త్రినేత్ర News Logo
DIGITAL-NEWS

Most Forts State | ఒక్క రాష్ట్రంలోనే ఇన్ని కోటలా? ప్రత్యేకతలు తెలిస్తే ఆశ్చర్యపోతారు!

Most Forts State | భారతదేశ చరిత్రలో కోటలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉన్న‌ది. రాజులు, చక్రవర్తులు, ప్రాంతీయ పాలకులు తమ రాజ్యాల రక్షణ కోసం ఎన్నో దుర్గాలను నిర్మించారు. శత్రువుల దాడులను తిప్పికొట్టడం, సైనిక బలగాలకు రక్షణ కల్పించడం, ఆయుధాలు, ఆహార నిల్వలను భద్రపరచడం వంటి అవసరాలకు కోటలు కీలకంగా ఉపయోగపడ్డాయి.

P

Tourism | Published On Nov 20, 2026, 3.28 pm IST

Most Forts State | ఒక్క రాష్ట్రంలోనే ఇన్ని కోటలా? ప్రత్యేకతలు తెలిస్తే ఆశ్చర్యపోతారు!
Advertisement
  • కోటల ఖిల్లాగా మ‌హారాష్ట్ర
  • దేశంలో అత్యధిక కోటలు ఉన్న రాష్ట్రంగా రికార్డు..
  • 390కి పైగా చారిత్రక దుర్గాలు
  • మరాఠా వైభవానికి, ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌ పాలనకు సజీవ సాక్ష్యాలు..
  • మరాఠా సైనిక వ్యూహాలకు ప్రతీకలు
  • యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చోటు దక్కించుకున్న ‘మరాఠా మిలిటరీ ల్యాండ్‌స్కేప్స్‌’

Most Forts State | భారతదేశ చరిత్రలో కోటలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉన్న‌ది. రాజులు, చక్రవర్తులు, ప్రాంతీయ పాలకులు తమ రాజ్యాల రక్షణ కోసం ఎన్నో దుర్గాలను నిర్మించారు. శత్రువుల దాడులను తిప్పికొట్టడం, సైనిక బలగాలకు రక్షణ కల్పించడం, ఆయుధాలు, ఆహార నిల్వలను భద్రపరచడం వంటి అవసరాలకు కోటలు కీలకంగా ఉపయోగపడ్డాయి. దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలతో పోలిస్తే అత్యధిక కోటలు కలిగిన రాష్ట్రంగా మహారాష్ట్ర ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందింది. ఇక్కడ ఏకంగా 390కి పైగా కోటలు ఉన్నట్లు కేంద్ర సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ 2024 ఫిబ్రవరిలో విడుదల చేసిన సమాచారం వెల్లడించింది. వీటిలో అనేక కోటలు ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌, మరాఠా సామ్రాజ్య చరిత్రతో అనుబంధం ఉన్న‌ది. నేటికీ నాటి పాలకుల సైనిక వ్యూహాలు, నిర్మాణ నైపుణ్యం, చారిత్రక వైభవానికి ఈ దుర్గాలు సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

మహారాష్ట్రలో ప్రసిద్ధి చెందిన కోటలివే..

మహారాష్ట్రలోని కోటలు కేవలం రక్షణ కేంద్రాలుగానే కాకుండా పాలనా వ్యవస్థకు, సైనిక కార్యకలాపాలకు కీలక స్థావరాలుగా పనిచేశాయి. కొండలపై నిర్మించిన దుర్గాలతో పాటు సముద్ర తీరాలు, దీవుల్లో ఏర్పాటు చేసిన కోటలు కూడా ఇక్కడ ఉన్నాయి. వాటిలో కొన్ని చారిత్రకంగా ఎంతో ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి.

  • రాయ్‌గఢ్‌ కోట: రాయ్‌గఢ్‌ జిల్లాలో ఉన్న ఈ కోట ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌ పాలనలో అత్యంత కీలకమైన కేంద్రంగా వ్యవహరించింది. మరాఠా రాజ్యానికి రాజధానిగా సేవలందించింది. పరిపాలన, సైనిక కార్యకలాపాలకు ప్రధాన కేంద్రంగా నిలిచింది.
  • శివనేరి కోట: పుణె జిల్లాలో ఉన్న ఈ దుర్గానికి చారిత్రకంగా ప్రత్యేక గుర్తింపు ఉంది. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌ జన్మస్థలంగా ఈ కోట ప్రసిద్ధి చెందింది. మరాఠా చరిత్రలో ఈ ప్రాంతానికి విశేష ప్రాధాన్యత ఉంది.
  • రాజ్‌గఢ్‌ కోట: పుణె జిల్లాలోని ఈ కోట మరాఠా పాలన తొలినాళ్లలో కీలకమైన సైనిక స్థావరంగా, రాజధానిగా పనిచేసింది. వ్యూహాత్మకంగా అనువైన ప్రదేశంలో నిర్మించిన ఈ దుర్గం మరాఠా సామ్రాజ్య విస్తరణలో ముఖ్యపాత్ర పోషించింది.
  • ప్రతాప్‌గఢ్‌ కోట: సతారా జిల్లాలో ఉన్న ఈ కోట 1659లో ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌, అఫ్జల్‌ ఖాన్‌ మధ్య జరిగిన చారిత్రక ఘట్టంతో అనుంబంధం ఉండ‌గా.. మరాఠా చరిత్రలో ఈ సంఘటనకు ప్రత్యేక స్థానం ఉన్న‌ది.

  • సింధుదుర్గ్‌ కోట: సింధుదుర్గ్‌ జిల్లాలో సముద్ర తీర ప్రాంతంలో నిర్మించిన ఈ కోట మరాఠా నౌకాదళ రక్షణ వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర పోషించింది. సముద్ర మార్గాలపై పర్యవేక్షణ, తీర ప్రాంతాల రక్షణ కోసం దీన్ని వ్యూహాత్మకంగా నిర్మించారు.
  • విజయదుర్గ్‌ కోట: సింధుదుర్గ్‌ జిల్లాలో ఉన్న మరో ప్రసిద్ధ సముద్ర దుర్గం ఇది. మరాఠా సముద్ర శక్తికి, నౌకాదళ వ్యూహాలకు ప్రతీకగా నిలిచింది. తీర ప్రాంత రక్షణలో ఈ కోటకు విశేష ప్రాధాన్యత ఉంది.
  • పన్హాలా కోట: కొల్హాపూర్‌ జిల్లాలోని ఈ కొండ కోట మరాఠా చరిత్రలో కీలకమైన స్థానం సంపాదించుకుంది. సైనిక కార్యకలాపాలు, వ్యూహాత్మక రక్షణకు అనువైన ప్రాంతంలో దీన్ని నిర్మించారు.
  • లోహగఢ్‌ కోట: పుణె జిల్లాలో ఉన్న ఈ దుర్గం పశ్చిమ కనుమల్లోని కీలక మార్గాలపై నియంత్రణ సాధించేందుకు ఉపయోగపడింది. కొండ ప్రాంతాల్లో నిర్మించిన కోటల రక్షణాత్మక ప్రాధాన్యతకు ఇది ఉదాహరణగా నిలిచింది.
  • సువర్ణదుర్గ్‌ కోట: రత్నగిరి జిల్లాలోని సముద్ర దీవిలో ఉన్న ఈ కోట మరాఠా నౌకాదళ రక్షణ వ్యవస్థలో భాగంగా నిలిచింది. సముద్ర మార్గాల పర్యవేక్షణలో కీలక పాత్ర పోషించింది.
  • సాల్హేర్‌ కోట: నాసిక్‌ జిల్లాలో సహ్యాద్రి పర్వత శ్రేణుల్లో ఉన్న ఈ కోట భౌగోళికంగా వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత క‌లిగి ఉన్న‌ది. ఎత్తైన ప్రాంతంలో ఉండటం వల్ల రక్షణపరంగా కీలకంగా ఉపయోగపడింది.

మరాఠా సామ్రాజ్యంతో విడదీయలేని అనుబంధం..

మహారాష్ట్రలోని కోటల చరిత్ర ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌, మరాఠా సామ్రాజ్య చరిత్రతో విడదీయలేని అనుబంధం ఉంది. మరాఠా పాలకులు తమ రాజ్య రక్షణ, విస్తరణ కోసం కోటలను ప్రధాన కేంద్రాలుగా ఉపయోగించుకున్నారు. సైనికులకు సురక్షిత స్థావరాలు కల్పించడం, ఆయుధాలు, ఆహార నిల్వలను భద్రపరచడం, శత్రువుల కదలికలను పర్యవేక్షించడం వంటి అనేక అవసరాలకు ఇవి ఉపయోగపడ్డాయి. అంతేకాకుండా కొన్ని కోటలు రాజ్య పరిపాలనకు, రాజకుటుంబ కార్యకలాపాలకు కేంద్రాలుగా కూడా వ్యవహరించాయి. కొండ ప్రాంతాల్లోని దుర్గాలు శత్రు సైన్యాల దాడులను ఎదుర్కొనేందుకు అనువుగా ఉండగా.. సముద్ర తీరాలు, దీవుల్లో నిర్మించిన కోటలు నౌకాదళ రక్షణకు ఉపయోగపడ్డాయి. ఇలా భౌగోళిక పరిస్థితులకు అనుగుణంగా వివిధ రకాల కోటలను నిర్మించడం మరాఠా పాలకుల సైనిక వ్యూహాల్లో కీలక అంశంగా నిలిచింది.

యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలోకి..

మహారాష్ట్ర కోటల చారిత్రక ప్రాధాన్యతకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలోనూ గుర్తింపు లభించింది. 2025 జూలైలో ‘మరాఠా మిలిటరీ ల్యాండ్‌స్కేప్స్‌ ఆఫ్‌ ఇండియా’ (Maratha Military Landscapes of India)కు యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చోటు దక్కింది. ఈ వారసత్వ సముదాయంలో మొత్తం 12 కోటలు ఉన్నాయి. వీటిలో 11 మహారాష్ట్రలో ఉండగా.. మరొకటి తమిళనాడులో ఉంది. మరాఠా సైనిక నిర్మాణ శైలి, రక్షణ వ్యవస్థలు, భౌగోళిక పరిస్థితులను అనుసరించి రూపొందించిన వ్యూహాత్మక నిర్మాణాల ప్రాధాన్యతను ఈ గుర్తింపు ప్రపంచానికి చాటిచెప్పింది. శతాబ్దాల చరిత్రను మోస్తూ నేటికీ నిలిచిన ఈ కోటలు భారతదేశ సైనిక, నిర్మాణ, సాంస్కృతిక వారసత్వానికి ప్రతీకలుగా కొనసాగుతున్నాయి.

కేవలం రాతి కట్టడాలు కాదు.. చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యాలు

మహారాష్ట్రలోని 390కి పైగా కోటలు ఆ రాష్ట్ర చారిత్రక వైభవాన్ని మాత్రమే కాకుండా.. భారతదేశ రక్షణ వ్యవస్థలు, పాలనా విధానాలు, నిర్మాణ నైపుణ్యాల పరిణామాన్ని కూడా తెలియజేస్తున్నాయి. ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్‌ సైనిక వ్యూహాల నుంచి మరాఠా నౌకాదళ బలగాల వరకు ఎన్నో చారిత్రక ఘట్టాలకు ఈ దుర్గాలు వేదికలయ్యాయి. అందుకే మహారాష్ట్రను దేశంలో అత్యధిక కోటలు కలిగిన రాష్ట్రంగా గుర్తించడమే కాకుండా.. భారత చరిత్ర, వారసత్వ సంపదలోనూ ఈ కోటలకు ప్రత్యేక స్థానం లభించింది.

Advertisement
Advertisement