Who Was Ayatollah Ali Khamenei | ఎవరీ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ? ఆయన మరణిస్తే ఎందుకు ఇరాన్ ప్రజలు సంబరాలు జరుపుకుంటున్నారు?

Who Was Ayatollah Ali Khamenei | త్రినేత్ర.న్యూస్ : ఇరాన్ అత్యున్నత రాజకీయ, మతపరమైన నాయకుడు, సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ (86) మరణించాడు. ఇరాన్‌లో కీలక వ్యక్తి అయిన ఆయన మరణాన్ని ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా అధికారికంగా ధృవీకరించింది. 1989 నుంచి తన మరణం వరకు దశాబ్దాల పాటు ఇరాన్ రాజకీయ, మతపరమైన, సైనిక వ్యవహారాలను శాసించిన అత్యంత శక్తివంతమైన నాయకుడు. మూడు దశాబ్దాలకు పైగా దేశాన్ని శాసించిన ఆయన మృతికి సంతాపంగా ఇరాన్ ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా 40 రోజుల పాటు జాతీయ సంతాప దినాలను ప్రకటించింది. సీనియర్ మత పెద్దలు మరణించినప్పుడు ఇరాన్‌లో 40 రోజుల పాటు సంతాపం (Public Mourning) పాటించడం సాంప్రదాయంగా వస్తోంది. ఆయన మరణంతో ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ ఇరాన్ భవిష్యత్తుపై తీవ్ర అనిశ్చితి నెలకొంది.

మత గురువు నుంచి విప్లవ నాయకుడిగా అంచెలంచెలుగా ఎదిగిన తీరు

1939లో ఇరాన్‌లోని రెండవ అతిపెద్ద నగరమైన, పవిత్ర నగరంగా భావించే మషద్‌లో ఒక మతపరమైన కుటుంబంలో ఖమేనీ జన్మించారు. ఆయన మతపరమైన విద్యను అభ్యసించిన తర్వాత రాజకీయాల్లోకి ప్రవేశించారు. 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవానికి ముందు ఇరాన్‌ను పాలించిన చక్రవర్తి షా (Mohammad Reza Pahlavi) కి వ్యతిరేకంగా ఆయన రాజకీయంగా చురుకైన పాత్ర పోషించారు. షా పాలనలో తన ప్రతిపక్ష కార్యకలాపాల కారణంగా ఆయన అనేకసార్లు అరెస్టయ్యారు. 1960ల కాలంలో ప్రవాస జీవితం గడిపారు. విప్లవ నాయకుడు అయతుల్లా రుహొల్లా ఖొమేనీకి ఆయన అత్యంత సన్నిహితుడిగా ఉండేవారు. షా పాలన అంతమై, దేశం ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్‌గా మారిన తర్వాత ఆయన తిరిగి వచ్చి కొత్త ప్రభుత్వంలో వేగంగా పైకి ఎదిగారు. ఒక హత్యాయత్నం నుంచి ప్రాణాలతో బయటపడినప్పటికీ, ఆయన కుడి చేయి పక్షవాతానికి గురైంది. ఆ తర్వాత పోటీ లేకుండా ఆయన ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. ఇరాన్ అధ్యక్షుడిగా ఖమేనీ 1981 నుంచి 1989 వరకు పనిచేశారు. ఈ సమయంలోనే ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధం (1980-1988) జరిగింది.

1989 నుంచి ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడిగా ఆధిపత్యం

1989లో రుహొల్లా ఖొమేనీ మరణించిన తర్వాత, అసెంబ్లీ ఆఫ్ ఎక్స్‌పర్ట్స్ ఖమేనీని ఇరాన్ రెండో సుప్రీం లీడర్‌గా నియమించింది. ప్రారంభంలో ఆయన మతపరమైన హోదాపై చర్చలు జరిగినప్పటికీ, తదనంతరం ఆయనకు 'అయతుల్లా' బిరుదు దక్కింది. సుప్రీం లీడర్‌గా ఆయన ఎన్నికైన ప్రభుత్వానికి అతీతంగా, దేశ అత్యున్నత రాజకీయ, మతపరమైన అధికారాలను సొంతం చేసుకున్నారు. ఇరాన్ సాయుధ దళాలు, ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC), న్యాయవ్యవస్థ, దేశ విదేశాంగ, వ్యూహాత్మక అణు విధానాలపై ఆయన తుది నిర్ణయాధికారాన్ని చెలాయించారు. అధ్యక్షులు, పార్లమెంటు అధికారాలను మించి దేశీయ, అంతర్జాతీయ దిశానిర్దేశం చేసే స్థాయికి ఆయన చేరుకున్నారు. దాదాపు 36 ఏళ్ల పాటు సాగిన ఆయన పాలన, మరణించే సమయానికి పశ్చిమాసియాలో అత్యధిక కాలం పనిచేసిన దేశాధినేతగా ఆయనను నిలబెట్టింది.

పశ్చిమాసియాలో ఖమేనీ వ్యూహాత్మక ప్రభావం

ఖమేనీ నాయకత్వంలో ఇరాన్ పశ్చిమ దేశాలతో, ముఖ్యంగా అమెరికాతో ఘర్షణాత్మక వైఖరిని అవలంబించింది. ఆయన 'యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్' (Axis of Resistance) కు నాయకత్వం వహించారు. లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా, గాజాలోని హమాస్, యెమెన్‌లోని హౌతీలు, సిరియాలోని అసద్ ప్రభుత్వానికి ఆయన ఆర్థిక, సైనిక, సైద్ధాంతిక మద్దతును అందించారు. దీని ద్వారా అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ప్రభావానికి వ్యతిరేకంగా ఇరాన్‌ను ఒక బలమైన శక్తిగా నిలబెట్టారు. ఆయన నాయకత్వంలో ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం కొనసాగింది. ఇది పౌర అవసరాల కోసమేనని ఆయన వాదించినప్పటికీ, పశ్చిమ దేశాల ఆంక్షలను ఎదుర్కొంది. 2025లో ఇజ్రాయెల్ దాడుల వంటి ప్రత్యక్ష ఘర్షణలు ఆయన హయాంలోనే చోటుచేసుకున్నాయి.

వీధుల్లో సంబరాలు

ఖమేనీ మరణ వార్త విని ఇరాన్‌లోని టెహ్రాన్, కరాజ్, ఇస్ఫహాన్ వంటి నగరాల్లో కొందరు ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చి సంబరాలు చేసుకున్నారు. దీనికి ప్రధాన కారణం దశాబ్దాల పాటు ఆయన సాగించిన కఠినమైన పాలన, ప్రజల అణచివేత.

నిరసనల అణిచివేత, వేలాది మంది ప్రాణనష్టం: దాడులు జరగడానికి కొన్ని వారాల ముందు, ఇరాన్‌లో జరిగిన భారీ నిరసనలను ప్రభుత్వ అధికారులు అత్యంత దారుణంగా అణిచివేశారు. ఈ క్రమంలో వేలాది మంది ప్రజలు ప్రాణాలు కోల్పోయారు.

అసమ్మతిపై ఉక్కుపాదం, మహిళా హక్కుల అణచివేత: దేశీయంగా తన పాలనను వ్యతిరేకించే వారిని ఖమేనీ కఠినంగా అణిచివేశారు. ముఖ్యంగా మహిళా హక్కుల ఉద్యమాలను, సామాజిక కార్యకర్తలను ఆయన లక్ష్యంగా చేసుకుని తీవ్రంగా అణిచివేశారు.

ఆర్థిక సంక్షోభం, ఆంక్షలు: పశ్చిమ దేశాలతో ఆయన అవలంబించిన శత్రుత్వం, అణు కార్యక్రమాల వల్ల ఇరాన్‌పై అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు విధించబడ్డాయి. ఇది దేశాన్ని సుదీర్ఘకాలం పాటు ఆర్థిక ఒంటరితనంలోకి నెట్టింది.

ప్రజా ఉద్యమాలపై దాడులు: దేశంలో ఆర్థిక ఇబ్బందులు తాళలేక ప్రజలు రోడ్లెక్కినప్పుడు వారి నిరసనలపై కూడా ఉక్కుపాదం మోపారు. 2009 నాటి 'గ్రీన్ మూవ్‌మెంట్' (Green Movement) నుండి 2025 లో ఆర్థిక కష్టాలపై జరిగిన నిరసనల వరకు ఆయన అన్నింటినీ కఠినంగా అణిచివేశారు.

దశాబ్దాలుగా ఇరాన్ ప్రజలు ఆర్థిక స్వేచ్ఛను, సామాజిక హక్కులను కోల్పోయి కఠిన పాలనలో తీవ్ర ఇబ్బందులు పడ్డారు. అందుకే, ఖమేనీ మరణంతో ఆ నిరంకుశ పాలన అంతమై తమకు విముక్తి లభిస్తుందన్న ఉద్దేశంతోనే కొందరు ఇరాన్ ప్రజలు సంబరాలు చేసుకున్నారు. మరోవైపు, ఇరాన్ ప్రజలు తమ దేశాన్ని తిరిగి తమ చేతుల్లోకి తీసుకోవడానికి ఇదే సరైన సమయమని అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ నేతలు సైతం పిలుపునిచ్చారు.

వారసులకు ఆయన వదిలివెళ్లిన సవాళ్లు

దేశీయంగా చూసుకుంటే, ఖమేనీ తన పాలనలో అసమ్మతిని తీవ్రంగా అణచివేశారు. మహిళా హక్కుల ఉద్యమాలు, 2009 నాటి గ్రీన్ మూవ్‌మెంట్, అలాగే తీవ్రమైన ఆర్థిక ఇబ్బందుల కారణంగా 2025లో జరిగిన నిరసనలపై ఆయన ఉక్కుపాదం మోపారు. ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC), సంప్రదాయవాద వర్గాల చేతిలో అధికారాన్ని కేంద్రీకరించి, ఒక బలమైన, మతపరమైన పాలనా వ్యవస్థను ఆయన నిర్మించారు. అయినప్పటికీ, పాశ్చాత్య దేశాలకు వ్యతిరేకంగా సాగించిన పోరాటం, అణు కార్యక్రమం వల్ల ఏర్పడిన అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు ఇరాన్‌ను ఆర్థికంగా దెబ్బతీశాయి. ఖమేనీ మరణంతో ఇరాన్ తన అత్యున్నత కార్యాలయానికి వారసుడిని నిర్ణయించే అత్యంత క్లిష్టమైన దశను ఎదుర్కొంటోంది. ఈ పరిణామం ఇరాన్ అంతర్గత స్థిరత్వాన్ని, పశ్చిమాసియా భౌగోళిక రాజకీయ సమతుల్యతను శాశ్వతంగా ప్రభావితం చేయనుంది.