US-Iran Tensions | అమెరికా vs ఇరాన్: మిడిల్ ఈస్ట్‌లో ఏ క్షణమైనా యుద్ధం.. ట్రంప్ ‘మాక్సిమలిస్ట్’ షరతులతో కమ్ముకున్న యుద్ధమేఘాలు!

US-Iran Tensions | పశ్చిమాసియా (Middle East) మరోసారి యుద్ధ మేఘాలతో కమ్ముకుంది. అమెరికా, ఇరాన్‌ల మధ్య దశాబ్దాలుగా రగులుతున్న ఉద్రిక్తతలు ఇప్పుడు అత్యంత ప్రమాదకర స్థాయికి చేరుకున్నాయి. ప్రస్తుత జియోపాలిటికల్ పరిస్థితులను గమనిస్తే, ఏ క్షణమైనా అక్కడ యుద్ధం బద్దలయ్యే వాతావరణం కనిపిస్తోంది. ఒకవైపు శాంతి కొరకు ఒమన్, జెనీవా తదితర ప్రాంతాల్లో దౌత్య చర్చలు జరుగుతున్నప్పటికీ, మరోవైపు రెండు దేశాలు యుద్ధానికి సై అంటున్నాయి. ఇరాన్ సమీపంలోకి అమెరికా తన భారీ నావికా బలగాలను మోహరిస్తుంటే, రష్యా-చైనాలతో కలిసి ఇరాన్ ప్రతివ్యూహాలు రచిస్తోంది. ముఖ్యంగా కీలకమైన హర్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) వద్ద ఇరాన్ సైనిక విన్యాసాలు చేస్తుండటం ప్రపంచ దేశాలను తీవ్రంగా కలవరపెడుతోంది. ఇంతకీ అమెరికా ఇరాన్ ముందు పెట్టిన డిమాండ్లు ఏంటి? ఇరాన్ ఎందుకు వాటిని వ్యతిరేకిస్తోంది?

ట్రంప్ 'మాక్సిమలిస్ట్' డిమాండ్లు (Maximalist Demands)

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరాన్ ముందు పెట్టిన షరతులే ఇప్పుడు ఈ ఉద్రిక్తతలకు ప్రధాన కారణం. వీటిని దౌత్య పరిభాషలో 'మాక్సిమలిస్ట్ డిమాండ్స్' అని పిలుస్తారు. అంటే, ఎదుటి పక్షం తమ అస్తిత్వాన్ని కోల్పోయేలా ఉండే.. ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ అంగీకరించలేని కఠినమైన షరతులు. బరాక్ ఒబామా అధ్యక్షుడిగా ఉన్న సమయంలో అమెరికా, ఇరాన్ సహా ఇతర పర్మినెంట్ మెంబర్స్ (P5+1) మధ్య ఒక అణు ఒప్పందం కుదిరింది. దీని ప్రకారం ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని ఎక్కడికక్కడ నిలిపివేసి, ఇంటర్నేషనల్ అటామిక్ ఎనర్జీ ఏజెన్సీ (IAEA) పర్యవేక్షణకు అంగీకరిస్తే సరిపోతుంది. కానీ, ట్రంప్ తన మొదటి టర్మ్‌లోనే ఆ ఒప్పందం నుంచి బయటకు వచ్చి ఇరాన్‌పై తీవ్రమైన ఆంక్షలు (Sanctions) విధించారు.

ఇప్పుడు అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ కలిసి ఇరాన్ ముందు ఉంచుతున్న డిమాండ్ ఏంటంటే.. ఇరాన్ కేవలం అణు కార్యక్రమాన్ని ఆపితే సరిపోదు, వారి వద్ద ఉన్న యురేనియం నిల్వలను (Uranium stockpiles) దేశం బయటకు పంపేయాలి. సెంట్రిఫ్యూజ్‌లను, అణు మౌలిక సదుపాయాలను పూర్తిగా ధ్వంసం చేయాలి. వీటన్నింటికీ మించి ఇరాన్‌కు రక్షణ కవచంగా ఉన్న భారీ క్షిపణి వ్యవస్థను (Missile Technology) కూడా నాశనం చేయాలని డిమాండ్ చేస్తున్నాయి.

ఆత్మహత్యతో సమానమంటున్న ఇరాన్

అమెరికా పెడుతున్న ఈ మాక్సిమలిస్ట్ షరతులను అంగీకరించడం అంటే, తమకు తాముగా ఆత్మహత్య చేసుకోవడమేనని ఇరాన్ వాదిస్తోంది. తమ దేశ అణు, క్షిపణి వ్యవస్థలను పూర్తిగా ధ్వంసం చేసుకున్న మరుక్షణం.. అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్ తమపై ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా దాడి చేసి నాశనం చేయడం ఖాయమని ఇరాన్ అధినాయకత్వం గట్టిగా నమ్ముతోంది. ఇక్కడ ఉక్రెయిన్, నార్త్ కొరియా దేశాల అనుభవాలను ఇరాన్ ఉదాహరణగా తీసుకుంటోంది. మూడు దశాబ్దాల క్రితం ఉక్రెయిన్ స్వచ్ఛందంగా తన అణు ఆయుధాలను వదులుకోవడం వల్లే, నేడు రష్యా దాడి చేస్తుంటే తమ ప్రాణాలను కాపాడుకోలేక పోతోందని ఇరాన్ విశ్లేషిస్తోంది. అదే సమయంలో ఉత్తర కొరియా వద్ద బలమైన అణు సామర్థ్యం ఉండటం వల్లే అమెరికా వారి జోలికి వెళ్లడం లేదని భావిస్తోంది. అందుకే, తమ దేశ భద్రతకు అణు సామర్థ్యమే ఏకైక రక్ష అని ఇరాన్ విశ్వసిస్తోంది. అమెరికా తమ ముందు "ఆత్మహత్య చేసుకో, లేదంటే మేమే చంపేస్తాం" అనే రెండు ఆప్షన్లు మాత్రమే పెట్టిందని ఇరాన్ మండిపడుతోంది.

అమెరికాకు ఇరాన్ కౌంటర్ స్ట్రాటజీ ఏంటి?

అమెరికా ఒత్తిడికి తలొగ్గకుండా ఇరాన్ ఎదురుదాడికి సిద్ధమవుతూ పక్కా వ్యూహాలను అమలు చేస్తోంది.

హర్ముజ్ జలసంధి దిగ్బంధం: ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో దాదాపు 20 శాతం హర్ముజ్ జలసంధి గుండానే జరుగుతుంది. సౌదీ, యూఏఈ తదితర దేశాల నుంచి ఇండియా లాంటి ఆసియా దేశాలకు ఆయిల్ వెళ్లేది ఇక్కడి నుంచే. తమపై అమెరికా దాడికి దిగితే ఈ జలసంధిని పూర్తిగా మూసివేస్తామని ఇరాన్ హెచ్చరిస్తోంది. అలాగే రెడ్ సీలో హూతీల ద్వారా దాడులు మరింత తీవ్రం చేస్తామంటోంది. అదే జరిగితే గ్లోబల్ ఆయిల్ మార్కెట్ కుప్పకూలడం ఖాయం.

గల్ఫ్ దేశాల్లోని అమెరికా బేస్‌లపై గురి: గల్ఫ్ దేశాల్లో (ఖతార్ తదితర ప్రాంతాల్లో) ఉన్న అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై దాడులు చేస్తామని ఇరాన్ బహిరంగంగా ప్రకటించింది.

మిత్ర దేశాలకు స్ట్రాంగ్ వార్నింగ్: తమపై దాడికి ఏ దేశమైనా సహకరిస్తే ఆయా దేశాలనూ (సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ) వదిలిపెట్టబోమని ఇరాన్ స్పష్టం చేసింది. ఈ హెచ్చరికలతో అప్రమత్తమైన ఆయా దేశాలు.. ఇరాన్‌పై దాడికి తమ గగనతలాన్ని ఎట్టి పరిస్థితుల్లో వాడుకోవద్దని అమెరికాకు తేల్చి చెప్పాయి.

భూగర్భంలోకి అణు స్థావరాలు: ఇరాన్ తమ యురేనియం ఎన్రిచ్‌మెంట్‌ను ఇప్పటికే 60 శాతానికి పెంచింది (ఇది 90 శాతానికి చేరితే అణు ఆయుధాలు తయారు చేయవచ్చు). అమెరికా బంకర్ బస్టర్ బాంబు దాడుల నుంచి రక్షించుకోవడానికి ఇరాన్ తన అణు స్థావరాలను (ఫోర్డో లాంటి సైట్లను) మరింత పటిష్టంగా భూగర్భంలోకి మారుస్తోంది. దీనికి సంబంధించి ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ న్యూక్లియర్ సెక్యూరిటీ అనే అమెరికా థింక్ ట్యాంక్ సంస్థ తాజా శాటిలైట్ చిత్రాలను కూడా విడుదల చేసింది.

ఏ క్షణమైనా యుద్ధం తప్పదా?

పరిస్థితులు చూస్తుంటే పశ్చిమాసియాలో ఏ క్షణమైనా యుద్ధం మొదలయ్యేలా ఉంది. నిన్న యూఎస్ వైస్ ప్రెసిడెంట్ జేడీ వాన్స్ మాట్లాడుతూ.. ఇరాన్ అణు సామర్థ్యాన్ని నిర్వీర్యం చేయడానికి దౌత్యంతో పాటు యుద్ధం లాంటి అన్ని ఆప్షన్లు తమ ముందున్నాయని స్పష్టం చేశారు. ప్రస్తుతం అమెరికాకు చెందిన భారీ యుద్ధ నౌకలు 'యూఎస్ఎస్ అబ్రహం లింకన్' (ఇరాన్ తీరానికి కేవలం 700 కిలోమీటర్ల దూరంలో), 'యూఎస్ఎస్ జెరాల్డ్ ఫోర్డ్'లు ఇరాన్‌పై ఏ క్షణమైనా దాడులు చేయగల స్ట్రైక్ డిస్టెన్స్‌లో మోహరించి ఉన్నాయి.

మొత్తం మీద చూస్తే పశ్చిమాసియా పరిస్థితి అత్యంత సున్నితంగా (Volatile) ఉంది. తెరపైకి పీస్ ఎఫర్ట్స్ (శాంతి చర్చలు) కనిపిస్తున్నా, అందులో అమెరికాకు గానీ, ఇరాన్‌కు గానీ చిత్తశుద్ధి లేదు. ఇరాన్ తన భద్రత దృష్ట్యా ఆయుధాలు వదులుకునేది లేదంటోంది. అమెరికా కంప్లీట్ సరెండర్ కావాలని కోరుతోంది. ఈ రెండు పరస్పర విరుద్ధమైన విధానాల కారణంగా, ఈ ఉద్రిక్తతలు ఎటు దారి తీస్తాయో, ఏ నిమిషంలో భయంకరమైన యుద్ధంగా మారుతాయోనని ప్రపంచ దేశాలు ఆందోళన చెందుతున్నాయి.