బడ్జెట్ 2026: కేంద్రం భారీ అప్పులు? రూ. 17 లక్షల కోట్ల సమీకరణకు ప్రయత్నాలు

కేంద్ర బడ్జెట్ 2026 సమీపిస్తున్న వేళ భారత ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఆసక్తికర చర్చలు మొదలయ్యాయి. వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరం (FY 26-27)లో కేంద్ర ప్రభుత్వం మార్కెట్ (Debt Securities) నుండి సుమారు రూ.16 లక్షల కోట్ల నుంచి రూ.17 లక్షల కోట్ల వరకు రుణాలు తీసుకునే అవకాశం ఉందని ప్రముఖ ఆర్థికవేత్తలు అంచనా వేస్తున్నారు. పాత బాండ్ల గడువు ముగియడం (Redemptions), ప్రభుత్వ వ్యయాలను భర్తీ చేయడం దీనికి ప్రధాన కారణం.

FY25 బడ్జెట్ కంటే ఎక్కువ అప్పు

2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేంద్రం రూ.14.82 లక్షల కోట్లతో బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టగా, వచ్చే ఆర్థిక సంవత్సరానికి కేంద్రం చేయబోయే అప్పు రూ.16 - 17 లక్షల కోట్లుగా ఉంది.

పాత అప్పుల చెల్లింపులే భారం

వచ్చే ఏడాది సుమారు రూ. 5.5 లక్షల కోట్ల పాత అప్పులను ప్రభుత్వం తిరిగి చెల్లించాల్సి ఉంది. దీనివల్ల స్థూల రుణాల పరిమాణం పెరిగే అవకాశం కనిపిస్తోంది. స్థూల రుణాలు రూ.16 లక్షల కోట్లుగా, నికర రుణాలు రూ. 11.6 లక్షల కోట్లుగా ఉండే అవకాశం ఉందని ఐసీఐసీఐ బ్యాంక్ చీఫ్ ఎకనామిస్ట్ సమీర్ నారంగ్ అభిప్రాయం పడ్డారు.

కొత్త లక్ష్యం: డెట్-టు-జీడీపీ నిష్పత్తి

ఇప్పటివరకు ప్రభుత్వం 'ద్రవ్య లోటు' (Fiscal Deficit)ను ప్రధాన లక్ష్యంగా పెట్టుకునేది. కానీ  2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం నుంచి ప్రభుత్వం 'డెట్-టు-జీడీపీ' (అప్పు-జీడీపీ నిష్పత్తి)ని ప్రాథమిక కొలమానంగా తీసుకోనుంది. 2026 మార్చి నాటికి ఈ నిష్పత్తిని 56 శాతం నుంచి 55 శాతానికి తగ్గించాలని, 2031 నాటికి 50 శాతానికి తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

2014 నుంచి కేంద్రం తీసుకున్న అప్పు

మార్చి 2014 నాటికి అప్పటి కేంద్ర ప్రభుత్వం వద్ద మొత్తం అప్పు సుమారు రూ.58.6 లక్షల కోట్లుగా ఉండేది. మార్చి 2025 నాటికి కేంద్రం అప్పు సుమారు రూ.185.11 లక్షల కోట్లకు చేరుకున్నట్లు అంచనా వేయబడింది. అంటే 11 ఏళ్లలో దాదాపు అప్పు మూడు రెట్లు పెరిగింది. ప్రస్తుత ఆర్థిక సంవత్సరం(2025-26) పూర్తయ్యే నాటికి ఈ మొత్తం అప్పు రూ.200.16 లక్షల కోట్లకు చేరుకునే అవకాశం ఉందని ఆర్థిక నిపుణులు చెబుతున్నారు.

అధిక భాగం దేశీయ మార్కెట్‌ నుంచే

ఈ అప్పులో అధిక భాగం అంటే సుమారు 95 శాతం దేశీయ మార్కెట్ నుంచి సేకరించినదే. మిగిలిన 5 శాతం విదేశీ రుణం. ప్రభుత్వానికి వస్తున్న రాబడిలో ఎక్కువ భాగం పాత అప్పుల వడ్డీలకు కట్టడానికే వెచ్చిస్తోంది. 2020-21 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కోవిడ్ మహమ్మారి కారణంగా ప్రభుత్వ ఆదాయం తగ్గడంతో పాటు ఖర్చులు పెరగడంతో అప్పులు ఒక్కసారిగా 9 శాతం వరకు పెరిగాయి.

మార్కెట్ ప్రభావం

ప్రభుత్వం భారీగా అప్పులు చేస్తే బాండ్ మార్కెట్‌పై ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది. ఒకవేళ ప్రభుత్వం అంచనాల కంటే ఎక్కువ రుణాలు సేకరిస్తే, బాండ్ ఈల్డ్స్ (వడ్డీ రేట్లు) 5 నుండి 10 బేసిస్ పాయింట్లు పెరగవచ్చని బ్యాంకింగ్ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఫిబ్రవరి 1న కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ ప్రవేశపెట్టబోయే బడ్జెట్‌లో దీనిపై పూర్తి స్పష్టత రానుంది.

వార్షిక రుణాల వివరాలు (రూ. లక్షల కోట్లలో)

• ఆర్థిక సంవత్సరం ముగింపు    దేశీయ రుణం (Internal Debt)   విదేశీ రుణం (External Debt)    మొత్తం అప్పు (Total)
  మార్చి 2014                                            56.2                                                                    2.4                                                      58.6
  మార్చి 2015                                             62.9                                                                    2.1                                                       65.0
  మార్చి 2016                                             69.7                                                                    2.3                                                       72.0
  మార్చి 2017                                             78.4                                                                    2.6                                                       81.0
  మార్చి 2018                                             87.1                                                                    2.9                                                       90.0
  మార్చి 2019                                            95.2                                                                     2.8                                                      98.0
  మార్చి 2020                                            102.0                                                                   3.1                                                       105.1
  మార్చి 2021                                             118.2                                                                    3.7                                                      121.9
  మార్చి 2022                                             134.5                                                                   4.2                                                      138.7
  మార్చి 2023                                             150.7                                                                   4.9                                                      155.6
  మార్చి 2024                                             163.4                                                                   5.4                                                      168.8
  మార్చి 2025                                             175.56                                                                 6.18                                                    181.7
• మార్చి 2026 (అంచనా)                        190.15                                                                 6.64                                                    196.79

విదేశీ రుణాన్ని ప్రస్తుత కరెన్సీ ఎక్స్‌ఛేంజ్ రేట్ల ప్రకారం లెక్కిస్తే, అన్నీ కలిపి మొత్తం అప్పు మార్చి 2025 నాటికి రూ.185.11 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. మార్చి 2026 నాటికి రూ.200.16 లక్షల కోట్లకు చేరుకోనుంది.

ప్రభుత్వ మొత్తం అప్పులో అథ్యధిక భాగం 96 శాతం దేశీయ అప్పు కాగా, అందులో మార్కెట్ రుణాలు(బాండ్లు), ట్రెజరీ బిల్లులు, ఇతర సెక్యూరిటీలు ఉన్నాయి.

విదేశీ రుణాల్లో భాగంగా విదేశీ సంస్థల నుంచి రూ.6.18 లక్షల కోట్ల అప్పు తీసుకున్నారు. డెట్ టు జీడీపీ చూసుకుంటే 2024-25 ఆర్థిక సంవత్సరంలో కేంద్ర ప్రభుత్వ అప్పు దేశ జీడీపీలో 57.1 శాతంగా ఉంది. ఈ సంవత్సరం ద్రవ్య లోటు జీడీపీలో 4.8 శాతానికి పరిమితం చేసే లక్ష్యంతో కేంద్రం ముందుకెళ్తోంది.