Cheque Bounce | సెక్ష‌న్ 138 అంటే ఏమిటి.. చెక్ బౌన్స్ అయితే క‌చ్చితంగా జైలుకు వెళ్లాలా..?

Cheque Bounce | భారత్‌లో చెక్కులు ఇప్పటికీ విస్తృతంగా ఉపయోగించే చెల్లింపు పద్ధతి అయినప్పటికీ, చెక్ బౌన్స్ అయితే పరిణామాలు తీవ్రంగా ఉంటాయి. చెక్ డిస్‌హానర్ కేవలం ఆర్థిక వివాదాలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, త్వరగా లీగల్ ప్రొసీడింగ్స్‌కు దారితీస్తుంది. కొన్ని సందర్భాల్లో క్రిమినల్ కేసులు కూడా నమోదవుతాయి. బ్యాంక్ ఖాతాలో సరిపడా బ్యాలెన్స్ లేకపోవడం వంటి చిన్న పొరపాటు కూడా లీగల్ నోటీసులు, కోర్టు విచారణలు, తీవ్రమైన పరిస్థితుల్లో జైలు శిక్షకు దారి తీస్తుంది. నెగోషియేబుల్ ఇన్‌స్ట్రుమెంట్స్ యాక్ట్ సెక్ష‌న్ 138 ప్రకారం చెక్ బౌన్స్ ను క్రిమినల్ నేరంగా పరిగణిస్తారు. ముఖ్యంగా ప‌లు ప్ర‌త్యేక పరిస్థితుల్లో ఇది వర్తిస్తుంది.

కార‌ణాలు ఇవే..

ఖాతాలో సరిపడా నిధులు లేకపోవడం, చెక్ క్లియర్ అయ్యే ముందు ఖాతాను మూసివేయడం, సరైన కారణం లేకుండా పేమెంట్‌ను స్టాప్ చేయడం, టెక్నికల్ సమస్యలు, సిగ్నేచర్ మిస్‌మ్యాచ్ వంటివి చెక్ బౌన్స్‌ల‌కు కార‌ణ‌మ‌వుతాయి. చెక్ జారీ చేసిన వ్యక్తి చెల్లింపులపై బాధ్యత వహించ‌డం, చెక్ పొందిన వ్యక్తి హక్కులను రక్షించ‌డ‌మే ప్ర‌ధాన ల‌క్ష్యంగా ఈ చ‌ట్టం ప‌నిచేస్తుంది. అయితే సెక్షన్ 138 వర్తించడానికి అవసరమైన నిబంధనలు కొన్ని ఉన్నాయి. ఈ చట్టం అమలులోకి రావాలంటే కొన్ని షరతులు తప్పనిసరిగా పాటించాల్సి ఉంటుంది. చెక్ జారీ చేసిన తేదీ నుండి 3 నెలల్లో డిపాజిట్ అవ్వాలి. బ్యాంక్ రిటర్న్ మెమోతో చెక్ తిరస్కరించాలి, పేయీ 30 రోజుల్లో లీగల్ నోటీస్ పంపాలి, చెక్ జారీ చేసిన వ్యక్తి 15 రోజుల్లో బకాయి చెల్లించాలి, లేకపోతే 30 రోజుల్లో కోర్టులో ఫిర్యాదు చేయవచ్చు.

కేసును ప‌రిష్క‌రించుకోవ‌చ్చు..

నోటీస్ కాలంలో డ‌బ్బు చెల్లిస్తే కేసు ముగుస్తుంది. నోటీస్‌ను పట్టించుకోకపోతే కోర్టు కేసు ప్రారంభమవుతుంది. దోషిగా తేలితే గరిష్టంగా 2 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష విధిస్తారు. ఆర్థిక శిక్షగా చెక్ మొత్తానికి రెట్టింపు వరకు జరిమానా విధిస్తారు. సెటిల్మెంట్ కింద కేసును పరస్పర అంగీకారంతోనూ పరిష్కరించుకోవచ్చు. అయితే చెక్ జారీ చేసేవారు ఖాతాలో నిధులు ఉన్నప్పుడు మాత్రమే జారీ చేయాలి. బ్యాంక్ ఖాతాను, చెక్ క్లియరెన్స్‌ను నిరంతరం పరిశీలించాలి. ఖాళీ లేదా పోస్ట్-డేటెడ్ చెక్కులను నిర్లక్ష్యంగా ఇవ్వకూడదు. లీగల్ నోటీసులకు వెంటనే స్పందించాలి. అవసరమైతే లీగల్ సలహా తీసుకోవాలి. దీంతో అధిక శిక్ష నుంచి బ‌య‌ట ప‌డే మార్గం ఉంటుంది. ఈ చట్టం కేవలం శిక్ష విధించడం కోసం మాత్రమే కాదు, అప్పు వసూలు కోసం కూడా ఉపయోగపడుతుంది. కోర్టులు తుది తీర్పు రాకముందే మధ్యంతర చెల్లింపుల‌కు ఆదేశించే అవ‌కాశాలు ఉంటాయి.

క్రెడిట్ ప్రొఫైల్‌పై ప్ర‌తికూల ప్ర‌భావం..

చెక్ హోల్డర్‌కు అనుకూలంగా చట్టపరమైన నిబంధ‌న‌లు ఉండటంతో, బాధితుడు తన బాధ్యత లేదని నిరూపించుకోవాల్సి ఉంటుంది. సివిల్ రికవరీ కేసుల‌ను కూడా సమాంతరంగా నడిపించ‌వచ్చు, కానీ దీనివల్ల ఆర్థిక, మానసిక ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. ఇక ఇలాంటి కేసులు క్రెడిట్ ప్రొఫైల్‌పై ప్రతికూల ప్రభావం చూపిస్తాయి. క్రెడిట్ స్కోర్ తగ్గడం, బ్యాంకింగ్ ప్రతిష్ట దెబ్బతినడం వంటి పరిణామాలకు దారితీస్తాయి. సెక్షన్ 138 ఉద్దేశ్యం చెక్ ఆధారిత లావాదేవీలపై నమ్మకాన్ని కాపాడడ‌మే. జైలు శిక్ష ఒక అంశం మాత్రమే. అసలు ప్రభావం ఆర్థిక బాధ్యత, లీగల్ సమస్యలు, ప్రతిష్ట నష్టం రూపంలో ఉంటుంది. చెక్కులను జాగ్రత్తగా ఉపయోగించడం, నోటీసులకు వెంటనే స్పందించడం ద్వారా ఈ సమస్యలను సులభంగా నివారించవచ్చు.