Harish Rana Passive Euthanasia | చావే అతనికి విముక్తి.. హరీష్ రాణా కన్నీటి కథ ఇది

• కొడుకు ప్రాణం తీయాలని కోర్టుకెక్కిన తండ్రి
• సుప్రీంకోర్టును సైతం కంటతడి పెట్టించిన హరీష్ రాణా విషాదగాథ!
• చట్టాన్ని కదిలించిన ఒక తండ్రి కన్నీటి వ్యథ
• బతకడం అంటే గాలి పీల్చడం కాదు
• దేశంలోనే తొలి 'కారుణ్య మరణ' తీర్పు
• దేశ చరిత్రలో చరిత్రాత్మక తీర్పు

త్రినేత్ర.న్యూస్ : మరణం అనేది ప్రతి మనిషికి సహజంగా వచ్చే ఒక ముగింపు. కానీ, దశాబ్దాల పాటు ప్రాణం లేకుండా కేవలం యంత్రాల సహాయంతో ఒక జీవచ్ఛవంలా బతకడం నరకం కంటే ఎక్కువే. బతికే అవకాశం ఏమాత్రం లేని పరిస్థితుల్లో.. ఆ బాధను భరించలేక 'మమ్మల్ని ప్రశాంతంగా చనిపోనివ్వండి' అని వేడుకునే వారికి భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానం సుప్రీంకోర్టు చరిత్రాత్మక ఊరటనిచ్చింది.

భారతదేశ న్యాయ, వైద్య చరిత్రలో కనీవినీ ఎరుగని రీతిలో, ఉత్తరప్రదేశ్‌కు చెందిన 'హరీష్ రాణా' (Harish Rana) అనే వ్యక్తికి నిష్క్రియాత్మక కారుణ్య మరణం అమలు చేయడానికి సుప్రీంకోర్టు మార్చి 2026లో సంచలన తీర్పు వెలువరించింది. దేశంలో కేవలం చట్టాల్లో మాత్రమే ఉన్న 'కారుణ్య మరణం' ఒక వ్యక్తికి ఆచరణలో అమలు కావడం ఇదే తొలిసారి. అసలు హరీష్ రాణా ఎవరు? కారుణ్య మరణం అంటే ఏమిటి? సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తాజా మార్గదర్శకాలు ఎలా ఉన్నాయి? అనే విషయాలను విశ్లేషనాత్మకంగా తెలుసుకుందాం.

ఎవరీ హరీష్ రాణా? 13 ఏళ్ల నరకయాతన

ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రం ఘజియాబాద్‌కు చెందిన హరీష్ రాణా ఎంతో చురుకైన యువకుడు, క్రీడాకారుడు. కానీ, విధి ఆడిన నాటకంలో 2013లో జరిగిన ఒక ఘోర ప్రమాదం అతని జీవితాన్ని చీకటిమయం చేసింది. ఆ ప్రమాదంలో తలకు తీవ్ర గాయమవడంతో అతను శాశ్వత కోమాలోకి వెళ్లిపోయాడు. అప్పటి నుండి గడిచిన 13 సంవత్సరాలుగా అతను మంచానికే పరిమితమయ్యాడు. మెదడు పనిచేయదు, కదలలేడు, మాట్లాడలేడు.. కేవలం ఫీడింగ్ ట్యూబ్ (ఆహారం అందించే గొట్టం) ద్వారా ప్రాణాలు నిలబెడుతున్నారు.

కళ్లెదుటే కొడుకు పడుతున్న నరకయాతన చూసి ఆ తండ్రి అశోక్ రాణా తట్టుకోలేకపోయాడు. "నా కొడుకు ఇక కోలుకోడు. ఇలా యంత్రాలతో వాడి బాధను, చావును పొడిగించడం సరికాదు. వాడికి గౌరవంగా చనిపోయే హక్కు కల్పించండి" అని వేడుకుంటూ గత నాలుగేళ్లుగా న్యాయపోరాటం చేశాడు. వైద్య నిపుణులు సైతం హరీష్ కోలుకునే అవకాశాలు శూన్యమని కోర్టుకు నివేదించారు.

ఎమోషనల్ వీడ్కోలు.. "అందరినీ క్షమించు నాన్నా.."

సుప్రీంకోర్టు తీర్పు అనంతరం, ఢిల్లీలోని ఎయిమ్స్ ఆసుపత్రిలో హరీష్ రాణాకు అతని కుటుంబ సభ్యులు కన్నీటి వీడ్కోలు పలికారు. "అందరినీ క్షమించు నాన్నా.. ఇక నువ్వు వెళ్లాల్సిన సమయం వచ్చింది. ప్రశాంతంగా వెళ్లిపో" అంటూ ఆ కుటుంబ సభ్యులు పలికిన భావోద్వేగ మాటలు ప్రతి ఒక్కరినీ కంటతడి పెట్టించాయి. దీనికి సంబంధించిన వీడియో సోషల్ మీడియాలో వైరల్‌గా మారింది. మరణానంతరం హరీష్ అవయవదానం ద్వారా ఇతరులకు ప్రాణదానం చేసే అవకాశం ఉందని వైద్యులు తెలిపారు.

భారతదేశంలో కారుణ్య మరణం: చారిత్రక నేపథ్యం

మన దేశంలో కారుణ్య మరణం పై దశాబ్దాలుగా చర్చ జరుగుతోంది. ఈ క్రమంలో రెండు కేసులు అత్యంత కీలకంగా మారాయి.

అరుణా షాన్‌బాగ్ కేసు (2011): ముంబైలోని కెమ్ ఆసుపత్రిలో నర్సుగా పనిచేసిన అరుణా షాన్‌బాగ్, 1973లో జరిగిన ఒక అమానుష దాడి వల్ల 37 ఏళ్ల పాటు కోమాలోనే ఉండిపోయారు. జర్నలిస్ట్ పింకీ విరానీ ఆమెకు కారుణ్య మరణం కోరుతూ కోర్టును ఆశ్రయించారు. అప్పట్లో కోర్టు అరుణాకు మరణాన్ని నిరాకరించినప్పటికీ, దేశంలో "నిష్క్రియాత్మక కారుణ్య మరణం" అనే అంశాన్ని మొదటిసారిగా గుర్తించింది.

కామన్ కాజ్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2018): ఈ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఐదుగురు న్యాయమూర్తుల రాజ్యాంగ ధర్మాసనం "గౌరవంగా మరణించే హక్కు ప్రాథమిక హక్కు (Article 21)" అని చరిత్రాత్మక తీర్పునిచ్చింది. అలాగే 'లివింగ్ విల్' విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.

హరీష్ రాణా కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన సరికొత్త రూలింగ్స్ (మార్చి 2026)

2018 తీర్పులు ఉన్నప్పటికీ, వాటిని ఆచరణలో అమలు చేయడం చాలా కష్టంగా ఉండేది. కానీ హరీష్ రాణా కేసు ఆ చిక్కుముడులన్నింటినీ విప్పింది. ఈ కేసు ద్వారా సుప్రీంకోర్టు పలు కీలక అంశాలను స్పష్టం చేసింది.

ఫీడింగ్ ట్యూబ్ కూడా 'వైద్య చికిత్స' కిందకే : గతంలో ఢిల్లీ హైకోర్టు ఈ కేసును కొట్టివేస్తూ, హరీష్‌కు వెంటిలేటర్ లేదు కాబట్టి, కేవలం ఆహారం అందించే ఫీడింగ్ ట్యూబ్ తొలగించడం హత్య కిందకే వస్తుందని అంది. కానీ సుప్రీంకోర్టు దీనిని తోసిపుచ్చింది. క్లినికల్ అసిస్టెడ్ న్యూట్రిషన్ అండ్ హైడ్రేషన్ అనేది కేవలం ప్రాథమిక సంరక్షణ కాదని, అది ఒక అధునాతన వైద్య చికిత్స అని స్పష్టం చేసింది. దీన్ని తొలగించడం నిష్క్రియాత్మక కారుణ్య మరణానికి అర్హమేనని తేల్చిచెప్పింది.

30 రోజుల వెయిటింగ్ పీరియడ్ రద్దు : సాధారణంగా మెడికల్ బోర్డు అనుమతి ఇచ్చిన తర్వాత నిర్ణయం మార్చుకోవడానికి 30 రోజుల సమయం ఇస్తారు. కానీ, 13 ఏళ్లుగా నరకం అనుభవిస్తున్న హరీష్ కేసులో ఆ సమయాన్ని రద్దు చేసి, వెంటనే ఆదేశాలు అమలు చేయాలని కోర్టు పేర్కొంది.

'సబ్స్టిట్యూటెడ్ జడ్జిమెంట్' : హరీష్ కోమాలోకి వెళ్లే ముందు ఎలాంటి 'లివింగ్ విల్' రాయలేదు. అప్పుడు కోర్టు అతని స్థానంలో ఉండి ఆలోచించింది. "హరీష్ ఒక చురుకైన క్రీడాకారుడు. ఒకవేళ అతను మాట్లాడగలిగితే, ఇలా దశాబ్దాల పాటు యంత్రాలతో బతకడానికి ఖచ్చితంగా ఇష్టపడేవాడు కాదు" అని భావించి ఈ తీర్పునిచ్చింది.

పాలియేటివ్ కేర్ ప్రాముఖ్యత: చికిత్స ఆపేయడం అంటే పేషెంట్‌ను గాలికొదిలేయడం కాదు. ఢిల్లీ ఎయిమ్స్‌లో ప్రత్యేక వైద్యుల పర్యవేక్షణలో, అతనికి ఎలాంటి నొప్పి, ఊపిరాడక ఇబ్బంది పడటం లాంటివి జరగకుండా ప్రశాంతమైన మరణం అందించాలని కోర్టు ఆదేశించింది.

డిజిటల్ హెల్త్ రికార్డులతో అనుసంధానం : ఎవరైనా ఆరోగ్యంగా ఉన్నప్పుడు రాసుకునే 'లివింగ్ విల్'ను భవిష్యత్తులో సులభంగా యాక్సెస్ చేయడానికి, కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన ఆయుష్మాన్ భారత్ హెల్త్ అకౌంట్ లో డిజిటల్‌గా భద్రపరచాలని సూచించింది.

యాక్టివ్ వర్సెస్ పాసివ్ కారుణ్య మరణం: తేడా ఏంటి?

చాలా మందికి కారుణ్య మరణం అనగానే ప్రాణం తీయడం అనే అపోహ ఉంది. కానీ ఇందులో రెండు రకాలు ఉన్నాయి.

క్రియాశీల కారుణ్య మరణం (Active Euthanasia): రోగికి విషపు ఇంజెక్షన్ లేదా మందులు ఇచ్చి ప్రాణం తీయడం. ఇది భారతదేశంలో పూర్తిగా చట్టవిరుద్ధం. (నెదర్లాండ్స్, బెల్జియం లాంటి దేశాల్లో ఇది లీగల్).

నిష్క్రియాత్మక కారుణ్య మరణం (Passive Euthanasia): బతికే అవకాశం లేని రోగిని కృత్రిమంగా బతికిస్తున్న యంత్రాలను (వెంటిలేటర్, ఫీడింగ్ ట్యూబ్, డయాలసిస్) తొలగించి, సహజ మరణం వైపు వెళ్లేలా చేయడం. ఇది మన దేశంలో కఠినమైన నిబంధనలతో చట్టబద్ధం.

ప్రపంచవ్యాప్తంగా కారుణ్య మరణం - విభిన్న పద్ధతులు

నెదర్లాండ్స్, బెల్జియం: 2002 నుండే ఇక్కడ వైద్యులే నేరుగా ప్రాణం తీసే (Active Euthanasia) విధానం చట్టబద్ధంగా ఉంది.

కెనడా : 2016 నుండి 'వైద్య సహాయంతో కూడిన మరణం' (Medical Assistance in Dying) అందుబాటులో ఉంది.

స్విట్జర్లాండ్ (Assisted Suicide): ఇక్కడ రోగికి మందులు అందిస్తారు, కానీ మరణించే చర్యను రోగే స్వయంగా చేసుకోవాలి. ఇక్కడ 'డిగ్నిటాస్' (Dignitas) అనే సంస్థ ఇతర దేశాల వారికి కూడా ఈ సేవలు అందిస్తుంది. ఇటీవల ఆక్సిజన్ తగ్గించి నిమిషాల్లో ప్రాణాలు తీసే "సార్కో పాడ్ (Sarco Pod)" అనే సూసైడ్ క్యాప్సూల్ కూడా అక్కడ తీవ్ర చర్చనీయాంశమైంది.

నైతిక, మతపరమైన చర్చలు

ఈ తీర్పుతో భారతదేశంలో మరోసారి నైతిక చర్చలు మొదలయ్యాయి.

సమర్థించేవారు: బతకడం అంటే కేవలం గుండె కొట్టుకోవడం కాదు, ఆత్మగౌరవంతో జీవించడం. నరకం అనుభవిస్తున్న వారికి ప్రశాంతమైన మరణం ఇవ్వడం వారి హక్కు అని వాదిస్తున్నారు.

వ్యతిరేకించేవారు: ప్రాణం పోసే హక్కు దేవుడికి లేదా ప్రకృతికి మాత్రమే ఉందని, వైద్యులు ప్రాణాలు నిలపాలి కానీ తీయకూడదని అంటారు. అలాగే ఆస్తుల కోసం కుటుంబ సభ్యులు తప్పుడు మార్గంలో ఈ చట్టాన్ని వాడుకునే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నారు.

ఏది ఏమైనా, "బతకడం అంటే కేవలం ఊపిరి పీల్చడం కాదు" అని సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు హరీష్ రాణా కుటుంబానికి మాత్రమే కాదు, దేశవ్యాప్తంగా ఇలాంటి దయనీయ స్థితిలో ఉన్న ఎందరో కుటుంబాలకు ఒక మార్గదర్శకంగా నిలుస్తుంది. భవిష్యత్తులో ఈ ప్రక్రియను మరింత సులభతరం చేస్తూ, అదే సమయంలో దుర్వినియోగం కాకుండా కఠినమైన చట్టాలను తీసుకురావాల్సిన బాధ్యత ఇప్పుడు ప్రభుత్వంపై ఉంది. ఈ చరిత్రాత్మక తీర్పు భారతీయ న్యాయ వ్యవస్థలో మానవీయతకు అద్దం పడుతోంది.