాణి. ఈమెను బ్రాహ్మి అని కూడా పిలుస్తారు. హంస వాహనంపై కొలువై, చేతుల్లో అక్షమాల, కమండలం ధరించిన రూపంలో దర్శనమిస్తుంది. కొన్ని రూపాల్లో వేదాలకు సంబంధించిన చిహ్నాలు కూడా కనిపిస్తాయి. బ్రహ్మదేవుడి సృష్టిశక్తికి ప్రతిరూపంగా బ్రహ్మాణిని ఆరాధిస్తారు. సప్తమాతృకల విగ్రహాల్లో ఈమెకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

మహేశ్వరి

మహేశ్వరి శివుడి శక్తి రూపం. శివుడి రూపాన్ని పోలి ఈమె వృషభ వాహనంపై దర్శనమిస్తుంది. త్రిశూలం, ఢ‌మరుకం వంటి ఆయుధాలు, చిహ్నాలతో పాటు వరద ముద్రను ధరించిన రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. శిరస్సుపై చంద్రరేఖ, నాగాభరణాలు ధ‌రించి ఉంటుంది. శివుడి సంహారశక్తి, రక్షణశక్తులకు ప్రతీకగా మహేశ్వరిని పూజిస్తారు.

కౌమారి

కుమారస్వామి, స్కందుడి శక్తి రూపమే కౌమారి. ఈమెను స్కందమాతృక అని కూడా పేర్కొంటారు. నెమలి వాహనంపై దర్శనమిస్తూ చేతిలో శక్తి ఆయుధాన్ని (బల్లెం) ధరించి ఉంటుంది. కొన్ని రూపాల్లో ఇతర ఆయుధాలు కూడా కనిపిస్తాయి. యుద్ధవీరత్వం, ధైర్యం, శత్రు సంహార శక్తికి ప్రతిరూపంగా కౌమారిని ఆరాధిస్తారు.

వైష్ణవి

మహావిష్ణువు శక్తి రూపమే వైష్ణవి. విష్ణుమూర్తి ధరించే ఆయుధాలు, చిహ్నాలతో ఈమె దర్శనమిస్తుంది. గరుడ వాహనంపై కొలువై చేతుల్లో శంఖం, చక్రం, గద, విల్లు వంటి ఆయుధాలను ధరించిన రూపాల్లో కనిపిస్తుంది. లోక రక్షణ, ధర్మ పరిరక్షణకు సంబంధించిన విష్ణుశక్తికి వైష్ణవి ప్రతిరూపంగా నిలుస్తుంది. సప్తమాతృకల ఆరాధనలో ఈమెకు విశిష్ట స్థానం ఉంది.

వారాహి

వారాహి వరాహమూర్తి శక్తి రూపం. వరాహ ముఖంతో, మానవ శరీరంతో దర్శనమిచ్చే ఈ అమ్మవారిని కొన్ని సంప్రదాయాల్లో మహిష వాహనంపై ఉన్న రూపంలో చూపిస్తారు. చేతుల్లో వివిధ ఆయుధాలను ధరించి కనిపిస్తుంది. కొన్ని ప్రాంతాల్లో వారాహిని ప్రత్యేక శక్తి దేవతగా ఆరాధిస్తారు. వారాహి ఆరాధనకు శాక్తేయ సంప్రదాయాల్లో ప్రాధాన్యం ఉంది. సప్తమాతృకలలో ఈమె రూపం ప్రత్యేకం, విశిష్ట‌త‌మైన‌ది.

ఐంద్రీ

ఇంద్రుడి శక్తి రూపమే ఐంద్రీ. ఈమెను ఇంద్రాణి అని కూడా పిలుస్తారు. ఐరావత ఏనుగుపై కొలువై, చేతిలో వజ్రాయుధాన్ని ధరించిన రూపంలో దర్శనమిస్తుంది. కొన్ని రూపాల్లో ఇతర ఆయుధాలు కూడా ఉంటాయి. ఇంద్రుడి శక్తి, దేవతల సైన్యానికి సంబంధించిన వీరత్వానికి ప్రతీకగా ఐంద్రీని పూజిస్తారు. సప్తమాతృకల వరుసలో ఈమెకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.

చాముండి

చాముండిని చాముండా అని కూడా పిలుస్తారు. ఈమెను దుర్గాదేవి ఉగ్రశక్తి రూపంగా ఆరాధిస్తారు. రాక్షస సంహారంతో సంబంధం ఉన్న ఈ అమ్మవారి రూపం ఇతర మాతృమూర్తుల కంటే భిన్నంగా ఉంటుంది. కొన్ని విగ్రహాల్లో అస్థిపంజరాన్ని పోలిన శరీరం, భయంకరమైన ముఖం, ఆయుధాలు కనిపిస్తాయి. దుష్ట శక్తులను సంహరించే శక్తికి చాముండి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.

ఆలయాల్లో సప్తమాతృకల ఆరాధన

సప్తమాతృకల ఆరాధనకు భారతీయ శాక్తేయ సంప్రదాయాల్లో ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. అనేక ఆలయాల్లో ఈ ఏడుగురు అమ్మవార్లను ఒకే వరుసలో ప్రతిష్ఠించి పూజిస్తారు. కొన్ని చోట్ల వీరితోపాటు వీరభద్రుడు, వినాయకుడి విగ్రహాలు కూడా కనిపిస్తాయి. ఆలయ సంప్రదాయాన్ని విగ్రహాల రూపాలు స్వ‌ల్పంగా మారుతుంటాయి. దేవీ శరన్నవరాత్రుల సందర్భంగా అమ్మవారి వివిధ రూపాలను పూజించే భక్తులు సప్తమాతృకల విశిష్టతను కూడా స్మరించుకుంటారు. దేవతల శక్తులన్నీ జగన్మాతలోనే ఉన్నాయనే భావనను సప్తమాతృకల గాథలు తెలియజేస్తాయి. రాక్షస సంహారంలో జగన్మాతకు తోడుగా నిలిచిన ఈ మాతృమూర్తులు శక్తి ఆరాధనలో విశిష్ట స్థానం ఉంది.

Read Also :

Sharan Navaratri | శైలపుత్రి.. శక్తి స్వరూపిణి..! పర్వత పుత్రికగా అమ్మవారి తొలి దర్శనం..!

Sharan Navaratri | తపస్సుతో శివుడిని మెప్పించిన పార్వతి.. బ్రహ్మచారిణి అలంకరణ వెనుక అంతరార్థం ఇదే!

Tirumala Brahmotsavam | వాహనసేవ.. వైకుంఠనాథుడి వైభవానికి ప్రతిరూపం!

Tirumala Brahmotsavam | తిరుమలలో బ్రహ్మోత్సవాలు.. ఆ వైభవం వెనుక అసలు కథ!