Delhi Winter Fog Science | ఢిల్లీని కమ్మేసే దట్టమైన పొగమంచు.. హైదరాబాద్, బెంగళూరుల్లో ఎందుకు కనిపించదు? దీని వెనుక ఉన్న సైన్స్ ఏంటి?

• కేవలం చలి మాత్రమే కారణం కాదు
• రేడియేషన్ ఫాగ్ ప్రభావం
• వెస్ట్రన్ డిస్టర్బెన్స్ పాత్ర
• దక్కన్ పీఠభూమి ఎందుకు ప్రత్యేకం?

Delhi Winter Fog Science | త్రినేత్ర న్యూస్ : శీతాకాలం ఉదయం 7 గంటలకు ఢిల్లీలో అడుగుపెడితే.. ఎదురుగా కొద్ది మీటర్ల దూరంలో ఉన్న వాహనాలు కూడా కనిపించనంతగా దట్టమైన పొగమంచు కమ్మేస్తుంది. లక్నో, పట్నా నగరాల్లోనూ రోడ్లు, రైల్వే ట్రాక్‌లు తెల్లటి మంచు దుప్పటి కింద మధ్యాహ్నం వరకు దాక్కుంటాయి. అదే సమయంలో హైదరాబాద్ లేదా బెంగళూరు వీధుల్లోకి వస్తే.. చలి తీవ్రత ఉన్నప్పటికీ వాతావరణం చాలా స్పష్టంగా ఉంటుంది. రెండు ప్రాంతాలూ శీతాకాలాన్నే ఎదుర్కొంటున్నప్పుడు, ఉత్తరాదిన మాత్రమే జీరో విజిబిలిటీ తెచ్చేంత పొగమంచు ఎందుకు ఏర్పడుతుంది? దక్షిణ భారతదేశంలో ఎందుకు ఉండదు? దీని వెనుక ఉన్న వాతావరణ శాస్త్రాన్ని భారత వాతావరణ శాఖ (IMD), అంతర్జాతీయ పరిశోధనలు స్పష్టంగా వివరిస్తున్నాయి.

ఉత్తరాదిని చుట్టేసే ‘రేడియేషన్ ఫాగ్’ రహస్యం

పంజాబ్, హర్యానా, ఉత్తరప్రదేశ్, బీహార్, పశ్చిమ బెంగాల్ వరకు విస్తరించి ఉన్న గంగా-సింధు మైదానాలు శీతాకాలంలో దట్టమైన పొగమంచుకు కేంద్ర బిందువులు. ఇక్కడ ఏర్పడే మంచును శాస్త్రీయంగా ‘రేడియేషన్ ఫాగ్’ (Radiation Fog) అంటారు.

శీతాకాలంలో రాత్రి వేళల్లో ఆకాశం నిర్మలంగా ఉన్నప్పుడు భూమి తన వేడిని వేగంగా కోల్పోతుంది. దీనివల్ల భూమికి ఆనుకుని ఉండే గాలి వేగంగా చల్లబడి 'డ్యూ పాయింట్' (Dew Point)కు చేరుకుంటుంది. అప్పుడు ఆ గాలిలోని తేమ సూక్ష్మ నీటి బిందువులుగా ఘనీభవించి దట్టమైన పొగమంచుగా మారుతుంది. ఉత్తరాది మైదానాల్లో గాలి వేగం సెకనుకు కేవలం 0.6 మీటర్ల మేర చాలా నిదానంగా వీయడం, తేమ 72% నుంచి 84% వరకు ఉండటం వల్ల ఈ మంచు చెదిరిపోకుండా నేలకు అతుక్కుని ఉండిపోతుంది. అదే బలమైన గాలులు వీస్తే పైనున్న వెచ్చని గాలితో కలిసిపోయి మంచు వెంటనే కరిగిపోతుంది.

సంఖ్యలు ఏం చెబుతున్నాయి? 'వెస్ట్రన్ డిస్టర్బెన్స్' ప్రభావం

2023లో 'ఇంటర్నేషనల్ జర్నల్ ఆఫ్ క్లైమాటాలజీ' ప్రచురించిన అధ్యయనం ప్రకారం.. భారత్‌లో నమోదయ్యే పొగమంచు సంఘటనల్లో 68 శాతానికి పైగా రేడియేషన్ ఫాగ్ రకానికి చెందినవే. వార్షికంగా ఢిల్లీలో సగటున 54 సార్లు, పట్నాలో 45 సార్లు, లక్నోలో 39 సార్లు దట్టమైన పొగమంచు రోజులు నమోదవుతున్నాయి.

ఉత్తరాదిన పొగమంచు తీవ్రత పెరగడానికి మరో ప్రధాన కారణం ‘వెస్ట్రన్ డిస్టర్బెన్స్’ (Western Disturbances). మధ్యధరా సముద్రం మీదుగా ఉత్తర భారతదేశంలోకి ప్రవేశించే ఈ గాలులు వాతావరణంలోకి భారీగా తేమను మోసుకొస్తాయి. ఢిల్లీలో డిసెంబర్, జనవరి నెలల్లో నమోదయ్యే పొగమంచులో దాదాపు 47 శాతం ఈ వెస్ట్రన్ డిస్టర్బెన్స్ ప్రభావంతోనే సంభవిస్తున్నట్లు పరిశోధకులు గుర్తించారు.

కోల్‌కతా మంచు త్వరగా ఎందుకు కరిగిపోతుంది?

గంగా మైదానాల్లోని తూర్పు నగరమైన కోల్‌కతాలో పొగమంచు తీరు కాస్త భిన్నంగా ఉంటుంది. గంగా నదీ ముఖద్వారం, తీరప్రాంత ప్రభావం వల్ల ఇక్కడ పొగమంచు తెల్లవారుజామున ఏర్పడినా.. ఉదయం 8 నుంచి 11 గంటల మధ్యలోనే ఎండ తీవ్రతకు చాలా వేగంగా విడిపోతుంది. ఢిల్లీతో పోలిస్తే ఇక్కడ చాలా దట్టమైన పొగమంచు ఏర్పడే అవకాశాలు తక్కువ.

దక్కన్ పీఠభూమి (హైదరాబాద్, బెంగళూరు)లో ఎందుకు ఉండదు?

దక్షిణ భారతదేశంలోని దక్కన్ పీఠభూమి ప్రాంతం పొగమంచు తీవ్రతకు దూరంగా ఉండటానికి ప్రధాన కారణం ఇక్కడి భౌగోళిక ఎత్తు (Elevated Terrain). హైదరాబాద్, బెంగళూరు వంటి నగరాలు సముద్ర మట్టానికి గణనీయమైన ఎత్తులో ఉండటంతో పాటు, ఇక్కడి వాతావరణ ప్రసరణ వ్యవస్థ (Atmospheric Circulation) ఉత్తరాది లోయల్లా కాకుండా భిన్నంగా ఉంటుంది. తేమ లభ్యతలో హెచ్చుతగ్గులు, గాలి నిరంతరం కదులుతుండటం వల్ల నేలపై చల్లటి గాలి ఎక్కువసేపు నిలిచిపోయి దట్టమైన రేడియేషన్ ఫాగ్ ఏర్పడే పరిస్థితులు చాలా అరుదుగా ఉంటాయి. అయితే దక్షిణ కర్ణాటకలోని కొన్ని లోతట్టు ప్రాంతాలు, తీరప్రాంతాల్లో స్వల్ప వ్యవధి పాటు తేలికపాటి మంచు కురుస్తుంది.

ఫాగ్ (Fog) vs స్మాగ్ (Smog): రెండింటికీ తేడా ఇదే

సాధారణంగా ప్రజలు పొగమంచును చూసి కాలుష్యంగా, కాలుష్యాన్ని చూసి పొగమంచుగా భ్రమపడుతుంటారు. ఫాగ్ అనేది పూర్తిగా సహజసిద్ధమైన నీటి బిందువుల కలయిక. కానీ, నగరాల్లోని వాహనాలు, పరిశ్రమల నుంచి వెలువడే ధూళి, రసాయన కణాలు (కాలుష్య కారకాలు) ఈ నీటి బిందువులతో కలిసినప్పుడు అది విషపూరితమైన ‘స్మాగ్’ (Smog)గా మారుతుంది.

భారతదేశంలో పొగమంచు అనేది కేవలం మార్నింగ్ వాకర్స్ లేదా ట్రాఫిక్ సమస్య మాత్రమే కాదు. రైల్వే, విమానయాన రంగాల భద్రతను, అలాగే ప్రజల శ్వాసకోశ ఆరోగ్యాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసే అత్యంత సంక్లిష్టమైన వాతావరణ ప్రక్రియ.