త్రినేత్ర News Logo
DIGITAL-NEWS

Ananda Nilayam Vimana | తిరుమల ఆనందనిలయ విమానం వెనుక ఆసక్తికర చరిత్ర..!

Ananda Nilayam Vimana | తిరుమల అనగానే భక్తుల మదిలో మెదిలేది కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవం వేంకటేశ్వర స్వామి. నిత్యం వేలాది మంది భక్తులతో కిటకిటలాడే శ్రీవారి ఆలయంలో గర్భగుడిపై వెలసిన బంగారు విమానం ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. స్వర్ణకాంతులతో మెరిసిపోయే ఈ దివ్య నిర్మాణాన్ని 'ఆనందనిలయ విమానం' అని పిలుస్తారు.

P

Devotional | Published On Nov 22, 2026, 12.50 pm IST

Ananda Nilayam Vimana | తిరుమల ఆనందనిలయ విమానం వెనుక ఆసక్తికర చరిత్ర..!
Advertisement

Ananda Nilayam Vimana | తిరుమల అనగానే భక్తుల మదిలో మెదిలేది కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవం వేంకటేశ్వర స్వామి. నిత్యం వేలాది మంది భక్తులతో కిటకిటలాడే శ్రీవారి ఆలయంలో గర్భగుడిపై వెలసిన బంగారు విమానం ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. స్వర్ణకాంతులతో మెరిసిపోయే ఈ దివ్య నిర్మాణాన్ని 'ఆనందనిలయ విమానం' అని పిలుస్తారు. ఇది కేవలం ఆలయ నిర్మాణంలో భాగం మాత్రమే కాదు.. పురాణ ప్రాశస్త్యం, రాజుల భక్తి, శతాబ్దాల చరిత్ర, కోట్లాది మంది భక్తుల విశ్వాసానికి ప్రతీక. అసలు ఆనందనిలయ విమానం ఎలా ఆవిర్భవించింది? దీనికి బంగారు తాపడం చేయించిన రాజులెవరు? ఇప్పటివరకు ఎన్నిసార్లు జీర్ణోద్ధరణ జరిగింది? తెలుసుకుందాం రండి..!

పురాణాల్లో ఆనందనిలయం..

ఆనందనిలయ విమానం ఆవిర్భావం వెనుక ఆసక్తికరమైన పురాణ కథనాలు ఉన్నాయి. పురాణాల ప్రకారం.. శ్రీమహావిష్ణువు ఆదేశంతో గరుత్మంతుడు వైకుంఠం నుంచి క్రీడాచలాన్ని భూలోకానికి తీసుకొచ్చాడు. సువర్ణముఖరీ నదికి ఉత్తరాన ఉన్న శేషాచల పర్వత శ్రేణుల్లో దాన్ని ప్రతిష్ఠించాడు. అప్పటి నుంచి ఆ పర్వతంపై భూవరాహస్వామి కొలువై ఉన్నట్లు పురాణాలు వివరిస్తున్నాయి. ఇక శ్రీ వేంకటాచల మాహాత్మ్యంలో మరో విశేషమైన గాథ ప్రస్తావన ఉంది. ఒకానొక సమయంలో వాయుదేవుడు, ఆదిశేషుడి మధ్య తమ శక్తి సామర్థ్యాలపై వివాదం తలెత్తింది. అది చివరకు పందెంగా మారింది. ఆదిశేషుడు ఆనందపర్వతాన్ని తన శరీరంతో చుట్టుకొని ఉండగా.. వాయుదేవుడు తన బలాన్నంతా ప్రయోగించినా పర్వతాన్ని కదిలించలేకపోయాడు. చివరకు శేషుడితో కూడిన ఆనందాద్రి భూలోకంలోని సువర్ణముఖరీ నది ఉత్తర తీరానికి చేరినట్లు కథనం. కాలక్రమంలో ఆదిశేషుడు శేషాచల పర్వతంగా, ఆయన శిరస్సుపై ఉన్న ఆనందపర్వతం ఆనందనిలయ విమానంగా రూపాంతరం చెందినట్లు పురాణాలు పేర్కొంటున్నాయి.

బ్రహ్మానందానికి ప్రతిరూపం..

ఆనందాద్రి అనే పేరులోనే ఆధ్యాత్మిక పరమార్థం దాగి ఉంది. ఆనందాన్ని, బ్రహ్మానందాన్ని ప్రసాదించే పర్వతంగా దీన్ని అభివర్ణిస్తారు. ఈ పర్వతంపై తపస్సు చేసిన మహర్షులు ఆనందమే పరబ్రహ్మ స్వరూపమనే పరమ సత్యాన్ని గ్రహించినట్లు ప్రతీతి. ఈ కారణంగానే శేషాచల క్షేత్రానికి అత్యంత విశిష్టమైన ఆధ్యాత్మిక స్థానం లభించింది. పురాణ వర్ణనల ప్రకారం ఆనందనిలయంలో రత్నాలతో అలంకరించిన స్తంభాలు, మహామణిమండపం ఉన్నాయి. ఆ దివ్య మండపంలో శంఖచక్రాలను ధరించిన శ్రీనివాసుడు కొలువై ఉంటాడు. శ్రీవారి ఆవాసమైన ఆనందనిలయానికి పైన నిర్మితమైన విమానం ఆయన దివ్య సన్నిధికి ప్రతీకగా భక్తులు భావిస్తారు.

ఆనందనిలయానికి బంగారు సొబగులు అద్దిన రాజులు వీరే..

ఆనందనిలయ విమానం చరిత్రలో రాజుల పాత్ర ఎంతో కీలకం. శ్రీవారిపై అపారమైన భక్తితో పలువురు పాలకులు తమ సంపదను ఆలయ అభివృద్ధికి వెచ్చించారు. మరమ్మతులు చేయించడంతో పాటు విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించి తమ భక్తిని చాటుకున్నారు. మరీచి సంహిత ప్రకారం తొండమానుచక్రవర్తి ఆనందనిలయ విమానాన్ని తొలుత నిర్మించినట్లు తెలుస్తోంది. ఆ తర్వాత వివిధ రాజవంశాలకు చెందిన పాలకులు ఆలయానికి సేవలందిస్తూ దాని వైభవాన్ని పెంచారు.

  • సామాన్య‌శ‌కం 1250–1255: వీరనరసింగ యాదవరాయల అనుమతితో తిరుప్పుల్లానిదాసర్ ఆలయ జీర్ణోద్ధరణ పనులు చేపట్టారు. అనంతరం యాదవరాయలు తులాభారంలో బంగారాన్ని సమర్పించి ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించారు.
  • సామాన్య‌శ‌కం 1361: సాళువ మంగిదేవుడు విమానానికి బంగారు పూత వేయించి శ్రీవారి పట్ల తన భక్తిని చాటుకున్నారు.
    సామాన్య‌శ‌కం 1417, ఆగస్టు 25: రెండవ దేవరాయల మంత్రి మల్లనమంత్రి ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించడంతో పాటు బంగారువాకిలి ఎదుట మహామణిమండపాన్ని నిర్మించారు.
  • 1518, సెప్టెంబర్ 9: విజయనగర సామ్రాజ్యాధీశుడు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఏకంగా 30 వేల వరహాలు వెచ్చించి ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించారు.
  • 1630 : రెండవ వెంకటపతిరాయల పాలనాకాలంలో లక్ష్మీకుమార తాతాచార్యులు విమానానికి బంగారు పూత వేయించారు.
  • 1909: మహంతుల పాలనలో అధికార రామలక్కన్‌దాస్ ఆధ్వర్యంలో ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించారు.

ఇలా కాలం మారినా.. పాలకులు మారినా శ్రీవారి ఆలయ వైభవాన్ని పెంపొందించడంలో రాజులు, దాతలు తమవంతు కృషి చేస్తూనే వచ్చారు.

తొమ్మిది పర్యాయాలు జీర్ణోద్ధరణ.. కొనసాగుతున్న వైభవం

శతాబ్దాలుగా ఎండ, వాన వంటి ప్రకృతి పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటూ ఉన్న ఆనందనిలయ విమానానికి ఎప్పటికప్పుడు మరమ్మతులు, పునరుద్ధరణ పనులు అవసరమయ్యాయి. ఈ క్రమంలో 1909 తర్వాత కూడా పలు దఫాలుగా తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు చేపట్టింది. ముఖ్యంగా 1958, 2006, 2018 సంవత్సరాల్లో విమానానికి మరమ్మతులు నిర్వహించి, బంగారు తాపడం పనులు చేపట్టడంతో పాటు సంప్రోక్షణ కార్యక్రమాలను నిర్వహించారు. ఇలా ఇప్పటివరకు మొత్తం తొమ్మిది పర్యాయాలు ఆనందనిలయ దివ్యవిమానానికి జీర్ణోద్ధరణ, పవిత్రీకరణ కార్యక్రమాలు జరిగినట్లు పేర్కొంటారు.

విమాన వేంకటేశ్వరుడి దర్శనానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం

ఆనందనిలయ విమానం భౌతికంగా ఒక అద్భుతమైన నిర్మాణం మాత్రమే కాదు.. భక్తుల ఆధ్యాత్మిక జీవితంలోనూ విశిష్ట స్థానం సంపాదించుకుంది. మూలవిరాట్టును ప్రత్యక్షంగా దర్శించుకోలేని పరిస్థితుల్లో విమాన వేంకటేశ్వర స్వామిని దర్శించుకోవడం అనాదిగా వస్తున్న సంప్రదాయంగా భావిస్తారు. భక్తులు ఆనందనిలయం చుట్టూ ప్రదక్షిణలు చేస్తూ స్వామివారిని ప్రార్థిస్తారు. తిరుమల ఆలయంలో నిర్వహించే వివిధ ఉత్సవాలు, ఆధ్యాత్మిక కార్యక్రమాల్లోనూ విమాన ప్రదక్షిణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. పురాణాల్లో చెప్పిన దివ్య ఆవిర్భావం నుంచి చారిత్రక రాజుల స్వర్ణ కానుకల వరకు.. ఎన్నో విశేషాలకు ఆనందనిలయం నిలువుటద్దంగా నిలుస్తోంది. అందుకే తిరుమలకు వచ్చే భక్తులకు శ్రీవారి మూలవిరాట్టు దర్శనం ఎంత అపురూపమో.. ఆనందనిలయ విమానాన్ని దర్శించుకోవడం కూడా అంతే పవిత్రమైన అనుభూతి. స్వర్ణకాంతులతో వెలిగిపోయే ఈ దివ్య నిర్మాణం తిరుమల క్షేత్ర మహిమకు, తరతరాల భక్తి సంప్రదాయానికి శాశ్వత చిహ్నంగా నిలిచిపోయింది.

Advertisement
Advertisement