స్క్రీన్ వెనుక మాయాజాలం: డీప్‌ఫేక్ మూలాల్ని నరుకుతున్న ‘డిజిటల్ డిటెక్టివ్‌లు’

                 డీప్‌ఫేక్ కేటుగాళ్లకు చెక్: రంగంలోకి ఐఐటీల 'సాక్ష్య', 12,987 మంది జైలుకు!

కళ్లముందు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న మనుషులు, వినపడుతున్న పరిచితమైన స్వరాలు, నమ్మశక్యంగా ఉండే సంభాషణలు.. కానీ, చివరికి అదంతా ఒక కల్పిత చిత్రం! మనం రోజూ చూసే స్మార్ట్‌ఫోన్ స్క్రీన్ల వెనుక ఇప్పుడు ఒక నిశ్శబ్ద నేరం తిష్టవేసింది. దాదాపు నూటికి నూరు శాతం నిజమని నమ్మించే 'డీప్‌ఫేక్' సాంకేతికత, ఈనాడు ప్రముఖుల నుంచి సామాన్యుల వరకు అందరినీ భయాందోళనలకు గురిచేస్తోంది. కానీ, ఈ మాయాజాలాన్ని గమనిస్తూ ప్రభుత్వం ఊరికే కూర్చోలేదు. చట్టాల సవరణల నుంచి ల్యాబ్‌లలో సాంకేతిక ఆయుధాల తయారీ వరకు, సైబర్ నేరగాళ్లపై ప్రభుత్వం ఒక పెద్ద డిజిటల్ దాడికే శ్రీకారం చుట్టింది.

ల్యాబ్‌లలో తయారవుతున్న ‘సాంకేతిక నేత్రాలు’

సోషల్ మీడియా ప్లాట్‌ఫామ్‌లకు నోటీసులు ఇవ్వడం, కంటెంట్ తొలగించమని చెప్పడం ఒకెత్తయితే.. అసలు ఆ దృశ్యం నిజమా కాదా అని సెకన్లలో తేల్చే సాధనాలు సరిహద్దుల్లో కాపలా కాసే సైనికుల్లా అవసరమయ్యాయి. ఇందుకోసం దేశంలోని ప్రముఖ ఐఐటీ (IIT) శాస్త్రవేత్తలు రంగంలోకి దిగారు. ఐఐటీ జోధ్‌పూర్, ఐఐటీ మద్రాస్ నిపుణులు ఉమ్మడిగా రూపుదిద్దిన 'సాక్ష్య' (Saakshya) అనే వ్యవస్థ, వీడియోల్లోని నకిలీ పిక్సెల్స్ గుట్టును పసిగడుతుంది. మరోవైపు, ఒకరి గొంతును దొంగిలించి ఫోన్లలో బెదిరింపులకు పాల్పడే 'వాయిస్ క్లోనింగ్' ముఠాల ఆటకట్టించేందుకు ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్ రియల్ టైమ్ ఆడియో డిటెక్షన్ సిస్టమ్‌ను అభివృద్ధి చేసింది. దీనికితోడు 'AI విశ్లేషక్' వంటి సాధనాలు డిజిటల్ ఫోర్జరీలను క్షణాల్లో బయటపెడుతున్నాయి.

నెట్‌వర్క్ గుట్టుమట్లు విప్పుతున్న 'సామన్వయ్'

ఇదివరకు సైబర్ నేరగాళ్లు ఒక రాష్ట్రంలో ఉంటూ మరో రాష్ట్రంలోని ప్రజలను బురిడీ కొట్టించేవారు. పోలీసులకు ఆ సరిహద్దుల సమన్వయం పెద్ద సవాలుగా మారేది. కానీ, ఇప్పుడు 'సామన్వయ్' (Samanvaya) ప్లాట్‌ఫామ్ వచ్చాక సీన్ మారింది. ఈ ప్లాట్‌ఫామ్‌లోని 'ప్రతిబింబ' మాడ్యూల్ సహాయంతో దేశవ్యాప్తంగా దాక్కున్న నేరగాళ్ల లొకేషన్లు, వాళ్ల కమ్యూనికేషన్ నెట్‌వర్క్‌ను ఒకే మ్యాప్‌పై పోలీసులు చూడగలుగుతున్నారు. దీని ఫలితంగానే ఇప్పటివరకు 12,987 మంది సైబర్ నేరగాళ్లు ఊచలు లెక్కిస్తున్నారు. అంతేకాదు, దాదాపు లక్షన్నరకు పైగా నేరపూరిత లింకేజీలను పసిగట్టి, అనేక ముఠాల మూలాలను విచ్ఛిన్నం చేయగలిగారు.

గంటల వ్యవధిలోనే చర్యలు.. బిగుస్తున్న 'BNS' ఉచ్చు

సైబర్ ప్రపంచంలో వేగమే ముఖ్యం. ఒక్కసారి తప్పుడు వీడియో లేదా ఫొటో వైరల్ అయితే జరిగే నష్టం పూడ్చలేనిది. అందుకే ఐటీ నియమాల్లో సవరణలు చేసి, సోషల్ మీడియా కంపెనీలకు కఠిన గడువులు విధించారు. సాధారణ చట్టవిరుద్ధ కంటెంట్‌ను 3 గంటల్లో తొలగించాల్సి ఉండగా.. నగ్నత్వం, మహిళల మార్ఫింగ్, ఐడెంటిటీ థెఫ్ట్ వంటి సున్నితమైన ఫిర్యాదులొస్తే కేవలం 2 గంటల్లోనే సదరు లింకులను తీసివేయాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ సోషల్ మీడియా కంపెనీలు స్పందించకపోతే, బాధితులు నేరుగా gac.gov.in పోర్టల్ ద్వారా కేంద్ర అప్పీలేట్ కమిటీని ఆశ్రయించవచ్చు. మరొకవైపు, కొత్తగా వచ్చిన భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) లోని సెక్షన్లు 319, 336, 353 కింద ఒకరిలా నటిస్తూ మోసం చేయడం (Impersonation), డిజిటల్ ఫేక్ ఆధారాలు సృష్టించడం, సమాజంలో శాంతిభద్రతలకు విఘాతం కలిగించేలా వదంతులు వ్యాప్తి చేయడం లాంటి నేరాలకు కఠిన జైలు శిక్షలు అమలు చేస్తున్నారు.

బాధితులకు తక్షణ రక్షణ

ఏదైనా సైబర్ మోసం లేదా డీప్‌ఫేక్ బారిన పడితే కంగారు పడకుండా తక్షణమే స్పందించేందుకు '1930' హెల్ప్‌లైన్ నంబర్, cybercrime.gov.in పోర్టల్, 'సహయోగ్' (SAHYOG) ప్లాట్‌ఫామ్‌లు నిరంతరం అందుబాటులో ఉంటున్నాయి. అయితే, సాంకేతికత ఎంత వేగంగా పెరుగుతుందో, దాన్ని అడ్డుకునే చట్టాలు, సిస్టమ్‌లు అంతే వేగంగా మారుతున్నాయి. స్క్రీన్‌పై కనిపిస్తున్న ప్రతి దాన్నీ కళ్లు మూసుకుని నమ్మేసే రోజులు పోయాయి.. అనుమానం వస్తే ప్రశ్నించడం, హెల్ప్‌లైన్‌ను ఆశ్రయించడమే నేటి డిజిటల్ యుగంలో మనకు అతిపెద్ద రక్షణ