Sharannavaratri | శరన్నవరాత్రులకు వేళాయె!

• తొమ్మిది రోజులూ తొమ్మిది రూపాల్లో జగన్మాత కొలువు..
• శైలపుత్రి నుంచి సిద్ధిదాత్రి వరకు నవదుర్గల వైభవం..
• తొలిరోజు శైలపుత్రిగా దర్శనమివ్వనున్న దుర్గమ్మ

Sharannavaratri | శక్తి ఆరాధనకు ప్రతీక.. భక్తిభావానికి పట్టుగొమ్మ.. దుష్టశిక్షణకు, శిష్టరక్షణకు నిదర్శనం.. శరన్నవరాత్రి మహోత్సవం. తొమ్మిది రోజుల పాటు తొమ్మిది రూపాల్లో జగన్మాతను కొలిచే ఈ పర్వంలో ప్రతి రూపానికీ ఓ ప్రత్యేకత.. ప్రతి అలంకారానికీ ఓ విశిష్టత.. మహిషాసుర మర్దినిగా దుష్టశక్తులను సంహరించిన దుర్గాదేవి మహిమను స్మరించుకుంటూ నిర్వహించే ఈ ఉత్సవాలు అమ్మవారి ఆధ్యాత్మిక వైభవాన్ని చాటిచెబుతాయి. శైలపుత్రి నుంచి సిద్ధిదాత్రి వరకు నవదుర్గల రూపాలు.. వాటి వెనుక ఆసక్తికరమైన పురాణ గాథలు నవరాత్రుల ప్రత్యేక ఆకర్షణ. దేవీ శరన్నవరాత్రులు ఆదివారం మొదలై.. దసరా వేడుకలతో ముగియనున్నాయి.

మహిషాసురుడిపై విజయం.. నవరాత్రులకు నేపథ్యం

పురాణాల ప్రకారం.. దేవతలను ఓడించి ముల్లోకాలను గడగడలాడించిన మహిషాసురుడిని సంహరించేందుకు ఆదిపరాశక్తి దుర్గాదేవిగా అవతరించింది. దేవతల తేజస్సుల సమ్మేళనంగా ఆవిర్భవించిన అమ్మవారు రాక్షసుడితో భీకరంగా పోరాడి అతడిని అంతమొందించింది. ఈ విజయానికి గుర్తుగా నవరాత్రులను జరుపుకుంటారు. దేవీ మహాత్మ్యంలో వర్ణించిన ఈ గాథ దుర్గాదేవి అపార శక్తికి నిదర్శనంగా నిలుస్తుంది.

నవదుర్గలు.. తొమ్మిది రూపాల విశిష్టత

నవరాత్రులలో అమ్మవారిని నవదుర్గలుగా ఆరాధించడం విశిష్టమైన సంప్రదాయం. ఈ తొమ్మిది రూపాలు శక్తి స్వరూపంలోని విభిన్న కోణాలను ప్రతిబింబిస్తాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. ఒక్కో రూపానికి ప్రత్యేకమైన పురాణ కథనం, ఆరాధనా పద్ధతి ఉన్నాయి.

తొలిరోజు.. శైలపుత్రిగా అమ్మవారు..

పర్వతరాజైన హిమవంతుని కుమార్తెగా పార్వతీదేవి శైలపుత్రి పేరుతో పూజలందుకుంటుంది. ‘శైల’ అంటే పర్వతం.. ‘పుత్రి’ అంటే కుమార్తె. వృషభ వాహనంపై దర్శనమిచ్చే ఈ అమ్మవారి చేతుల్లో త్రిశూలం, పద్మం ఉంటాయి. ప్రకృతికి, స్థిరత్వానికి, దృఢ సంకల్పానికి ప్రతీకగా శైలపుత్రిని భావిస్తారు. శివపురాణ సంప్రదాయంలో పార్వతీదేవి ఆదిశక్తి స్వరూపంగా పేర్కొంటారు. శైలపుత్రి ఆరాధనతో నవరాత్రుల ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం ప్రారంభమవుతుంది. జీవితంలో ఎదురయ్యే ఒడిదొడుకులను ధైర్యంగా ఎదుర్కొనే స్థైర్యం, లక్ష్యంపై నిలకడైన దృష్టి కలగాలని భక్తులు అమ్మవారిని ప్రార్థిస్తారు.

తపోనిష్ఠకు ప్రతీక బ్రహ్మచారిణి

పరమశివుడిని భర్తగా పొందేందుకు పార్వతీదేవి కఠోర తపస్సు చేసినట్లు పురాణ గాథలు చెబుతాయి. ఆ తపస్సు, నియమం, అచంచలమైన భక్తికి ప్రతిరూపమే బ్రహ్మచారిణి. ఒక చేతిలో జపమాల, మరో చేతిలో కమండలాన్ని ధరించిన ఈ దేవి తపోశక్తికి ప్రతీకగా పూజలందుకుంటుంది. సాధించాలనుకున్న లక్ష్యం ఎంత కఠినమైనదైనా పట్టుదల, సహనం, ఏకాగ్రతతో ముందుకు సాగాలనే సందేశం ఈ రూపంలో అంతర్లీనంగా కనిపిస్తుంది. నవరాత్రుల రెండో రోజున బ్రహ్మచారిణిని పూజిస్తూ మనోనిగ్రహం, క్రమశిక్షణ, సంకల్పబలం ప్రసాదించాలని భక్తులు వేడుకుంటారు.

మూడో రోజు.. చంద్రఘంటగా వీరత్వం

నుదుటిపై గంట ఆకారంలో అర్ధచంద్రుడిని ధరించిన దేవి చంద్రఘంటగా ప్రసిద్ధి చెందింది. సింహవాహనంపై దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం శౌర్యానికి, అప్రమత్తతకు, దుష్టశక్తులను ఎదుర్కొనే పరాక్రమానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. అమ్మవారిలోని సౌమ్యతతోపాటు ఉగ్రశక్తిని కూడా ఈ రూపం ప్రతిబింబిస్తుంది. భయం ఎదురైనప్పుడు వెనుకడుగు వేయకుండా.. ధర్మబద్ధంగా దానిని ఎదుర్కోవాలనే భావన చంద్రఘంట ఆరాధనలో కనిపిస్తుంది. మానసిక ఆందోళనలు తొలగి, ధైర్యసాహసాలు పెంపొందాలని భక్తులు మూడో రోజున అమ్మవారిని కొలుస్తారు.

నాలుగో రోజు.. సృష్టికి మూలమైన కూష్మాండ

తన దివ్యమైన చిరునవ్వుతో బ్రహ్మాండాన్ని సృష్టించిన శక్తిగా కూష్మాండ దేవిని కొన్ని పురాణ సంప్రదాయాలు వర్ణిస్తాయి. సృష్టికి ఆరంభమైన వెలుగు, జీవానికి ఆధారమైన శక్తి, విశ్వవ్యాప్తమైన చైతన్యానికి ఈమె ప్రతీకగా నిలుస్తుంది. సూర్యమండలంలో నివసించే అపార తేజోమయ స్వరూపిణిగా కూడా అమ్మవారిని భక్తులు భావిస్తారు. జీవితంలో కొత్త ఆలోచనలకు శ్రీకారం చుట్టడం, నిరుత్సాహాన్ని వీడి సానుకూల దృక్పథంతో ముందుకు సాగడం వంటి భావాలకు ఈ రూపం ప్రేరణగా నిలుస్తుంది. నాలుగో రోజున కూష్మాండ దేవిని పూజిస్తూ ఆరోగ్యం, ఉత్సాహం, శ్రేయస్సు కలగాలని ప్రార్థిస్తారు.

ఐదో రోజు.. మాతృప్రేమకు ప్రతిరూపం స్కందమాత

కుమారస్వామికి తల్లిగా పార్వతీదేవి స్కందమాతగా పూజలందుకుంటుంది. ఒడిలో బాల స్కందుడిని ధరించి, పద్మాసనంపై ఆసీనురాలైన రూపంలో అమ్మవారు దర్శనమిస్తుంది. మాతృప్రేమ, వాత్సల్యం, కరుణ, సంరక్షణకు ఈ రూపం ప్రతీక. తల్లి తన బిడ్డను ఆప్యాయంగా కాపాడినట్లే జగన్మాత తనను ఆశ్రయించిన భక్తులను ఆదుకుంటుందని విశ్వాసం. కుటుంబంలో సుఖశాంతులు వెల్లివిరియాలని, పిల్లలు సంతోషంగా ఉండాలని, జీవితంలో ఆప్యాయతానురాగాలు పెంపొందాలని కోరుకుంటూ ఐదో రోజున స్కందమాతను ఆరాధిస్తారు.

ఆరో రోజు.. పరాక్రమానికి ప్రతీక కాత్యాయనీ

మహర్షి కాత్యాయనుడి తపస్సుకు మెచ్చిన అమ్మవారు ఆయన కుమార్తెగా అవతరించినట్లు పురాణ కథనం. అందుకే ఆమెకు కాత్యాయనీ అనే పేరు వచ్చింది. సింహవాహనురాలైన ఈ దేవి శక్తి, సాహసం, న్యాయ పరిరక్షణకు ప్రతీకగా పూజలందుకుంటుంది. మహిషాసుర సంహారంతో సంబంధం ఉన్న దుర్గాదేవి రూపాల్లో కాత్యాయనీని కూడా ముఖ్యంగా ఆరాధిస్తారు. శక్తి అంటే కేవలం బలప్రదర్శన కాదు.. అన్యాయాన్ని ఎదిరించే ధైర్యం, ధర్మాన్ని నిలబెట్టే నిబద్ధత కూడా అని ఈ రూపం గుర్తుచేస్తుంది. ఆరో రోజున కాత్యాయనీ దేవిని పూజిస్తూ అడ్డంకులు తొలగాలని, ఆత్మవిశ్వాసం పెరగాలని భక్తులు కోరుకుంటారు. కొన్ని సంప్రదాయాల్లో వివాహ సంబంధిత కోరికల కోసం కూడా ఈమెను ప్రత్యేకంగా ఆరాధిస్తారు.

ఏడో రోజు.. భయాలను తొలగించే కాలరాత్రి

నవదుర్గలలో అత్యంత ఉగ్రరూపంగా వర్ణించబడే కాలరాత్రి దేవి రూపం తొలిచూపులో భయంకరంగా కనిపించినా.. భక్తులకు శుభాన్ని ప్రసాదించే తల్లిగా పూజలందుకుంటుంది. అందుకే ఆమెను ‘శుభంకరి’ అని కూడా పిలుస్తారు. అంధకారం, అజ్ఞానం, దుష్టత్వాన్ని తొలగించే శక్తిగా ఈమెను భావిస్తారు. భయంకరమైన పరిస్థితులను ఎదుర్కొనే సమయంలో మనిషిలో ధైర్యం, ఆత్మవిశ్వాసం ఎంత అవసరమో కాలరాత్రి రూపం తెలియజేస్తుంది. కష్టాలు, భయాలు తొలగి శుభం కలగాలని ఏడో రోజున అమ్మవారిని భక్తులు ప్రార్థిస్తారు. బాహ్యరూపం ఉగ్రంగా ఉన్నా అంతరార్థం భక్తుల రక్షణ, శుభప్రదమైన అనుగ్రహమేనని ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలు వివరిస్తాయి.

ఎనిమిదో రోజు.. ప్రశాంతతకు ప్రతీక మహాగౌరీ

తెల్లని కాంతితో, ప్రశాంతమైన రూపంతో దర్శనమిచ్చే మహాగౌరీ దేవి పవిత్రత, కరుణ, నిర్మలత్వానికి ప్రతిరూపం. పార్వతీదేవి దీర్ఘకాలం తపస్సు చేసిన అనంతరం మహాగౌరీ స్వరూపాన్ని పొందినట్లు పురాణ కథనాలు వివరిస్తాయి. ఈ రూపం మనసును నిర్మలంగా ఉంచుకోవడం, చెడు ఆలోచనలను విడనాడటం, క్షమాగుణాన్ని అలవరచుకోవడం వంటి భావాలను సూచిస్తుంది. నవరాత్రుల ఎనిమిదో రోజును అనేక ప్రాంతాల్లో దుర్గాష్టమి లేదా మహాష్టమిగా నిర్వహిస్తారు. ఈ సందర్భంగా అమ్మవారికి విశేష పూజలు, దుర్గాస్తోత్ర పారాయణాలు, కొన్ని సంప్రదాయాల్లో కన్యాపూజ నిర్వహిస్తారు. అంతరంగాన్ని శుద్ధి చేసుకుంటూ ప్రశాంతమైన జీవనాన్ని అలవరచుకోవాలనే సందేశాన్ని మహాగౌరీ ఆరాధన అందిస్తుంది.

తొమ్మిదో రోజు.. సిద్ధులను ప్రసాదించే సిద్ధిదాత్రి

నవదుర్గల ఆరాధనలో చివరి రూపం సిద్ధిదాత్రి. ‘సిద్ధి’ అంటే సాధన ద్వారా పొందే విశిష్ట ఫలం లేదా ఆధ్యాత్మిక సామర్థ్యం.. ‘దాత్రి’ అంటే ప్రసాదించేది. పద్మంపై ఆసీనురాలై, శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం ధరించిన రూపంలో ఈమెను సాధారణంగా చిత్రిస్తారు. జ్ఞానం, ఆధ్యాత్మిక పరిపూర్ణత, దైవానుగ్రహానికి ప్రతీకగా సిద్ధిదాత్రిని భావిస్తారు. మహానవమి రోజున సిద్ధిదాత్రిని ఆరాధిస్తూ విద్య, వివేకం, విజయం, మానసిక ప్రశాంతత కలగాలని భక్తులు ప్రార్థిస్తారు. ఆధ్యాత్మిక సాధనలో పరిపక్వత సాధించడానికి, జీవితాన్ని సార్థకం చేసుకునేందుకు అవసరమైన జ్ఞానం ప్రసాదించాలని అమ్మవారిని వేడుకుంటారు. నవదుర్గల పూజలో ఈ రూపం ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణానికి ముగింపును సూచిస్తుంది.

విజయదశమితో ముగింపు

తొమ్మిది రోజుల పాటు అమ్మవారి వివిధ రూపాల ఆరాధనతో సాగే శరన్నవరాత్రులు విజయదశమితో ముగుస్తాయి. మహిషాసురుడిపై దుర్గాదేవి సాధించిన విజయం ఒకవైపు.. రావణాసురుడిపై శ్రీరాముడు సాధించిన విజయగాథ మరోవైపు.. దసరా పర్వదినానికి పురాణ ప్రాశస్త్యాన్ని చేకూరుస్తాయి. దేశవ్యాప్తంగా ప్రాంతీయ సంప్రదాయాలు, విభిన్న ఆచారాల మధ్య వైభవంగా జరిగే ఈ వేడుకలు భారతీయ సంస్కృతి, సంప్రదాయాల్లో శక్తి ఆరాధనకు ఉన్న విశిష్ట స్థానాన్ని చాటిచెబుతున్నాయి.