హలీమ్ నుండి ఇక్కత్ వరకు: ప్రపంచ మార్కెట్లను ఏలుతున్న ‘జీఐ ట్యాగ్’ ఉత్పత్తుల కథ!

                        గ్రామీణ వైభవం నుండి ప్రపంచ బ్రాండ్ల వరకు: జీఐ ట్యాగ్‌లతో భారత్ ప్రగతి ప్రయాణం!

మన ప్రాచీన సంస్కృతికి, విశిష్టమైన హస్తకళలకు మరియు సాంప్రదాయ ఉత్పత్తులకు భారతదేశం జీవగడ్డ. ఒకప్పుడు ఒకే ప్రాంతానికో, ఊరికో పరిమితమైన మన నేతన్నల నైపుణ్యాలు, రైతుల శ్రమ ఇప్పుడు గ్లోబల్ బ్రాండ్లుగా మారుతున్నాయి. ఇందుకు ప్రధాన కారణం — జీఐ ట్యాగ్ (భౌగోళిక సూచిక).

భౌగోళిక ప్రాధాన్యత కలిగిన ఉత్పత్తులకు ఇచ్చే ఈ గుర్తింపు, కేవలం ఒక చట్టపరమైన లేబుల్ మాత్రమే కాదు. అది మన సంస్కృతిని కాపాడే కవచం మరియు గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను పరుగులు తీర్పించే శక్తివంతమైన ఇంజిన్.

సంస్కృతికి రక్షణ... శ్రమకు తగిన ప్రతిఫలం!

వారణాసికి చెందిన నేత కార్మికుడు వారాల తరబడి కష్టపడి అద్భుతమైన పట్టు చీరను నేస్తాడు. కానీ, మార్కెట్‌లో నకిలీ ఉత్పత్తుల కారణంగా ఆ నిజమైన కళాకారుడికి తగిన ప్రాధాన్యత, రాబడి లభించవు. ఇలాంటి సమస్యకు జీఐ ట్యాగ్ పరిష్కారం చూపుతుంది. జీఐ గుర్తింపు పొందిన ఉత్పత్తులు నాణ్యతకు, ప్రామాణికతకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి. మంత్రిత్వ శాఖ నివేదికల ప్రకారం, జీఐ ట్యాగ్ రావడం వల్ల గ్రామీణ కళాకారుల ఆదాయం ఏకంగా 20% నుండి 30% వరకు పెరుగుతోంది.

చన్నాపట్న చెక్క బొమ్మల నుండి కాశ్మీరీ పష్మీనా వరకు, అరకు కాఫీ నుండి ముజఫ్ఫర్‌నగర్ బెల్లం వరకు... జీఐ ట్యాగ్ ఉత్పత్తుల మార్కెట్ విలువను, వినియోగదారుల నమ్మకాన్ని గణనీయంగా పెంచుతోంది.

విభాగాల వారీగా జీఐ ఉత్పత్తుల వర్గీకరణ

భారతదేశంలోని జీఐ ఉత్పత్తులు ప్రధానంగా 5 వేర్వేరు విభాగాలలో నమోదయ్యాయి:

• హస్తకళలు (Handicrafts): మొత్తం 445 హస్తకళా ఉత్పత్తులు మరియు 27 ప్రోడక్ట్ లోగోలు నమోదయ్యాయి. ఉదాహరణకు: జమ్మూ కాశ్మీర్ పష్మీనా, పశ్చిమ బెంగాల్ బలుచరి చీరలు, ఉత్తరప్రదేశ్ బనారస్ గులాబీ మీనాకారీ కళ.

• వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు (Agricultural Products): ధాన్యాలు, పండ్లు, కూరగాయలు, సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు నాన్-బాస్మతి బియ్యం వంటి దాదాపు 251 రకాల వ్యవసాయ ఉత్పత్తులు నమోదు చేయబడ్డాయి.

• తయారీ వస్తువులు (Manufactured Products): నాసిక్ వ్యాలీ వైన్, కన్నౌజ్ అత్తరు (పర్ఫ్యూమ్) వంటి 64 తయారు చేసిన ఉత్పత్తులు ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి.

• ఆహార పదార్థాలు (Food Products): సిద్ధం చేసిన, వండిన లేదా సంస్కరించిన 66 ఆహార పదార్థాలకు జీఐ ట్యాగ్ ఉంది. ఉదాహరణకు: పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని వర్ధమాన్ ప్రాంతానికి చెందిన 'మిహిదానా' & 'సీతాభోగ్', ఒడిశాలోని కేంద్రపారా ప్రాంతానికి చెందిన 'రసబలి' మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రసిద్ధ తిరుపతి లడ్డు.

• సహజ ఉత్పత్తులు (Natural Products): మకరానా మార్బుల్ (రాజస్థాన్), చునార్ బలువా పత్తర్ (ఉత్తరప్రదేశ్), పురూలియా లాక్ (పశ్చిమ బెంగాల్), పన్నా డైమండ్ (మధ్యప్రదేశ్), మరియు అంబాజీ వైట్ మార్బుల్ (గుజరాత్) సహా 5 సహజ ఉత్పత్తులు గుర్తింపు పొందాయి. (ఇవి కాకుండా సహజ సిద్ధమైన ఇతర వస్తువులు వ్యవసాయ కేటగిరీ కిందకు వస్తాయి).

జీఐ రిజిస్ట్రేషన్లలో ముందంజలో ఉన్న టాప్ 10 రాష్ట్రాలు (DPIIT డేటా)

భారతదేశంలో పరిశ్రమలు మరియు అంతర్గత వాణిజ్య ప్రోత్సాహక శాఖ (DPIIT) విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం, అత్యధిక జీఐ ట్యాగ్‌లు సాధించిన మొదటి 10 రాష్ట్రాల వివరాలు:

ర్యాంక్	రాష్ట్రం	జీఐ ఉత్పత్తుల సంఖ్య
1	ఉత్తరప్రదేశ్	81
2	తమిళనాడు	76
3	మహారాష్ట్ర	55
4	కర్ణాటక	49
5	అస్సాం	42
6	కేరళ	41
7	పశ్చిమ బెంగాల్	36
8	గుజరాత్	30
9	మధ్యప్రదేశ్	30
10	ఉత్తరాఖండ్	29

తెలంగాణ జీఐ మార్క్: నేత కళల నుండి ప్రకృతి ప్రసాదాల వరకు!

ఈ జీఐ ప్రయాణంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం కూడా తనదైన ప్రత్యేక ముద్ర వేసింది. భారతదేశంలో తొలినాళ్లలోనే జీఐ గుర్తింపు పొందిన ప్రముఖ వస్త్ర కళల్లో తెలంగాణకు చెందిన పోచంపల్లి ఇక్కత్ ఒకటి. 'టై అండ్ డై' పద్ధతిలో నేసే ఈ ఇక్కత్ చీరలకు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విశేష ఆదరణ ఉంది.

ఇవే కాకుండా, తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రతీకలైన అనేక ఉత్పత్తులు జీఐ ట్యాగ్‌తో సత్తా చాటుతున్నాయి:

• హైదరాబాదీ హలీమ్: నాన్-వెజ్ ఆహార పదార్థాలలో జీఐ ట్యాగ్ పొందిన తొలి భారతీయ వంటకంగా చరిత్రకెక్కింది.

• సిద్దిపేట గొల్లభామ చీరలు & గద్వాల చీరలు: తెలంగాణ నేతన్నల అద్భుత సృష్టికి ఇవి సజీవ నిదర్శనాలు.

• చేర్యాల స్క్రోల్ పెయింటింగ్స్ & పెంబర్తి లోహ కళ: కాకతీయుల కాలం నాటి కళా వైభవానికి, సాంప్రదాయానికి అద్దం పట్టే విశిష్ట రూపాలు.

• తండూర్ రెడ్ గ్రామ్ (కందిపప్పు) & నిర్మల్ బొమ్మలు: తెలంగాణ మట్టి వాసనను, ప్రాంతీయ ప్రత్యేకతను ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తున్నాయి.

జీఐ ట్యాగ్ ఎవరు ఇస్తారు?

• జాతీయ స్థాయిలో: భారత ప్రభుత్వ కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని 'జియోగ్రాఫికల్ ఇండికేషన్స్ రిజిస్ట్రీ' (చెన్నై) 1999 చట్టం ప్రకారం జీఐ గుర్తింపు ఇస్తుంది.

• అంతర్జాతీయ స్థాయిలో: ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) TRIPS ఒప్పందం ప్రకారం జీఐ హక్కులకు చట్టపరమైన ప్రామాణికతను అందిస్తుంది.

జీఐ ట్యాగ్ ఎవరు అప్లై చేసుకోవచ్చు? ప్రైవేట్ వ్యక్తులకు అవకాశం ఉందా?

జీఐ ట్యాగ్ చట్టం (1999) ప్రకారం, ఒక్క ప్రైవేట్ వ్యక్తికి లేదా ఒకే ప్రైవేట్ కంపెనీ పేరు మీద జీఐ ట్యాగ్ ఇవ్వరు. ఎందుకంటే భౌగోళిక గుర్తింపు అనేది ఆ ప్రాంతంలోని ఉత్పత్తిదారులందరి ఉమ్మడి ఆస్తి.

ఎవరు అప్లై చేయవచ్చు?

1. ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలు (Associations of Producers / Societies): రైతు సహకార సంఘాలు, నేత కార్మికుల సంఘాలు, చేతివృత్తుల వారి సొసైటీలు.

2. ప్రభుత్వ లేదా చట్టబద్ధమైన సంస్థలు: ఉదాహరణకు టీ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా, కాఫీ బోర్డ్, లేదా రాష్ట్ర హస్తకళల అభివృద్ధి సంస్థలు.

3. ఆ ప్రాంత ప్రతినిధి సంస్థలు: ఉత్పత్తిదారుల ప్రయోజనాలను సూచించే ఏ అధికారిక సంస్థ అయినా దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.

అయితే వ్యక్తిగత వ్యాపారులు / కళాకారులు ఎలా ఉపయోగించుకోవాలి?

జీఐ ట్యాగ్ పొందిన తర్వాత, ఆ ప్రాంతానికి చెందిన స్థానిక కళాకారులు లేదా వ్యాపారులు తమను తాము "ఆథరైజ్డ్ యూజర్" (Authorized User) గా రిజిస్టర్ చేసుకోవచ్చు. అలా నమోదు చేసుకోవడం వల్ల ఆ వ్యక్తి కూడా అధికారికంగా జీఐ లోగో మరియు పేరును తన ఉత్పత్తులపై వాడుకోవచ్చు.

జీఐ ట్యాగ్ అప్లై చేసే విధానం (Step-by-Step Process):

1. నిరూపణ & ఆధారం: ఆ ఉత్పత్తికి సదరు భౌగోళిక ప్రాంతంతో ఉన్న చారిత్రక బంధం, ప్రత్యేక నాణ్యత, తయారీ విధానానికి సంబంధించిన ఆధారాలు మరియు పటాలు (Maps) సిద్ధం చేసుకోవాలి.

2. దరఖాస్తు దాఖలు: చెన్నైలోని 'జియోగ్రాఫికల్ ఇండికేషన్స్ రిజిస్ట్రీ' కార్యాలయంలో దరఖాస్తు సమర్పించాలి.

3. పరిశీలన & సమీక్ష: నిపుణుల కమిటీ దరఖాస్తును, ఆధారాలను క్షుణ్ణంగా పరిశీలిస్తుంది.

4. జీఐ జర్నల్‌లో ప్రచురణ: దరఖాస్తు సరైనదని తేలితే, అధికారిక జీఐ జర్నల్‌లో ప్రకటిస్తారు.

5. గుర్తింపు పత్రం: ఎలాంటి అభ్యంతరాలు రాకపోతే, సదరు ఉత్పత్తులకు 10 సంవత్సరాల కాలపరిమితితో జీఐ ట్యాగ్ మంజూరు చేస్తారు (తరువాత దీనిని పునరుద్ధరించుకోవచ్చు).

పాత జ్ఞాపకం నుండి గ్లోబల్ ఎగుమతుల వైపు...

నేడు భారతీయ జీఐ ఉత్పత్తులకు బ్రిటన్, ఇటలీ, యూఏఈ, అమెరికా, దక్షిణ కొరియా వంటి దేశాల్లో విపరీతమైన డిమాండ్ ఉంది. 2025లో ముజఫ్ఫర్‌నగర్ బెల్లం బంగ్లాదేశ్‌కు, 2026 ప్రారంభంలో కర్ణాటక పండ్లు మాల్దీవులకు, సేలం సగో కెనడాకు ఎగుమతి కావడం జీఐ శక్తికి నిదర్శనం. అలాగే 'ఇండి లైమ్' ఒమన్ దేశానికి ఎగుమతి కావడం కూడా ఈ విప్లవంలో భాగమే.

న్యూజిలాండ్, యూరోపియన్ యూనియన్ వంటి అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాలతో కుదుర్చుకుంటున్న స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందాలు (FTAs) మన ఉత్పత్తులకు ప్రపంచ మార్కెట్లలో మరిన్ని తలుపులు తెరుస్తున్నాయి.

ప్రభుత్వ మద్దతు & సులభతర నిబంధనలు

భారత ప్రభుత్వం 'వొకల్ ఫర్ లోకల్' మరియు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' పిలుపులో భాగంగా జీఐ ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహించడానికి అనేక చర్యలు చేపట్టింది:

• ఫీజుల తగ్గింపు: జీఐ అప్లికేషన్ మరియు రెన్యూవల్ ఫీజులను ఏకంగా 80% వరకు తగ్గించారు.

• పీఎం ఏక్తా మాల్స్ (PM Ekta Malls): దేశవ్యాప్తంగా ప్రతి రాష్ట్రంలో వీటిని ఏర్పాటు చేసి, జీఐ ఉత్పత్తుల విక్రయాలకు ప్రత్యేకం చేశారు.

• వన్‌ స్టేషన్ వన్‌ ప్రొడక్ట్ (OSOP): రైల్వే స్టేషన్‌లలో జీఐ ఉత్పత్తుల స్టాళ్లను ఏర్పాటు చేసి, ప్రయాణికులకు నేరుగా లభించేలా చేస్తున్నారు.

• జీఐ ట్రైల్స్ (GI Trails): ఫ్రాన్స్ వైన్ టూర్ల తరహాలోనే, తెలంగాణలోని 'పోచంపల్లి ఇక్కత్ నేత గ్రామాలు', అస్సాంలోని 'ముగా సిల్క్ ట్రైల్', డార్జిలింగ్ టీ తోటలను పర్యాటక రంగంతో అనుసంధానిస్తున్నారు.

 పది వేల జీఐ నమోదే...2030 లక్ష్యం 

ప్రస్తుతం తాజా అధికారిక నివేదికల ప్రకారం భారతదేశంలో మొత్తం నమోదైన జీఐ ఉత్పత్తుల సంఖ్య 822కి చేరింది. ఒక్క 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే ఏకంగా 125 కొత్త ఉత్పత్తులకు జీఐ గుర్తింపు దక్కడం విశేషం. అంతేకాకుండా, 2014 నాటికి వేళ్లమీద లెక్కపెట్టే సంఖ్యలో ఉన్న జీఐ ఆమోదిత వినియోగదారులు (Authorized Users), నేడు 29,000 పైగా పెరిగారు. భారత ప్రభుత్వం 2030 నాటికి దేశంలో 10,000 జీఐ నమోదులను సాధించడమే లక్ష్యంగా వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది. మన ఊరి  గుర్తింపు, మన నేల పంట, మన చేతి వంట ప్రపంచ వేదికపై మెరవడం కేవలం ఆర్థిక ప్రగతి మాత్రమే కాదు... అది భారతీయ ఆత్మగౌరవానికి మరియు వారసత్వానికి దక్కిన మహోన్నత గౌరవం!