ISRO | ఇస్రో కీలక ప్రయోగం.. అయినా నవిక్ పునరుద్ధరణకు మరింత సమయం..

ISRO | భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ ఇస్రో అక్టోబర్ 30న ఎన్‌వీఎస్‌-03 నావిగేషన్ ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించనుంది. దేశీయ నావిగేషన్ వ్యవస్థ నవిక్‌ను తిరిగి పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి తీసుకురావడంలో ఈ ప్రయోగం కీలకం. అయితే ఉపగ్రహాన్ని నిర్దేశిత కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టి, సేవలకు సిద్ధం చేయడంతోపాటు మరికొన్ని ఉపగ్రహాలను కూడా ప్రయోగించాల్సి ఉంది.

కీల‌క ప్ర‌యోగం ఎప్పుడు.. వివ‌రాలేమిటి..?

భారత నావిగేషన్ వ్యవస్థ నవిక్‌కు పూర్వవైభవం తీసుకొచ్చే లక్ష్యంతో ఇస్రో మరో కీలక ప్రయోగానికి సిద్ధమైంది. అక్టోబర్ 30వ తేదీ శుక్రవారం రాత్రి 11.51 గంటలకు శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రం రెండో ప్రయోగ వేదిక నుంచి జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌18 రాకెట్ ద్వారా ఎన్‌వీఎస్‌-03 ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించనుంది. సుమారు 50 మీటర్ల ఎత్తు, 420 టన్నుల ప్రయోగ బరువు కలిగిన ఈ రాకెట్ దాదాపు 2,250 కిలోల బరువున్న ఉపగ్రహాన్ని భూమికి దగ్గరగా 170 కిలోమీటర్లు, దూరంగా 37,023 కిలోమీటర్ల ఎత్తు కలిగిన భూ బదిలీ కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టనుంది. భారత జియోసింక్రోనస్ ఉపగ్రహ ప్రయోగ వాహనం జీఎస్‌ఎల్‌వీకి ఇది 20వ ప్రయోగం. ఈ ఉపగ్రహం ఇస్రో కొత్త తరం నావిగేషన్ ఉపగ్రహాల శ్రేణిలో మూడోది. భారత ప్రాంతీయ నావిగేషన్ ఉపగ్రహ వ్యవస్థగా ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమం ప్రస్తుతం నవిక్‌ (నావిగేషన్ విత్ ఇండియన్ కాన్‌స్టెలేషన్)గా గుర్తింపు పొందింది.

ఎందుకోసం ప్ర‌యోగిస్తున్నారు..?

దేశవ్యాప్తంగా, అలాగే భారత భూభాగం నుంచి సుమారు 1,500 కిలోమీటర్ల పరిధి వరకు స్థాన నిర్ధారణ, నావిగేషన్, సమయ సేవలను అందించడం దీని లక్ష్యం. విదేశీ నావిగేషన్ వ్యవస్థలపై ఆధారపడడాన్ని తగ్గించడం కూడా ఈ ప్రాజెక్టు ప్రధాన ఉద్దేశం. ఎన్‌వీఎస్‌-03లో స్వదేశీ అణు గడియారంతోపాటు కొనుగోలు చేసిన గడియారాలను కూడా అమర్చారు. ఇప్పటికే ఉన్న ఎల్‌5, ఎస్‌ సంకేతాలకు అదనంగా ఎల్‌1 సంకేతాన్ని ప్రవేశపెట్టడం ద్వారా మరిన్ని పరికరాలకు అనుకూలత పెరుగుతుందని, పౌర, వ్యూహాత్మక అవసరాలకు నవిక్ సేవలు మరింత ఉపయోగపడతాయని ఇస్రో తెలిపింది.

న‌విక్ పూర్తిస్థాయిలో ఎందుకు ప‌నిచేయ‌డం లేదు..?

అయితే నవిక్ వ్యవస్థ ప్రస్తుతం అవసరమైన స్థాయిలో పనిచేయడం లేదు. ఈ ఏడాది పార్లమెంటుకు కేంద్ర మంత్రి జితేంద్ర సింగ్ వెల్లడించిన వివరాల ప్రకారం.. ఐఆర్‌ఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌-1ఎఫ్ ఉపగ్రహం పదేళ్ల సేవా కాలం ఈ ఏడాది మార్చిలో పూర్తయింది. ప్రస్తుతం ఐఆర్‌ఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌-1బి, ఐఆర్‌ఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌-1ఐ, ఎన్‌వీఎస్‌-01 ఉపగ్రహాలు మాత్రమే స్థాన నిర్ధారణ, నావిగేషన్, సమయ సేవలకు అందుబాటులో ఉన్నాయి. ప్రాథమిక స్థాన నిర్ధారణ సేవలను అందించడానికి కనీసం నాలుగు పనిచేసే ఉపగ్రహాలు అవసరం. అందువల్ల నవిక్ ప్రస్తుతం స్వతంత్ర స్థాన నిర్ధారణ సేవలను అందించలేకపోతోందని, సమయ సేవలు మాత్రం కొనసాగుతున్నాయని ప్రభుత్వం స్పష్టం చేసింది. ఈ సమస్యలకు వృద్ధాప్య ఉపగ్రహాలు, అణు గడియారాల వైఫల్యాలు, కొత్త ఉపగ్రహాల ప్రయోగాల్లో ఎదురైన అవాంతరాలు కారణమయ్యాయి.

ఇస్రో ఏం చేస్తోంది..?

ఐఆర్‌ఎన్‌ఎస్‌ఎస్‌-1ఎఫ్ ఉపగ్రహంలోని కొనుగోలు చేసిన అణు గడియారం పనిచేయడం నిలిచిపోవడంతో అది నావిగేషన్ సేవలకు దూరమైంది. మరోవైపు, 2025 జనవరి 29న జీఎస్‌ఎల్‌వీ-ఎఫ్‌15 ద్వారా ప్రయోగించిన ఎన్‌వీఎస్‌-02 ఉపగ్రహం కూడా నిర్దేశిత కక్ష్యను చేరుకోలేకపోయింది. ఉపగ్రహం విజయవంతంగా రాకెట్ నుంచి విడిపోయి సౌర ఫలకాలను విస్తరించినప్పటికీ, కక్ష్యను పెంచే ఇంజిన్‌ను మండించడంలో విఫలమైంది. ఈ ఘటనపై ఇస్రో ఉన్నత స్థాయి కమిటీ చేసిన పరిశీలనలో, ఆక్సిడైజర్ లైన్‌లోని పైరో వాల్వ్‌కు అవసరమైన విద్యుత్ సంకేతం చేరలేదని తేలింది. ప్రధాన, ప్రత్యామ్నాయ కనెక్టర్ మార్గాల్లో కనీసం ఒక్కో కనెక్షన్ విడిపోవడం దీనికి అత్యంత సంభావ్య కారణమని కమిటీ గుర్తించింది. ఈ సమస్య పునరావృతం కాకుండా పైరో వ్యవస్థలో అదనపు భద్రత, విశ్వసనీయత పెంచే చర్యలను సూచించగా, వాటిని ఇప్పటికే అమలు చేసినట్లు ఇస్రో వెల్లడించింది.

త‌దుప‌రి ద‌శ‌లు ఏమిటి..?

ఎన్‌వీఎస్‌-03 ప్రయోగం విజయవంతమైనా నవిక్ వెంటనే పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి రాదు. ఉపగ్రహం నిర్దేశిత కక్ష్యను చేరుకోవడం, కక్ష్యను పెంచే ప్రక్రియలు పూర్తిచేయడం, సేవలకు సిద్ధంగా ఉందని నిర్ధారించడం వంటి దశలు విజయవంతంగా ముగియాలి. అలాగే ఎన్‌వీఎస్‌-04, ఎన్‌వీఎస్‌-05 ఉపగ్రహాల తయారీ కూడా పురోగతిలో ఉందని ప్రభుత్వం తెలిపింది. ఈ ఉపగ్రహాల ప్రయోగాలు పూర్తయి, అవసరమైన సంఖ్యలో ఉపగ్రహాలు పనిచేయడం ప్రారంభించినప్పుడే నవిక్ వ్యవస్థకు తగిన ప్రత్యామ్నాయ సామర్థ్యం, విశ్వసనీయత లభిస్తాయి. ముఖ్యంగా ఎన్‌వీఎస్‌-02 ప్రయోగంలో ఎదురైన కక్ష్య మార్పు సమస్యలు మళ్లీ తలెత్తకుండా చూడడం కీలకం. ఎన్‌వీఎస్‌-03 ప్రయోగం నవిక్ పునరుద్ధరణలో ముఖ్యమైన ముందడుగు అయినప్పటికీ, భారత‌ స్వతంత్ర నావిగేషన్ సేవలను పూర్తిస్థాయిలో తిరిగి పొందేందుకు మరిన్ని ప్రయోగాలు, విజయవంతమైన కక్ష్య కార్యకలాపాలు అవసరం అని నిపుణులు చెబుతున్నారు.