GST | జీఎస్టీ చట్టంలో కీలక మార్పులు.. అరెస్టు అధికారానికి చెక్?

GST | వస్తు సేవల పన్ను వ్యవస్థలో మరో కీలక సంస్కరణకు రంగం సిద్ధమవుతోంది. అక్టోబర్ 7న జరిగే జీఎస్టీ కౌన్సిల్ సమావేశంలో పన్ను అమలు, నేర విచారణకు సంబంధించిన పలు కీలక ప్రతిపాదనలను పరిశీలించే అవకాశం ఉందని పీటీఐ తెలిపింది. ఇందులో ముఖ్యంగా జీఎస్టీ అధికారులు పన్ను చెల్లింపుదారులను అరెస్టు చేసే అధికారాన్ని తొలగించి, అరెస్టుకు న్యాయస్థానం అనుమతి తప్పనిసరి చేసే ప్రతిపాదన ఉంది. ఈ మార్పులు అమల్లోకి వస్తే జీఎస్టీ అమలులో ఇది మరో ప్రధాన సంస్కరణగా మారనుంది. అలాగే క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్ ప్రారంభించేందుకు ప్రస్తుతం ఉన్న రూ.1 కోటి పరిమితిని రూ.5 కోట్లకు పెంచే ప్రతిపాదనను కూడా కౌన్సిల్ పరిశీలించే అవకాశం ఉంది. పన్ను వర్గీకరణ, పన్ను విలువ నిర్ణయం, ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ వంటి అంశాలపై జరిగే సాధారణ వివాదాలను క్రిమినల్ కేసుల పరిధి నుంచి తప్పించేలా నిబంధనలను పరిమితం చేయాలని ప్రతిపాదిస్తున్నారు.

అరెస్టుకు అనుమ‌తి త‌ప్ప‌నిసరి..

ఈ ప్రతిపాదనలు 2025 సెప్టెంబర్‌లో అమలు చేసిన భారీ జీఎస్టీ పన్ను రేట్ల హేతుబద్ధీకరణకు కొనసాగింపుగా వస్తున్నాయి. పన్ను వసూళ్లు, వడ్డీ, జరిమానాలపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టి, అరెస్టును ప్రధాన అమలు సాధనంగా ఉపయోగించకుండా పన్ను అమలును మరింత అనుపాతంగా మార్చడం ఈ మార్పుల లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది. ప్రతిపాదిత మార్పుల్లో కీలకమైనది కేంద్ర జీఎస్టీ చట్టంలోని సెక్షన్ 69కు సంబంధించినది. ప్రస్తుతం నిర్దిష్ట నేరాలు జరిగినట్లు భావించడానికి చట్టబద్ధమైన కారణాలు ఉన్నప్పుడు, కమిషనర్ అనుమతితో జీఎస్టీ అధికారి ఒక వ్యక్తిని అరెస్టు చేయవచ్చు. అయితే కొత్త ప్రతిపాదన అమల్లోకి వస్తే ఈ అధికారాన్ని జీఎస్టీ అధికారుల నుంచి తొలగించి, ఏ వ్యక్తినైనా అరెస్టు చేయాలంటే న్యాయస్థానం అనుమతి తప్పనిసరి చేయాలని భావిస్తున్నారు. అయితే దీనివల్ల ప్రభుత్వం పన్ను బకాయిలను వసూలు చేసే అధికారం కోల్పోదు. తక్కువ పన్ను చెల్లించినా, తప్పుగా ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ పొందినా పన్ను చెల్లింపుదారులపై రికవరీ ప్రక్రియ కొనసాగుతుంది. అవసరమైన ఇతర చట్టపరమైన చర్యలు, ఆర్థిక జరిమానాలు కూడా కొనసాగుతాయి.

9 నేరాలు తొల‌గింపు..

ప్రాసిక్యూషన్ నిబంధనల్లోనూ మార్పులు ప్రతిపాదించారు. ప్రస్తుతం జీఎస్టీ చట్టంలోని 24 రకాల నేరాల్లో తొమ్మిదింటిని పూర్తిగా తొలగించే అవకాశం ఉంది. మరో 11 నేరాలకు సంబంధించిన నిబంధనలను యథాతథంగా కొనసాగించాలని ప్రతిపాదిస్తున్నారు. కనీస శిక్షకు సంబంధించిన నిబంధనను కూడా తొలగించే ప్రతిపాదన ఉంది. దీంతో న్యాయస్థానాలకు శిక్ష విషయంలో మరింత విచక్షణ లభించడంతోపాటు, కొన్ని సందర్భాల్లో జరిమానాతోనే కేసును ముగించే అవకాశం ఉంటుంది. మధ్యస్థ శ్రేణి నేరాలకు గరిష్ఠంగా విధించే శిక్షను మూడేళ్ల నుంచి రెండేళ్లకు తగ్గించే ప్రతిపాదన కూడా ఉంది.

రూ.5 కోట్ల‌కు క్రిమిన‌ల్ ప్రాసిక్యూష‌న్ ప‌రిమితి..

క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్ ప్రారంభించేందుకు ఉన్న ప్రస్తుత రూ.1 కోటి పరిమితిని రూ.5 కోట్లకు పెంచే అంశాన్ని జీఎస్టీ కౌన్సిల్ పరిశీలించే అవకాశం ఉంది. ఈ మార్పు జరిగితే భారీ మొత్తంలో పన్ను ఎగవేత లేదా తీవ్రమైన అక్రమాలకు సంబంధించిన కేసుల్లోనే క్రిమినల్ చర్యలు తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది. తక్కువ మొత్తాలకు సంబంధించిన వివాదాలను పన్ను వసూలు, వడ్డీ, జరిమానాల ద్వారా పరిష్కరించే విధానం మరింత ప్రాధాన్యం పొందుతుంది. పన్ను చెల్లింపుదారులు, జీఎస్టీ అధికారుల మధ్య పన్ను వర్గీకరణ, పన్ను విలువ నిర్ణయం లేదా ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ అర్హతపై తలెత్తే సాధారణ వివాదాలను కూడా ప్రతిపాదిత విధానంలో క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్ పరిధి నుంచి బయటకు తీసుకురావాలని భావిస్తున్నారు.

సాంకేతిక డేటా ఆధారంగా చ‌ర్య‌లు..

2017లో జీఎస్టీ అమల్లోకి వచ్చినప్పటి నుంచి దాని సాంకేతిక వ్యవస్థ గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రస్తుతం ఇన్‌వాయిస్ స్థాయి సమాచారం అందుబాటులో ఉండడంతో విక్రేతలు చూపిన లావాదేవీలను కొనుగోలుదారులు క్లెయిమ్ చేస్తున్న వివరాలతో సరిపోల్చే అవకాశం ఉంది. దీనివల్ల అనుమానాస్పద ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ క్లెయిమ్‌లను లావాదేవీల ప్రారంభ దశలోనే గుర్తించే సామర్థ్యం పెరిగింది. దీంతో ప్రతిపాదిత మార్పులు అరెస్టును ప్రధాన నిరోధక చర్యగా ఉపయోగించడంకంటే, సాంకేతిక డేటా ఆధారంగా పన్ను ఎగవేతను గుర్తించడం, బకాయిలను ఆర్థిక మార్గాల్లో రికవరీ చేయడం వైపు జీఎస్టీ అమలును మళ్లించేలా కనిపిస్తున్నాయి. ఇదే సంస్కరణల ప్యాకేజీలో జీఎస్టీ రిజిస్ట్రేషన్‌ను సులభతరం చేయడం, రీఫండ్లను వేగవంతం చేయడం, ఇన్‌పుట్ ట్యాక్స్ క్రెడిట్ ప్రక్రియను సరళీకరించడం, షోకాజ్ నోటీసులు, జరిమానాల్లో మార్పులు చేయడం, చిన్న పన్ను చెల్లింపుదారులకు ఆలస్య రుసుముల నుంచి ఉపశమనం కల్పించడం వంటి అంశాలు కూడా ఉండే అవకాశం ఉంది.

అక్టోబ‌ర్ 7న తుది నిర్ణ‌యం..

చిన్న స్థాయి ఆర్థిక, నియంత్రణ నేరాలను నేరపూరిత పరిధి నుంచి తొలగించే దిశగా ప్రభుత్వం గతంలోనే చర్యలు చేపట్టింది. 2026లో వచ్చిన జన విశ్వాస్ సవరణ చట్టం ద్వారా కూడా ఇలాంటి కొన్ని నిబంధనల్లో మార్పులు చేశారు. ప్రతిపాదిత జీఎస్టీ మార్పులు అదే విధానాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లే అవకాశం ఉంది. అయితే ఉద్దేశపూర్వక పన్ను ఎగవేత, మోసం వంటి తీవ్రమైన కేసుల్లో క్రిమినల్ ప్రాసిక్యూషన్ కొనసాగించేందుకు అవకాశం ఉంటుంది. ఎర్నెస్ట్ అండ్ యంగ్‌కు చెందిన రాజత్ మోహన్‌ను ఉటంకిస్తూ పీటీఐ తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, అరెస్టును తొలగించి, తీవ్రమైన కేసులకు మాత్రమే ప్రాసిక్యూషన్‌ను పరిమితం చేయడం ద్వారా జీఎస్టీ నెట్‌వర్క్ డేటా సామర్థ్యాలను ఉపయోగించి మోసాలను గుర్తించడంపై దృష్టి పెరుగుతోంది. ఈ ప్రతిపాదిత రూ.5 కోట్ల పరిమితి వల్ల నేరపూరిత చర్యలు కేసు పరిమాణం, తీవ్రతను బట్టి మాత్రమే ఉండేలా చేయవచ్చని ఈ వ్యవహారంతో సంబంధం ఉన్న వ్యక్తులు పీటీఐకి తెలిపారు. అయితే ఇవన్నీ ప్రస్తుతం ప్రతిపాదనలు మాత్రమే. అక్టోబర్ 7న జీఎస్టీ కౌన్సిల్ తీసుకునే నిర్ణయాల ఆధారంగానే తుది రూపం ఖరారవుతుంది. కౌన్సిల్ ఆమోదించే మార్పులను అమలు చేయడానికి సంబంధిత జీఎస్టీ చట్టాల్లో సవరణలు చేయాల్సి ఉంటుంది.