ఢిల్లీ BRICS వెనుక అసలు కథ.. పశ్చిమ దేశాలకు ఆందోళన కలిగిస్తున్న అంశాలివే!

                  డాలర్ సామ్రాజ్యానికి తూట్లు.. పశ్చిమ దేశాల వెన్నులో వణుకు పుట్టిస్తున్న ఢిల్లీ సదస్సు!

 

న్యూఢిల్లీ వేదికగా జరుగుతున్న 18వ BRICS శిఖరాగ్ర సదస్సు మరోసారి ప్రపంచ రాజకీయాల దృష్టిని భారత్ వైపు తిప్పింది. సాధారణంగా ఇలాంటి అంతర్జాతీయ సదస్సుల్లో ఎవరు వచ్చారు? ఏ దేశాధినేత ఎవరితో భేటీ అయ్యారు? ఏ ఒప్పందాలు కుదిరాయి? అనే అంశాలే ప్రధానంగా చర్చకు వస్తాయి. కానీ ఈసారి BRICS సమావేశాన్ని అంతకంటే పెద్ద పరిణామానికి సంకేతంగా చూస్తున్నారు.

ప్రపంచ ఆర్థిక, రాజకీయ వ్యవస్థలో దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న పశ్చిమ దేశాల ఆధిపత్యానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఒక కొత్త శక్తి కేంద్రం బలపడుతోందా? అన్నదే అసలు ప్రశ్న. అమెరికా, యూరప్ దేశాలకు కూడా ఆందోళన కలిగిస్తున్నది BRICS ఒక్కసారిగా G7ను భర్తీ చేస్తుందనే విషయం కాదు. తమ ఆధిపత్యానికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు ఒక్కొక్కటిగా ఏర్పడుతున్నాయన్నదే అసలు ఆందోళన.

డాలర్‌కు ప్రత్యామ్నాయం వస్తుందా?

BRICS గురించి చర్చ వచ్చిన ప్రతిసారీ ముందుగా వినిపించే అంశం డీ-డాలరైజేషన్. అయితే దీనిని డాలర్‌ను ఒక్కరోజులో పక్కన పెట్టే ప్రయత్నంగా చూడటం సరైంది కాదు. BRICSలో ప్రధానంగా జరుగుతున్న చర్చ స్థానిక కరెన్సీల్లో వాణిజ్యం పెంచడం, సరిహద్దు దాటి చెల్లింపులను సులభతరం చేయడం, సభ్య దేశాల పేమెంట్ వ్యవస్థలను పరస్పరం అనుసంధానించడం చుట్టూనే సాగుతోంది. ఇది ఎందుకు ముఖ్యమంటే.. ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ వాణిజ్యంలో డాలర్‌కు ఉన్న స్థానం అమెరికాకు కేవలం ఆర్థిక ప్రయోజనం మాత్రమే కాదు, వ్యూహాత్మక ప్రభావాన్ని కూడా ఇస్తోంది. ఒక దేశంపై ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించినప్పుడు అంతర్జాతీయ బ్యాంకింగ్, చెల్లింపుల వ్యవస్థలపై ఉన్న ప్రభావం వాటి ప్రభావాన్ని పెంచుతుంది.

ఇప్పుడు BRICS దేశాలు తమ మధ్య లావాదేవీల్లో జాతీయ కరెన్సీల వినియోగాన్ని పెంచగలిగితే.. డాలర్‌పై ఆధారపడాల్సిన అవసరం కొంత తగ్గుతుంది. అదే సమయంలో భారత్ వంటి దేశాలు కొత్త BRICS కరెన్సీ కంటే.. ఇప్పటికే ఉన్న జాతీయ కరెన్సీలు, డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థలను అనుసంధానించే దిశగా ఎక్కువగా ఆలోచిస్తున్నాయి. అంటే.. డాలర్‌ను కూల్చడం కాదు.. డాలర్ ఒక్కటే మార్గం కాకుండా చేయడం. పశ్చిమ దేశాలకు అసలు ఆందోళన కలిగిస్తున్నది ఇదే.

రష్యాను ఒంటరి చేయాలన్న వ్యూహానికి సవాల్

ఉక్రెయిన్ యుద్ధం తర్వాత రష్యాపై అమెరికా, యూరప్ దేశాలు అనేక ఆంక్షలు విధించాయి. రష్యాను అంతర్జాతీయంగా ఒంటరి చేయాలన్న ప్రయత్నం కూడా పశ్చిమ దేశాల వ్యూహంలో భాగమైంది. అయితే BRICS వేదిక ఆ వ్యూహానికి మరో కోణాన్ని చూపిస్తోంది. రష్యా అధ్యక్షుడు వ్లాదిమిర్ పుతిన్ ఢిల్లీకి రావడం, భారత నాయకత్వంతో భేటీ కావడం, BRICS వేదికపై రష్యా చురుగ్గా కొనసాగడం.. రష్యా పూర్తిగా దౌత్యపరంగా ఒంటరిగా మారలేదనే వాస్తవాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. దీని అర్థం BRICS దేశాలన్నీ రష్యా వైఖరిని సమర్థిస్తున్నాయని కాదు. ప్రతి దేశానికి తన సొంత ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. కానీ ఒక విషయం మాత్రం స్పష్టమవుతోంది. పశ్చిమ దేశాలు ఒక దేశాన్ని ఒంటరి చేయాలని నిర్ణయించినంత మాత్రాన.. మిగతా ప్రపంచం మొత్తం అదే దారిలో నడవాల్సిన అవసరం లేదనే పరిస్థితి ఏర్పడుతోంది. ఇది పశ్చిమ దేశాల దౌత్య వ్యూహానికి ఎదురువతున్న కొత్త సవాల్.

G7కు బయట మరో ఆర్థిక శక్తి కేంద్రం

BRICS మొదలైనప్పుడు ఇది ఐదు దేశాల కూటమి. ఇప్పుడు దాని పరిధి గణనీయంగా పెరిగింది. భారత్, చైనా, రష్యాతో పాటు ఇరాన్, సౌదీ అరేబియా, యూఏఈ, ఈజిప్ట్, ఇండోనేషియా వంటి దేశాలు కూడా ఈ విస్తృత వేదికలో భాగమయ్యాయి. ఇక్కడ ఒక కీలకమైన విషయం ఉంది. ఈ దేశాలన్నీ ఒకే రాజకీయ భావజాలంతో లేవు. భారత్–చైనా మధ్య విభేదాలున్నాయి. అనేక సభ్య దేశాల మధ్య ప్రాంతీయ, ఆర్థిక ప్రయోజనాల్లో తేడాలున్నాయి. అయినప్పటికీ ఇవన్నీ ఒకే వేదికపైకి వస్తున్నాయి.

ప్రపంచ ఆర్థిక, రాజకీయ నిర్ణయాల్లో తమకు తగినంత ప్రాధాన్యం దక్కడం లేదన్న అసంతృప్తి అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల్లో చాలాకాలంగా ఉంది. ముఖ్యంగా IMF, ప్రపంచ బ్యాంకు వంటి అంతర్జాతీయ సంస్థల్లో తమ ఆర్థిక బలం, జనాభాకు తగ్గట్టుగా ప్రాతినిధ్యం ఉండాలని ఈ దేశాలు కోరుతున్నాయి. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి వంటి కీలక వేదికల్లోనూ గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల గొంతు మరింత బలంగా వినిపించాలన్న డిమాండ్ పెరుగుతోంది. ఈ నేపథ్యంలో BRICSను కేవలం అమెరికా వ్యతిరేక కూటమిగా చూడటం కంటే.. ప్రపంచ నిర్ణయాల్లో పశ్చిమ దేశాలతో పాటు అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకూ సమానమైన ప్రాధాన్యం ఉండాలన్న డిమాండ్‌కు వేదికగా చూడటం మరింత సరైనది.

IMF, ప్రపంచ బ్యాంకుకు ప్రత్యామ్నాయమా?

BRICS మరో కీలకమైన అడుగు న్యూ డెవలప్‌మెంట్ బ్యాంక్ ఏర్పాటు. ఇది IMF లేదా ప్రపంచ బ్యాంకును వెంటనే భర్తీ చేసే స్థాయిలో ఉందని చెప్పడం అతిశయోక్తే. అయితే అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు పశ్చిమ ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థకు బయట కూడా రుణాలు, పెట్టుబడులు సమీకరించుకునే అవకాశం ఉండొచ్చని చూపించడం మాత్రం దీని ప్రాధాన్యత. అదే BRICS చర్చల్లో స్థానిక కరెన్సీల్లో ఫైనాన్సింగ్, సరిహద్దు చెల్లింపులు, డిజిటల్ ఆర్థిక మౌలిక వసతులపై దృష్టి పెరుగుతోంది. ఇది ఒక పెద్ద మార్పుకు సంకేతం. ప్రత్యామ్నాయం వెంటనే ప్రధాన వ్యవస్థను అంటే ఐఎంఎఫ్ లేదా ప్రపంచ బ్యాంకు స్థానాన్ని భర్తీ చేయకపోయినా.. ప్రత్యామ్నాయం ఉందనే నమ్మకం ఏర్పడటం కూడా అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో పెద్ద పరిణామమే.

భారత్ పాత్రే కీలకం

ఈ మొత్తం పరిణామంలో భారత్‌ది ప్రత్యేకమైన స్థానం. BRICSలో భారత్ ఉండటంతో కూటమికి ఆర్థిక, రాజకీయ బలం పెరుగుతోంది. అదే సమయంలో భారత్ పశ్చిమ దేశాలతోనూ బలమైన సంబంధాలను కొనసాగిస్తోంది. అందుకే BRICSను పూర్తిగా పశ్చిమ వ్యతిరేక కూటమిగా మార్చే ప్రయత్నాలకు భారత్ అంతగా మొగ్గు చూపడం లేదు. కొత్త ఉమ్మడి కరెన్సీ కంటే.. స్థానిక కరెన్సీల్లో వాణిజ్యం, డిజిటల్ పేమెంట్ వ్యవస్థల అనుసంధానం వంటి ఆచరణాత్మక మార్గాలపైనే దృష్టి పెట్టడం కూడా ఇందులో భాగమే. ఇది భారత్ అనుసరిస్తున్న వ్యూహాత్మక సమతుల్యతను చూపిస్తోంది. ఒకవైపు అమెరికా, యూరప్‌తో సంబంధాలు.. మరోవైపు రష్యా, చైనా, గ్లోబల్ సౌత్‌తో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం. ఈ రెండు ప్రపంచాల మధ్య భారత్ తన స్వతంత్ర నిర్ణయ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవాలని చూస్తోంది.

అయితే BRICSకు పరిమితులు లేవా?

BRICSకు చాలా పరిమితులు ఉన్నాయి. BRICSను G7కు ప్రత్యామ్నాయంగా చూడటంలో ప్రధాన సమస్య.. ఇది ఒకే ఆర్థిక విధానం, ఒకే విదేశాంగ విధానం, ఒకే కరెన్సీ ఉన్న కూటమి కాదు. భారత్–చైనా మధ్య వ్యూహాత్మక పోటీ కొనసాగుతోంది. సభ్య దేశాల ఆర్థిక ప్రయోజనాలు కూడా ఒకేలా లేవు. డాలర్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ఒక ఉమ్మడి కరెన్సీ తీసుకురావడం అంత సులభం కాదు. అంతేకాదు, కొత్త అంతర్జాతీయ చెల్లింపు వ్యవస్థను నిర్మించడం కూడా సాంకేతికంగానూ, రాజకీయంగానూ పెద్ద సవాలే. అందుకే BRICSను చూసి, రేపే G7 ఆధిపత్యం ముగిసిపోతుందని చెప్పడం తొందరపాటు. కానీ.. అదే సమయంలో BRICS ప్రభావాన్ని తక్కువగా అంచనా వేయడం కూడా పొరపాటే. ఎందుకంటే ప్రపంచ రాజకీయాల్లో మార్పులు ఒక్కరోజులో రావు.

అసలు పశ్చిమ దేశాల ఆందోళన ఇదే!

BRICS రేపే డాలర్‌ను కూల్చేస్తుందనే భయం కాదు. G7 రేపే కనుమరుగవుతుందనే భయం కూడా కాదు. తమ ఆధిపత్యం ఉన్న ప్రపంచ వ్యవస్థలో.. ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు ఏర్పడుతున్నాయన్నదే పశ్చిమ దేశాల అసలు ఆందోళన.

* స్థానిక కరెన్సీల్లో వాణిజ్యం పెరగడం..
* డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థల అనుసంధానం..
* పశ్చిమ ఆర్థిక వ్యవస్థకు బయట అభివృద్ధి నిధుల వేదికలు..
* ఆంక్షల ప్రభావాన్ని తగ్గించే ప్రత్యామ్నాయ వాణిజ్య మార్గాలు..
* గ్లోబల్ సౌత్‌కు పెరుగుతున్న రాజకీయ ప్రాతినిధ్యం..

ఇవన్నీ కలిసొస్తే ప్రపంచ వ్యవస్థలో ఒకే కేంద్రం ఆధిపత్యం క్రమంగా తగ్గే అవకాశం ఉంటుంది. అందుకే ఢిల్లీ BRICS సదస్సు నుంచి వినిపిస్తున్న అసలు సందేశం.. “డాలర్‌ను కూల్చేస్తాం” అన్నది కాదు. “పశ్చిమ దేశాలే ప్రపంచానికి ఏకైక నిర్ణయ కేంద్రం కావాల్సిన అవసరం లేదు” అన్నదే. ప్రపంచం ఇప్పుడు ఏకధ్రువ వ్యవస్థ నుంచి బహుళ ధ్రువ వ్యవస్థ వైపు కదులుతోందా? దానికి సమాధానం ఇప్పుడే చెప్పలేం. కానీ.. ఆ మార్పుకు కావాల్సిన ప్రత్యామ్నాయాల నిర్మాణం మాత్రం మొదలైందన్నది BRICS చెబుతున్న పెద్ద కథ. అందుకే ఢిల్లీలో జరుగుతున్నది కేవలం మరో శిఖరాగ్ర సమావేశం కాదు. ప్రపంచ శక్తి సమీకరణాలు ఏ దిశగా కదులుతున్నాయో చెప్పే మరో కీలక సంకేతం.