Veerangana Rani Durgavati Mandavi | మొఘలుల గుండెల్లో రైళ్లు పరిగెత్తించిన వీరనారి: ఎవరీ ‘రాణీ దుర్గావతి’? ఏమా కథ?

• ఛత్తీస్‌గఢ్ సీఎం విష్ణుదేవ్ సాయ్ రాయ్‌పూర్‌లో రాణీ దుర్గావతి 463వ వర్ధంతి సందర్భంగా ఆమె విగ్రహానికి నివాళులర్పించారు.
• చందేల్ రాజపుత్ర వంశంలో జన్మించిన ఆమె.. గోండ్ రాజును వివాహం చేసుకుని గోండ్వానా సామ్రాజ్యాన్ని 16 ఏళ్ల పాటు అద్భుతంగా పాలించారు.
• అక్బర్ సైన్యాధిపతి ఆసఫ్ ఖాన్‌తో జరిగిన యుద్ధంలో శత్రువుల చేతికి చిక్కకూడదని తనను తాను కత్తితో పొడుచుకుని ప్రాణత్యాగం చేశారు.
• ఆమె వర్ధంతి అయిన జూన్ 24ను దేశవ్యాప్తంగా 'బలిదాన్ దివస్' (Balidan Diwas) గా జరుపుకుంటారు.

Veerangana Rani Durgavati Mandavi | త్రినేత్ర.న్యూస్ : ఛత్తీస్‌గఢ్ రాజధాని రాయ్‌పూర్ మెరైన్ డ్రైవ్ వద్ద వీరనారి రాణీ దుర్గావతి మండావి (Rani Durgavati Mandavi) 463వ వర్ధంతి సందర్భంగా ఆ రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి విష్ణుదేవ్ సాయ్ ఆమె విగ్రహానికి ఘనంగా పూలమాలలు వేసి నివాళులర్పించారు. భారతదేశ చరిత్రలో మహిళా నాయకత్వానికి, అంతులేని ధీరత్వానికి, స్వదేశీ పోరాటానికి ఆమె ఒక సజీవ సాక్ష్యం. మొఘల్ (Mughal) సామ్రాజ్య విస్తరణను ప్రాణాలకు తెగించి ఎదురొడ్డి, శత్రువుల చేతిలో అవమానం పొందడం కన్నా మరణమే మేలని భావించిన గోండ్వానా మహారాణి దుర్గావతి అసలు కథ ఏంటో తెలుసుకుందాం రండి.

రాజపుత్రుల ఇంట జననం.. గోండ్ రాజుతో వివాహం

ప్రసిద్ధ చందేల్ రాజపుత్ర వంశంలో చరిత్రాత్మక కాలింజర్ కోటలో 1524 అక్టోబర్ 5న దుర్గావతి జన్మించారు. చిన్నప్పటి నుంచే రాజకీయాలు, తత్వశాస్త్రంలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసించిన ఆమె.. కత్తిసాము, విలువిద్య, హ్యాండ్-టు-హ్యాండ్ కంబాట్ (Hand-to-hand combat) లో కూడా కఠోర శిక్షణ తీసుకున్నారు. 1542లో శక్తివంతమైన గోండ్ రాజు సంగ్రామ్ షా పెద్ద కుమారుడు దల్పత్ షాను ఆమె వివాహం చేసుకున్నారు. ఈ పెళ్లితో చందేల్, గోండ్ వంశాల మధ్య బలమైన వ్యూహాత్మక పొత్తు కుదిరింది. వివాహం తర్వాత ఆమె 'మండావి' (Mandavi) వంశం పేరును స్వీకరించారు.

గోండ్వానా పాలకురాలిగా.. 16 ఏళ్ల స్వర్ణయుగం

1550లో భర్త దల్పత్ షా మరణించడంతో ఆమె జీవితం కీలక మలుపు తిరిగింది. అప్పటికి ఆమె కుమారుడు వీర్ నారాయణ్ మైనర్ కావడంతో.. రాణీ దుర్గావతి స్వయంగా రాజ్యాన్ని (Regent queen) తన చేతుల్లోకి తీసుకున్నారు. ఆమె గోండ్వానా సామ్రాజ్యాన్ని ఏకంగా 16 ఏళ్ల పాటు అత్యంత విజయవంతంగా పాలించారు. ఈ కాలంలో ఆమె సాధించిన విజయాలు అన్నీ ఇన్నీ కావు.

మిలిటరీ (Military) అప్‌గ్రేడ్స్: 20,000 అశ్వికదళం, 1,000 యుద్ధ ఏనుగులు, భారీ పదాతిదళంతో అత్యంత పటిష్టమైన ఆర్మీని నిర్మించారు.

వ్యూహాత్మక రాజధాని మార్పు: సింగోర్‌గఢ్ కోట నుంచి సత్పురా పర్వత శ్రేణుల్లో ఉన్న అత్యంత సురక్షితమైన చౌరాగఢ్ కోటకు రాజధానిని మార్చారు.

ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలు: జబల్‌పూర్ చుట్టుపక్కల ప్రజల దాహార్తిని తీర్చేందుకు ప్రసిద్ధ రాణిటాల్, చెరిటాల్, అధర్తాల్ వంటి భారీ నీటి రిజర్వాయర్లను (Reservoirs) నిర్మించారు.

ఆర్థిక సుసంపన్నత: ఆమె పాలనలో వాణిజ్యం భారీగా పెరిగింది. రాజ్యం ఎకానమీ (Economy) ఎంతలా బలపడిందంటే.. సామాన్య ప్రజలు సైతం దైనందిన లావాదేవీలకు బంగారు నాణేలను ఉపయోగించేవారు.

మొఘలులతో పోరాటం.. ప్రాణ త్యాగం

తన జీవితకాలంలో రాణీ దుర్గావతి మొత్తం 51 యుద్ధాలు చేసి విజయాలు సాధించారు. అయితే మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ కన్ను ఈ సంపన్న గోండ్వానా రాజ్యంపై పడింది. అతని సైన్యాధిపతి ఆసఫ్ ఖాన్ భారీ సైన్యంతో దుర్గావతి రాజ్యంపైకి దాడికి వచ్చాడు. మొఘలుల సైన్యం లక్షల్లో ఉన్నా రాణీ ఏమాత్రం భయపడలేదు. అద్భుతమైన వ్యాలీ-వార్‌ఫేర్ (Valley-warfare) వ్యూహాలతో ముందుండి నడిపించి ప్రారంభ దాడులను తిప్పికొట్టారు.

కానీ నారాయ్ నాలా (నేటి జబల్‌పూర్ సమీపంలో) వద్ద జరిగిన భయంకరమైన ఫైనల్ బ్యాటిల్‌లో దుర్గావతి చెవికి, మెడకు శత్రువుల బాణాలు బలంగా తగిలాయి. స్పృహ కోల్పోతున్న స్థితిలో ఓటమి ఖాయమని ఆమెకు అర్థమైంది. అక్కడి నుంచి పారిపోవాలని ఆమె మావటి (ఏనుగును నడిపే వ్యక్తి) బతిమాలాడు. కానీ శత్రువుల చేతిలో బందీగా బతకడం కన్నా చావే మేలని చెప్పి, 1564 జూన్ 24న తనను తాను కత్తితో పొడుచుకుని ప్రాణత్యాగం చేశారు.

నేటికీ సజీవం.. ఆమె పేరున టైగర్ రిజర్వ్

రాణీ దుర్గావతి ధైర్యసాహసాలకు గుర్తుగా ఆమె అమరవీరురాలైన జూన్ 24వ తేదీని ఏటా దేశవ్యాప్తంగా "బలిదాన్ దివస్" (Balidan Diwas) గా పాటిస్తున్నారు. 1983లో మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం జబల్‌పూర్ యూనివర్సిటీ పేరును 'రాణీ దుర్గావతి విశ్వవిద్యాలయం' గా మార్చింది. దామోహ్, సాగర్, నర్సింగ్‌పూర్ జిల్లాల్లో విస్తరించి ఉన్న సెంట్రల్ ఇండియాలోని అతిపెద్ద టైగర్ రిజర్వ్‌ (Tiger reserve) కు గర్వకారణంగా 'వీరాంగన దుర్గావతి టైగర్ రిజర్వ్' అని నామకరణం చేశారు. శతాబ్దాలు గడిచినా ఆమె పోరాట స్ఫూర్తి భారతీయుల గుండెల్లో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయింది.

VIDEO | Chhattisgarh Chief Minister Vishnu Deo Sai paid floral tributes to the statue of Veerangana Rani Durgavati Mandavi near Marine Drive, Raipur, on her 463rd martyrdom remembrance day.#ChhattisgarhNews

(Full video available on PTI Videos - https://t.co/n147TvrpG7) pic.twitter.com/ay6CRSfVYY

— Press Trust of India (@PTI_News) June 24, 2026