Iran-Israel War | దశాబ్దాల పగ.. నేటి ప్రత్యక్ష యుద్ధం : ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య యుద్ధానికి అసలు కారణాలు ఏంటి?

• ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ యుద్ధంలో అమెరికా పాత్ర ఏంటి?
• మధ్యలో అమెరికా ఎందుకు దూరింది?
• అణు ఉద్రిక్తతల నుంచి ఆపరేషన్ రోరింగ్ లయన్ దాకా
• చమురు సంక్షోభం దిశగా ప్రపంచం

Iran-Israel War | త్రినేత్ర.న్యూస్ : ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ మధ్య దశాబ్దాలుగా ఉన్న సైద్ధాంతిక, భౌగోళిక రాజకీయ వైరం 2026 ప్రారంభంలో అతిపెద్ద సాయుధ పోరాటంగా మారింది. అణు కార్యక్రమాలు, ప్రాంతీయ ఆధిపత్యం కోసం జరుగుతున్న ఈ పోరులో అమెరికా కూడా నేరుగా జోక్యం చేసుకోవడంతో పశ్చిమాసియా (Middle East) అగ్నిగుండంగా మారింది.

ఇరాన్ రహస్యంగా అణ్వాయుధాలను అభివృద్ధి చేస్తోందని ఇజ్రాయెల్ బలంగా నమ్ముతోంది. ఇది తమ దేశ ఉనికికే అతిపెద్ద ముప్పుగా ఇజ్రాయెల్ భావిస్తోంది. 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్‌ను ఒక దేశంగా గుర్తించడానికి నిరాకరించింది. దాన్ని అక్రమ "జియోనిస్ట్ పాలన"గా, "చిన్న సైతాన్"గా అభివర్ణిస్తూ ఇజ్రాయెల్ నాశనాన్ని అధికారికంగా కోరుకుంటోంది. నేరుగా ఇజ్రాయెల్‌పై యుద్ధం చేయకుండా, దశాబ్దాలుగా ఇరాన్ తన మద్దతుతో నడిచే సాయుధ సంస్థలకు (లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా, గాజాలోని హమాస్, యెమెన్‌లోని హౌతీలు - 'యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్') ఆర్థిక సాయం, ఆయుధాలు అందిస్తూ ఇజ్రాయెల్‌ను బలహీనపరచాలని చూస్తోంది.

ఫిబ్రవరి 2026లో ఇజ్రాయెల్ "ఆపరేషన్ రోరింగ్ లయన్" పేరుతో ఇరాన్‌పై నేరుగా దాడులు చేసి, ఇరాన్ అత్యున్నత నాయకుడు అయతుల్లా అలీ ఖమేనీని హతమార్చడంతో ఈ పరోక్ష వైరం కాస్తా భారీ ప్రత్యక్ష యుద్ధంగా మారింది.

మధ్యలో అమెరికా ఎందుకు వచ్చింది?

అమెరికాకు పశ్చిమాసియాలో ఇజ్రాయెల్ అతిపెద్ద మిత్రదేశం. ఇరాన్ అణు, క్షిపణి కార్యక్రమాలు కేవలం ఇజ్రాయెల్‌కే కాకుండా, ఆ ప్రాంతంలో ఉన్న అమెరికా ప్రయోజనాలకు కూడా ముప్పు అని అమెరికా భావిస్తోంది. ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాన్ని అడ్డుకునేందుకు గతంలో జరిగిన చర్చలు విఫలమయ్యాయి. ఇరాన్ తన బాలిస్టిక్ క్షిపణి కార్యక్రమాలను నిలిపివేయడానికి, ప్రాక్సీ సంస్థలకు మద్దతు ఉపసంహరించుకోవడానికి నిరాకరించడంతో అమెరికా అసహనానికి గురై నేరుగా రంగంలోకి దిగింది. కేవలం ఇరాన్‌ను కట్టడి చేయడం మాత్రమే కాకుండా, ఏకంగా అక్కడి ప్రభుత్వాన్ని మార్చాలనేది (Regime Change) ప్రస్తుతం అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ సంయుక్త లక్ష్యంగా మారింది.

అమెరికా స్థావరాలపై దాడులు

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడులకు ప్రతీకారంగా ఇరాన్.. కువైట్, బహ్రెయిన్, ఖతార్, యూఏఈలలో ఉన్న అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై క్షిపణులు, డ్రోన్లతో దాడులు చేయడంతో అమెరికా ప్రత్యక్షంగా ఈ యుద్ధంలో భాగస్వామి అయ్యింది.

అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ ఎందుకు దాడులు చేశాయి?

జినివాలో ఇరాన్ అణు కార్యక్రమంపై జరుగుతున్న చర్చలు సానుకూలంగా సాగుతున్నప్పటికీ, ఈ దాడులు జరగడం ప్రపంచవ్యాప్తంగా వివాదాస్పదంగా మారింది. ఒమన్ మధ్యవర్తిత్వంలో ఈ చర్చలు పురోగతి సాధించాయని ఆ దేశ విదేశాంగ మంత్రి ప్రకటించారు. అయితే, ఇజ్రాయెల్, అమెరికా ప్రధానంగా రెండు షరతులు విధించాయి.

• ఇరాన్ తన బాలిస్టిక్ క్షిపణి కార్యక్రమాలను నిలిపివేయాలి.
• లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా, యెమెన్‌లోని హౌతీలు, గాజాలోని హమాస్ వంటి "యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్" సంస్థలకు ఇరాన్ మద్దతు ఉపసంహరించుకోవాలి.

ఈ షరతులపై చర్చించేందుకు ఇరాన్ నిరాకరించింది. దీంతో చర్చల పట్ల అసంతృప్తి వ్యక్తం చేసిన అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్, గతంలో లాగే ఈ చర్చల నుండి వైదొలగుతున్నట్లు ప్రకటించారు. ఇరాన్ అణు ఒప్పందం (JCPOA) విషయంలోనూ ట్రంప్ గతంలో ఇలాగే కఠినంగా వ్యవహరించారు. అమెరికా కాంగ్రెస్ అనుమతి లేకుండానే ఈ దాడులు జరగడం గమనార్హం.

ప్రపంచంపై ప్రభావం.. మూతపడిన హార్ముజ్ జలసంధి

ప్రపంచ చమురు, ఎల్ఎన్జీ (LNG) రవాణాలో 20 శాతం జరిగే కీలకమైన హార్ముజ్ జలసంధిని ఇరాన్ మూసివేసింది. దీనివల్ల ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ, ముడి చమురు ధరలపై తీవ్ర ప్రతికూల ప్రభావం పడుతోంది. ఈ సంక్షోభాన్ని అడ్డుకోవడం కూడా అమెరికా జోక్యానికి ఒక ప్రధాన కారణం.

చమురు ధరల పెరుగుదల: మార్చి 2 నాటికి బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర బ్యారెల్‌కు 79 డాలర్లకు చేరుకుంది. ఈ దిగ్బంధనం ఇలాగే కొనసాగితే ధరలు 100 నుండి 120 డాలర్లకు చేరే అవకాశం ఉందని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

నౌకలపై దాడులు: హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళ్లే ఏ నౌకనైనా దహనం చేస్తామని ఇరాన్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ హెచ్చరించింది. ఇప్పటికే ఐదు చమురు ట్యాంకర్లు దెబ్బతినడంతో, గల్ఫ్ వెలుపల దాదాపు 150 నౌకలు చిక్కుకుపోయాయి.

ప్రాంతీయ ఉద్రిక్తతలు - ప్రతీకార దాడులు

ఇరాన్ సైతం దీటుగా బదులిస్తోంది. ఇజ్రాయెల్, కువైట్, బహ్రెయిన్, ఖతార్, యూఏఈ (అబుదాబి, దుబాయ్) లోని అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై ఇరాన్ క్షిపణులు, డ్రోన్లతో దాడులు చేసింది. సైప్రస్‌లోని బ్రిటన్ (UK) స్థావరంపైనా డ్రోన్ దాడి జరిగింది. బ్రిటన్‌లోని ఇరాన్ వ్యతిరేక కార్యకర్తలు, యూదు సంఘాలపై దాడులు జరిగే ముప్పు ఉందని నిఘా వర్గాలు హెచ్చరించాయి. మరోవైపు, హిజ్బుల్లాను అడ్డుకునేందుకు ఇజ్రాయెల్ దక్షిణ లెబనాన్‌లోకి సైన్యాన్ని పంపుతోంది.

భారత్‌పై తీవ్ర ప్రభావం

భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాల్లో దాదాపు 55 శాతాన్ని మధ్యప్రాచ్యం నుండే దిగుమతి చేసుకుంటోంది. తాజా పరిణామాలతో భారత్‌లో పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు ఇప్పటికే పెరగడం ప్రారంభించాయి. దుబాయ్ విమానాశ్రయం మూతపడటంతో ప్రయాణికులు తీవ్ర ఇబ్బందులు పడుతున్నారు. పరిస్థితి తీవ్రత దృష్ట్యా, పశ్చిమాసియాలోని భారతీయ పౌరుల కోసం విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) అత్యవసర హెల్ప్‌లైన్లను ఏర్పాటు చేసింది.