జ‌నంతో చ‌ర్చించ‌కుండా ముందుకెళితే..మీకే న‌ష్టం: సీఎంకు మేథా పాట్క‌ర్ లేఖ

తేదీ: 09.03.2026

శ్రీ ఎ. రేవంత్ రెడ్డి గారికి
ముఖ్యమంత్రిLetter from Medha Patkar to CM, Telangana on Musi Riverfront Project (1)
తెలంగాణ ప్రభుత్వం
హైదరాబాద్

విషయం: మూసీ నది పునరుజ్జీవన ప్రాజెక్ట్ (దశ-1)కు సంబంధించిన ప్రాజెక్టు ప్రణాళికల ఆవిష్కరణను 13 మార్చి 2026న నిర్వహించకుండా నిలిపివేయాలని చేస్తున్న అత్యవసర విజ్ఞప్తి – ప్రజాస్వామ్యబద్దంగా సంప్రదింపులు, సమగ్ర సమీక్ష, ప్రజా, పౌర సమాజ సంస్థల భాగస్వామ్యాన్ని తీసుకోవాలి.

గౌరవనీయ ముఖ్యమంత్రి గారూ,

మూసీ నది తీరప్రాంతాలలో నివసిస్తున్న ప్రజల హక్కుల కోసం తెలంగాణ పౌర సమాజం ఐక్యంగా కలిసి ఏర్పాటు చేసిన మూసీ జన ఆందోళన్ (MJA) తరఫున ఈ లేఖ రాస్తున్నాను. ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన విషయం అని మీకు తెలిసినదే; అందువల్ల మీ వ్యక్తిగత దృష్టి అవసరం. సాధ్యమైతే ప్రభావిత ప్రజలు, సంబంధిత ప్రతినిధులు, మూసీ జన ఆందోళన్ సభ్యులతో కలిసి ప్రత్యక్షంగా మీతో చర్చించాలని నేను కోరుకుంటాను. అయితే సమయం తక్కువగా ఉన్నందున ఈ లేఖను ఇ-మెయిల్ ద్వారా పంపుతున్నాను. ఒక నాయకుడిగా ప్రజల సమస్యలను సున్నితంగా, దృఢంగా పరిష్కరిస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

మూసీ రివర్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ లిమిటెడ్ (MRDCL) మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ నుంచి “Invitation: Musi River Rejuvenation Phase 1 Unveiling by Hon’ble CM – 13th March at Taj Krishna” అనే శీర్షికతో నాకు అధికారిక ఆహ్వాన ఇ-మెయిల్ వచ్చింది. అందులో మూసీ నది పునరుజ్జీవన ప్రాజెక్ట్ దశ-1కు సంబంధించిన సమగ్ర ప్రణాళికలను ఆవిష్కరించనున్నట్లు పేర్కొన్నారు. ఈ కార్యక్రమం “భాగస్వాములతో అర్థవంతమైన భాగస్వామ్యం కోసం భాగస్వామ్య చర్చలతో” ముగుస్తుందని కూడా పేర్కొన్నారు.

అయితే ఈ విధానంలో కీలకమైన ప్రజా సమూహాల గొంతులు పూర్తిగా పక్కన పెట్టబడ్డాయి. ముఖ్యంగా భూసేకరణ నోటీసులు అందుకున్న ప్రభావిత కుటుంబాలు, పర్యావరణ నిపుణులు, సామాజిక కార్యకర్తలు, అలాగే మూసీ నది ఎగువ, దిగువ భాగాల్లో నివసించే ప్రజల పోరాటాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తున్న మూసీ జన ఆందోళన్ వంటి వేదికలకి ఇందులో ఆహ్వానం లేదు. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజల భాగస్వామ్యం కీలకమైనది. ఇలాంటి సమావేశాల్లో ప్రజల అనుభవాలను పక్కన పెట్టి కేవలం ఉన్నత స్థాయి వర్గాలతో మాత్రమే సంప్రదింపులు జరపడం నిజమైన భాగస్వామ్య భావనకు విరుద్ధం.

మూసీ రివర్‌ఫ్రంట్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రాజెక్ట్ దేశంలో ప్రతిపాదించబడిన 100కిపైగా నది తీర అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులలో ఒకటి. వీటిలో చాలా ప్రాజెక్టులు బీజేపీ లేదా దాని మిత్రపక్షాలు పాలిస్తున్న రాష్ట్రాలలో ప్రతిపాదించబడ్డాయి. వాటిలో అనేకం సామాజిక, పర్యావరణ పరంగా తీవ్రమైన ఆందోళనలను రేకెత్తించాయి. ఉదాహరణకు గుజరాత్‌లోని సబర్మతి రివర్‌ఫ్రంట్ ప్రాజెక్టుపై గుజరాత్ హైకోర్టులో పిటిషన్లు దాఖలయ్యాయి; ఫలితంగా అనేక మార్గదర్శకాలు, సవరణలు చేపట్టాల్సి వచ్చింది. తెలంగాణ సందర్భంలో, మూసీ ప్రాజెక్ట్ తొలిసారి ఐక్య ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న శ్రీ చంద్రబాబు నాయుడు కాలంలో ప్రతిపాదించబడింది. అయితే 1990ల నుంచి మూసీ పరివాహక ప్రాంతంలోని ప్రజల నిరసనలు, సవాళ్ల కారణంగా ఈ ప్రాజెక్ట్ పలుమార్లు నిలిచిపోయింది. 2017లో అప్పటి బీఆర్‌ఎస్ ప్రభుత్వం MRDCLను ఏర్పాటు చేసినప్పటికీ ప్రాజెక్ట్ అమలులోకి రాలేదు.

మీ ప్రభుత్వంలో ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను “ఫ్లాగ్‌షిప్ కార్యక్రమం”గా మళ్లీ ప్రారంభిస్తున్నారు. ఇది భారీ స్థాయిలో ఉండటం వల్ల సామాజిక, పర్యావరణ పరమైన ప్రభావాలు కూడా విస్తృతంగా ఉండే అవకాశం ఉంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ వల్ల వేలాది కుటుంబాలు – ముఖ్యంగా పట్టణ కార్మిక వర్గం, మధ్యతరగతి కుటుంబాలు, పదవీ విరమణ చేసిన ఉద్యోగులు – తమ నివాసాలను కోల్పోయే పరిస్థితి వస్తోంది. హైకోర్టు భవనం వంటి వారసత్వ నిర్మాణాలకూ ప్రమాదం కలగవచ్చు. ఇటీవల జరిగిన కూల్చివేతల వల్ల ఇప్పటికే సుమారు 300 ఇళ్లు ప్రభావితమయ్యాయి. ప్రత్యామ్నాయ గృహాలు ప్రజల అవసరాలకు సరిపోకపోవడంతో పాటు వారి జీవనోపాధిని కూడా దెబ్బతీస్తున్నాయి. జీవితాంతం కూడబెట్టిన పొదుపులతో నిర్మించుకున్న విశాలమైన ఇళ్లలో ఉమ్మడి కుటుంబాలుగా నివసించిన అనేక మంది పై ఇది తీవ్ర సామాజిక-ఆర్థిక ప్రభావం కలిగిస్తోంది.

ఇటీవల ప్రకటించిన గాంధీ సరోవర్ ప్రాజెక్ట్ కోసం బండ్లగూడ జాగీర్ గ్రామంలో 10.34 ఎకరాల భూమి స్వాధీనం చేసుకోవాలని 11 ఫిబ్రవరి 2026న నోటిఫికేషన్ విడుదలైంది. దీనిపై మధు పార్క్ రిడ్జ్ అపార్ట్‌మెంట్స్ నివాసితులు తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తున్నారు. అదేవిధంగా రంగారెడ్డి జిల్లాలో మరో 43.48 ఎకరాల భూమి స్వాధీనం కోసం నోటిఫికేషన్లు జారీ చేయడం, రక్షణ శాఖ భూమి 98.20 ఎకరాలు బదిలీ చేయాలని కోరడం, 12 ఫిబ్రవరి 2026న కేంద్ర రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ గారిని శంకుస్థాపనకు ఆహ్వానించడం వంటి చర్యలు ప్రజల్లో మరింత ఆందోళనకు దారితీశాయి. ఇవన్నీ ప్రజాస్వామ్యపూర్వక సంప్రదింపులు లేకుండానే జరుగుతున్నాయి.

ప్రతి నదిని పునరుజ్జీవింపజేయాలనే లక్ష్యాన్ని మేము పూర్తిగా సమర్థిస్తున్నాము. నదులు మన పర్యావరణ వ్యవస్థకు ప్రాణాధారాలు. అయితే మూసీ నది ఇప్పటికే విషపూరిత పారిశ్రామిక కాలుష్యం, భారీ నిర్మాణాల ఆక్రమణల వల్ల తీవ్రంగా నష్టపోయింది. కాబట్టి పునరుద్ధరణ విధానం ప్రజల ఇళ్లు, జీవనోపాధులు దెబ్బతినకుండా ఉండేలా ఉండాలి. భూసేకరణ, పునరావాసం, పునరుద్ధరణ విషయంలో RFCTLARR Act, 2013 (Right to Fair Compensation and Transparency in Land Acquisition, Rehabilitation and Resettlement Act)ను పూర్తిగా అమలు చేయాలి. ప్రజా ఉద్యమాల ఫలితంగా యూపీఏ-2 ప్రభుత్వం ఈ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చింది. అయితే 2017లో తెలంగాణ ప్రభుత్వం చేసిన సవరణల ద్వారా సెక్షన్ 10A చేర్చి సామాజిక ప్రభావ అంచనా (SIA) మరియు ఆహార భద్రత నిబంధనల నుంచి మినహాయింపులు ఇచ్చింది. ఇది ఈ పురోగామి చట్టాన్ని నీరు గార్చింది.

మునుపటి ప్రభుత్వం చేసిన ఈ సవరణలను రద్దు చేయకుండా, మీ ప్రభుత్వం G.O. Ms. No. 921 (MA&UD Plg-I), తేదీ 16 ఫిబ్రవరి 2026 ద్వారా మూసీ రివర్‌ఫ్రంట్ ప్రాజెక్ట్ మొత్తాన్ని సామాజిక ప్రభావ అంచనా నుంచి మినహాయించడం అత్యంత ఆందోళనకరం. ఆ ఉత్తర్వు ప్రకారం 10,000 నిర్మాణాలు సుమారు 3,279 ఎకరాల భూమిని ప్రభుత్వం స్వాధీనం చేసుకోనుంది – అది కూడా SIA లేకుండా.

పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా ప్రక్రియలో కూడా తీవ్రమైన లోపాలు కనిపిస్తున్నాయి. ప్రజా సంప్రదింపులు పూర్తిగా జరగలేదు; భూమి వివరాలు, ప్రాథమిక పర్యావరణ సర్వేలు కూడా పూర్తిగా వెల్లడించలేదు. పూర్తి DPR లేకుండా, సమగ్ర ప్రభావ అంచనా లేకుండా ఈ ప్రాజెక్ట్‌ను దశలవారీగా ముందుకు తీసుకెళ్లడం ఆందోళనకరం. ఇంత భారీ ప్రాజెక్ట్‌ను ప్రజలతో సమగ్ర చర్చలు లేకుండా ముందుకు తీసుకెళితే మూసీ నది పునరుజ్జీవనం కాకుండా దాని పర్యావరణ వ్యవస్థకు, తెలంగాణ సమాజానికి శాశ్వత నష్టం కలిగే ప్రమాదం ఉంది.

మూసీ నది తెలంగాణ ప్రజల జీవనాధారం, వారసత్వం, పోరాటస్ఫూర్తికి ప్రతీక. ప్రజల సంక్షేమాన్ని సాధించకుండా, మహాత్మా గాంధీ పేరుతో ప్రజలపై అన్యాయం జరగకుండా మీ ప్రభుత్వం కృషి చేస్తుందని మేము ఆశిస్తున్నాము. భారీ మౌలిక వసతుల ప్రాజెక్టులకంటే ప్రజల భాగస్వామ్యంతో కూడిన వికేంద్రీకృత అభివృద్ధి విధానాన్ని మీరు ప్రాధాన్యం ఇస్తారని మేము విశ్వసిస్తున్నాము.

ఈ నేపథ్యంలో మేము చేస్తున్న విజ్ఞప్తులు:

1. 2026 మార్చి 13న జరగనున్న ఆవిష్కరణ కార్యక్రమాన్ని తక్షణమే నిలిపివేయాలి. బదులుగా ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించిన ముసాయిదా సమగ్ర ప్రణాళికను ఇంగ్లీష్, తెలుగు, ఉర్దూ భాషల్లో ప్రజలకు విడుదల చేసి కనీసం 60 రోజులపాటు అభిప్రాయాలు, అభ్యంతరాలు స్వీకరించాలి.

2. ప్రభావిత సమాజాలు, మూసీ జన ఆందోళన్ ప్రతినిధులతో, MRDCL అధికారులతో కలిసి మీ నాయకత్వంలో విశ్లేషణాత్మక చర్చలు జరపాలి. మూసీ పరివాహక ప్రాంతాల్లో ప్రజా విచారణలు నిర్వహించాలి.

3. నదీ తీర అభివృద్ధి దృష్టికోణం కాకుండా, నదీ పరివాహక ప్రాంత దృష్టికోణంతో ప్రాజెక్ట్‌ను పునర్విమర్శ చేసేందుకు స్వతంత్ర కమిటీని ఏర్పాటు చేయాలి. RFCTLARR చట్ట ఉల్లంఘనలు, పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా లోపాలు, సామాజిక-పర్యావరణ ప్రభావాలపై సమగ్ర సమీక్ష జరగాలి. ఇందులో మూసీ జన ఆందోళన్, ప్రభావిత ప్రజలకు పూర్తి భాగస్వామ్యం కల్పించాలి.

4. మూసీ రివర్‌ఫ్రంట్ ప్రాజెక్ట్‌కు సంబంధించిన అన్ని భూసేకరణ నోటీసులను తక్షణమే ఉపసంహరించాలి, ముఖ్యంగా 2017 సవరణలను ఉపయోగించి జారీ చేసిన నోటీసులను.

5. తెలంగాణ శాసనసభలో చట్టం ద్వారా 2017 సవరణలను రద్దు చేసి 2013 LARR చట్టాన్ని అసలు రూపంలో పునరుద్ధరించాలి.

ఈ ఆందోళనలున్నప్పటికీ ‘ప్రజా పాలన’ సిద్ధాంతానికి అనుగుణంగా పారదర్శకత, బాధ్యతాయుత పాలనను మీ ప్రభుత్వం అమలు చేస్తుందని మేము ఆశిస్తున్నాము. ఈ ప్రాజెక్ట్ కోసం అంతర్జాతీయ ఆర్థిక సంస్థలతో కూడా సంప్రదింపులు జరుగుతున్న నేపథ్యంలో, సమాన అభివృద్ధి కోసం సామాజిక-పర్యావరణ ప్రమాణాలు పాటించడం అత్యవసరం.

మీ నాయకత్వంపై నాకు నమ్మకం ఉంది. ఈ అంశంపై మీ తక్షణ స్పందన, న్యాయమైన చర్యలు, సానుకూల నిర్ణయాలను ఆశిస్తున్నాను.

ధన్యవాదాలతో,

మేధా పాట్కర్
నేషనల్ అలయన్స్ ఆఫ్ పీపుల్స్ మూవ్‌మెంట్స్ (NAPM)
Email: medha.narmada@gmail.com

ప్రతికి:

1. శ్రీ రాహుల్ గాంధీ – ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్, న్యూ ఢిల్లీ

2. శ్రీ జైరాం రమేష్ – ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్, న్యూ ఢిల్లీ

3. శ్రీమతి మీనాక్షి నటరాజన్ – AICC ఇన్‌చార్జ్, తెలంగాణ, హైదరాబాద్