RBI | క్లెయిమ్ చేయ‌ని న‌గ‌దును బ్యాంకుల నుంచి ఎప్పుడైనా పొంద‌వ‌చ్చు.. స్ప‌ష్ట‌త ఇచ్చిన ఆర్బీఐ..

RBI | భారత్‌లో కోట్లాది బ్యాంకు ఖాతాల్లో ఉన్న డబ్బు సంవత్సరాలుగా ఎవరూ వినియోగించకపోవడం లేదా మెచ్యూర్ అయిన ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్లను (ఎఫ్‌డీలు) ఉపసంహరించుకోకపోవడం వల్ల క్లెయిమ్ కాకుండా మిగిలిపోయింది. అయితే అలాంటి డబ్బు శాశ్వతంగా పోతుందని చాలామంది భావించినప్పటికీ, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (ఆర్‌బీఐ) ప్రకారం ఖాతాదారులు లేదా వారి చట్టబద్ధ వారసులు ఇప్పటికీ ఆ నిధులను తిరిగి పొందవచ్చు. ఆ మొత్తాలు డిపాజిటర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్‌నెస్ (డీఈఏ) ఫండ్ కు బదిలీ అయినప్పటికీ, వాటిపై డిపాజిటర్ల హక్కు కొనసాగుతుందని ఆర్‌బీఐ స్పష్టం చేసింది. ఈ విషయంపై ప్రజల్లో అవగాహన పెంచేందుకు ఆర్‌బీఐ దేశవ్యాప్తంగా ప్రత్యేక ప్రచారాన్ని ప్రారంభించింది. ఖాతాదారులు తమకు తెలియకుండా మిగిలిపోయిన డిపాజిట్లను యూడీజీఏఎం (Unclaimed Deposits-Gateway to Access Information - UDGAM) పోర్టల్ ద్వారా వెతికి, సులభమైన ధ్రువీకరణ ప్రక్రియ పూర్తి చేసి తిరిగి పొందాలని సూచిస్తోంది.

10 ఏళ్ల పాటు క్లెయిమ్ చేయ‌క‌పోతే..

ఆర్‌బీఐ నిబంధనల ప్రకారం, పదేళ్లకు పైగా లావాదేవీలు జరగని సేవింగ్స్ లేదా కరెంట్ ఖాతాల్లోని నిల్వలు, అలాగే మెచ్యూరిటీ వచ్చిన తర్వాత కూడా పదేళ్ల పాటు ఎవరూ క్లెయిమ్ చేయని ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్ల‌ను అన్‌క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్లుగా పరిగణిస్తారు. ఈ మొత్తాలను బ్యాంకులు డిపాజిటర్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ అవేర్‌నెస్ (డీఈఏ) ఫండ్ కు బదిలీ చేయాలి. ఈ ఫండ్‌ను ఆర్‌బీఐ మే 2014 నుంచి నిర్వహిస్తోంది. అయితే ఈ బదిలీతో డిపాజిటర్ హక్కు ముగిసిపోదు. ఖాతా మొదట తెరిచిన అదే బ్యాంకు ద్వారా ఖాతాదారుడు లేదా అతని చట్టబద్ధ వారసులు ఎప్పుడైనా ఆ డబ్బును తిరిగి క్లెయిమ్ చేసుకోవచ్చు. వడ్డీ వర్తించే డిపాజిట్లకు, ఆర్‌బీఐ మార్గదర్శకాల ప్రకారం అర్హత ఉన్న వడ్డీని కూడా చెల్లిస్తారు. సేవింగ్స్ ఖాతా పదేళ్ల పాటు పనిచేయకుండా ఉంటే, కరెంట్ ఖాతా పదేళ్ల పాటు యాక్టివిటీ లేకపోతే, మెచ్యూర్ అయిన ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్‌ను పదేళ్ల పాటు క్లెయిమ్ చేయకపోతే, రికరింగ్ డిపాజిట్, క్యుములేటివ్ డిపాజిట్‌లను కూడా పదేళ్ల పాటు క్లెయిమ్ చేయకపోతే, పెండింగ్ డిమాండ్ డ్రాఫ్ట్‌లు, పే ఆర్డర్లు పదేళ్లు పూర్తి అయితే, అలాగే క్లెయిమ్ కాని ఎన్‌ఈఎఫ్‌టీ, ఏటీఎం క్రెడిట్‌లు, కొన్ని ఇతర నిల్వల‌ను కూడా పదేళ్ల తర్వాత డీఈఏ ఫండ్‌కు బదిలీ చేస్తారు.

ఆర్‌బీఐ యూడీజీఏఎం పోర్ట‌ల్ ద్వారా..

మరిచిపోయిన డిపాజిట్లను గుర్తించడానికి అత్యంత సులభమైన మార్గం ఆర్‌బీఐ యూడీజీఏఎం పోర్టల్. ఈ కేంద్రీకృత వేదిక ద్వారా ప్రస్తుతం 30 భాగస్వామ్య బ్యాంకుల్లో ఉన్న అన్‌క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్లను వెతకవచ్చు. వినియోగదారులు ముందుగా తమ పేరు, మొబైల్ నంబర్‌తో నమోదు చేసుకోవాలి. అనంతరం ఖాతాదారుడి పేరు నమోదు చేసి, సంబంధిత బ్యాంకును ఎంపిక చేయాలి. తర్వాత పాన్, పాస్‌పోర్ట్ నంబర్, ఓటర్ ఐడీ, డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ లేదా జన్మతేదీ వంటి గుర్తింపు వివరాల్లో ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వివరాలను ఇవ్వాలి. వ్యక్తులు లేదా సంస్థలు, కంపెనీలు వంటి వాటి విషయంలో సంస్థ పేరు, పాన్, కార్పొరేట్ ఐడెంటిఫికేషన్ నంబర్ (సీఐఎన్), అధీకృత సంతకదారుడి వివరాలు లేదా సంస్థ స్థాపన తేదీ ఆధారంగా కూడా శోధించవచ్చు. ఈ గుర్తింపు వివరాలు అందుబాటులో లేకపోయినా, ఖాతాదారుడి చిరునామా ఆధారంగా కూడా శోధన చేయవచ్చు. యూడీజీఏఎం పోర్టల్‌లో అన్‌క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్ కనిపించడం మొదటి దశ మాత్రమే. డబ్బు తిరిగి పొందాలంటే సంబంధిత బ్యాంకు వద్దే క్లెయిమ్ చేయాలి.

ఏం చేయాలి..

ముందుగా సంబంధిత బ్యాంకులోని ఏదైనా శాఖను సందర్శించాలి. ఇది ఖాతా తెరిచిన హోమ్ బ్రాంచ్ కావాల్సిన అవసరం లేదు. అనంతరం బ్యాంకు సూచించిన క్లెయిమ్ ఫామ్‌ను ఆధార్, పాస్‌పోర్ట్, ఓటర్ ఐడీ లేదా డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ వంటి చెల్లుబాటు అయ్యే కేవైసీ పత్రాలతో కలిపి సమర్పించాలి. బ్యాంకు అన్ని వివరాలను ధ్రువీకరించిన తర్వాత డిపాజిట్ మొత్తాన్ని విడుదల చేస్తుంది. వడ్డీ వర్తించే డిపాజిట్ అయితే అర్హత మేరకు వడ్డీ కూడా చెల్లిస్తుంది. అనంతరం ఆ మొత్తాన్ని బ్యాంకు డీఈఏ ఫండ్ నుంచి తిరిగి పొందుతుంది. డీఈఏ ఫండ్‌కు బదిలీ అయిన డబ్బును క్లెయిమ్ చేసుకోవడానికి ఎలాంటి కాలపరిమితి లేదని ఆర్‌బీఐ స్పష్టం చేసింది.

ఎలాంటి న‌గ‌దుకు వ‌ర్తిస్తుంది..

మొదట ఆర్‌బీఐ యూడీజీఏఎం పోర్టల్ లేదా సంబంధిత బ్యాంకు వెబ్‌సైట్‌లో అన్‌క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్ ఉందో లేదో పరిశీలించాలి. తర్వాత సంబంధిత బ్యాంకులోని ఏదైనా శాఖను సందర్శించాలి. అక్కడ క్లెయిమ్ ఫామ్‌తో పాటు ఆధార్, పాస్‌పోర్ట్, ఓటర్ ఐడీ లేదా డ్రైవింగ్ లైసెన్స్ వంటి కేవైసీ పత్రాలను సమర్పించాలి. బ్యాంకు ధ్రువీకరణ పూర్తయ్యాక చెల్లింపును ప్రాసెస్ చేస్తుంది. అనంతరం వడ్డీ వర్తిస్తే వడ్డీతోపాటు మొత్తం డబ్బును ఖాతాదారుడికి చెల్లిస్తారు. డీఈఏ ఫండ్‌లో కేవలం పనిచేయని సేవింగ్స్ ఖాతాలే కాకుండా కరెంట్ ఖాతాలు, ఫిక్స్‌డ్ డిపాజిట్లు, రికరింగ్ డిపాజిట్లు, క్యుములేటివ్ డిపాజిట్లు, మార్జిన్ మనీ, సెక్యూరిటీ డిపాజిట్లు, పెండింగ్ డిమాండ్ డ్రాఫ్ట్‌లు, బ్యాంకర్స్ చెక్కులు, క్లెయిమ్ కాని ఎన్‌ఈఎఫ్‌టీ నిల్వలు, సరిచేయని ఏటీఎం క్రెడిట్‌లు, వినియోగించని ప్రీపెయిడ్ కార్డు నిల్వలు, రూపాయిలుగా మార్చిన విదేశీ కరెన్సీ డిపాజిట్ మొత్తాలు, ఆర్‌బీఐ పేర్కొన్న అనేక ఇతర రకాల క్లెయిమ్ కాని నిల్వలు కూడా ఉంటాయి. ఇలాంటి నిల్వలు పదేళ్ల పాటు నిరంతరంగా వినియోగించకుండా లేదా క్లెయిమ్ చేయకుండా ఉంటే, పదేళ్లు పూర్తైన తర్వాతి నెల చివరి పని దినాన బ్యాంకులు వాటిని డీఈఏ ఫండ్‌కు బదిలీ చేస్తాయి.

మ‌రిచిపోయిన డ‌బ్బును తిరిగి పొందొచ్చు..

మరిచిపోయిన డిపాజిట్లను తిరిగి పొందేందుకు ప్రజలను ప్రోత్సహించడానికి ఆర్‌బీఐ అన్ని జిల్లాల్లో ప్రత్యేక అవగాహన, క్లెయిమ్ సదుపాయ శిబిరాలను కూడా నిర్వహించింది. 2025 అక్టోబర్ నుంచి డిసెంబర్ మధ్య ఈ శిబిరాల‌ను నిర్వహించింది. వీటి ద్వారా ఖాతాదారులు, వారి చట్టబద్ధ వారసులు అవసరమైన పత్రాలను పూర్తి చేసి క్లెయిమ్ ప్రక్రియను సులభంగా ప్రారంభించే అవకాశం కల్పించారు. పాత బ్యాంకు ఖాతాలను తరచూ పరిశీలించడం, నామినీ వివరాలను నవీకరించడం, కేవైసీ సమాచారాన్ని ఎప్పటికప్పుడు అప్‌డేట్ చేయడం వల్ల డిపాజిట్లు అన్‌క్లెయిమ్డ్‌గా మారే అవకాశాలు తగ్గుతాయని ఆర్‌బీఐ సూచించింది. యూడీజీఏఎం పోర్టల్ వంటి డిజిటల్ సదుపాయాలు, సరళమైన క్లెయిమ్ విధానం కారణంగా గతంతో పోలిస్తే మరిచిపోయిన డబ్బును తిరిగి పొందడం ఇప్పుడు మరింత సులభత‌ర‌మైంది.