Urban Heat Island India | వేడెక్కుతున్న నగరాలు: కాంక్రీట్ అడవుల్లో కాలిపోతున్నాం.. చల్లబడే మార్గముందా?

• 2003-2020 మధ్య పల్లెల కంటే భారతీయ నగరాల్లో దాదాపు రెట్టింపు వేగంతో పెరిగిన ఉష్ణోగ్రతలు.
• పెరుగుతున్న కాంక్రీట్ నిర్మాణాలు, తరిగిపోతున్న పచ్చదనంతో ఉక్కిరిబిక్కిరి చేస్తున్న 'అర్బన్ హీట్ ఐలాండ్' (Urban Heat Island) ప్రభావం
• హైదరాబాద్, దిల్లీ లాంటి నగరాల్లో పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు
• ఏసీలు, వాహనాల నుంచి వెలువడుతున్న వేడితో మరింత ముప్పు
• కూల్ రూఫ్స్ (Cool Roofs), అర్బన్ ఫారెస్ట్ పెంపకం, జీవనశైలిలో చిన్న మార్పులతో నగరాలను చల్లబరిచేందుకు నిపుణుల సూచనలు

Urban Heat Island India | త్రినేత్ర.న్యూస్ : భారతదేశంలోని ప్రధాన నగరాలు ఇప్పుడు అక్షరాలా నిప్పుల కొలిమిని తలపిస్తున్నాయి. దిల్లీ నుంచి చెన్నై వరకు, ముంబై నుంచి హైదరాబాద్ వరకు.. ఎక్కడ చూసినా వాతావరణం భగ్గుమంటోంది. ఒకవైపు గ్లోబల్ వార్మింగ్, మరోవైపు శరవేగంగా జరుగుతున్న అర్బనైజేషన్ (Urbanisation) వెరసి మన నగరాలు "హీట్ ట్రాప్స్" (Heat traps) గా మారిపోతున్నాయి. వాతావరణ శాఖ (IMD), అంతర్జాతీయ పరిశోధనా సంస్థల తాజా డేటా ప్రకారం.. గ్రామీణ ప్రాంతాలతో పోలిస్తే నగరాల్లోనే ఉష్ణోగ్రతలు అత్యంత వేగంగా పెరుగుతున్నాయి.

నగరాలు ఎందుకింతలా వేడెక్కుతున్నాయి?

నగరాల్లో ఈ స్థాయిలో ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడానికి ప్రధానంగా నాలుగు కారణాలు ఉన్నాయి:

అర్బన్ హీట్ ఐలాండ్ (Urban Heat Island) ప్రభావం: నగరాల్లో ఎక్కువగా ఉండే కాంక్రీట్, గ్లాస్, తారు రోడ్లు పగటిపూట సూర్యుడి వేడిని పీల్చుకుని, రాత్రి పూట నెమ్మదిగా వదులుతాయి. దీనివల్ల సూర్యాస్తమయం తర్వాత కూడా నగరాలు చల్లబడవు. 24 గంటల పాటు ఉక్కపోత తప్పదు.

మాయమవుతున్న పచ్చదనం: ఆకాశహర్మ్యాలు, మౌలిక వసతుల విస్తరణ కారణంగా చెట్లు, నీటి వనరులు కనుమరుగయ్యాయి. దీంతో సహజంగా వాతావరణాన్ని చల్లబరిచే వ్యవస్థలు దెబ్బతిన్నాయి.

తేమ, 'వెట్-బల్బ్' (Wet-Bulb) ముప్పు: గాలిలో తేమ శాతం పెరగడం వల్ల మన శరీరంలోని చెమట త్వరగా ఆవిరి కాదు. దీనివల్ల మానవ శరీరం సహజంగా చల్లబడే ప్రక్రియ ఆగిపోయే ప్రమాదకరమైన 'వెట్-బల్బ్' ఉష్ణోగ్రతలకు నగరాలు చేరుకుంటున్నాయి.

మానవ నిర్మిత వేడి (Waste Heat): లక్షలాది వాహనాలు, పరిశ్రమలు, వీటన్నింటికీ మించి ఇళ్లలో వాడే ఏసీలు (Air Conditioners) బయటకు వదిలే వేడి గాలి వల్ల వాతావరణం మరింత వేడెక్కుతోంది.

హైదరాబాద్ పరిస్థితి ఏమిటి?

2000 నుంచి 2020 మధ్య హైదరాబాద్ నగర పరిధి విపరీతంగా పెరిగింది. నగరం నలువైపులా విస్తరించింది. చుట్టు పక్కన వంద కిలోమీటర్ల వరకు వేగంగా నగరం విస్తరించింది. ఎటు చూసినా కాంక్రీట్ భవనాలే తప్ప దట్టమైన పచ్చదనం కరువైంది.

నేచర్ సిటీస్ అధ్యయనం (2024) ప్రకారం.. 2003-2020 మధ్య 30 శాతం నగరీకరణ జరగడం వల్లే నగరాల్లో వేడి రెట్టింపు వేగంతో పెరిగింది. ఐఎండీ (IMD) డేటా పరిశీలిస్తే, ఈ ఏడాది మే నెలలో హైదరాబాద్ సగటు గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత 40.3 డిగ్రీల సెల్సియస్‌గా నమోదైంది. గత 2024, 2025 సంవత్సరాల మే నెలలతో పోలిస్తే ఇది ఎక్కువే. ముఖ్యంగా మే 21న హైదరాబాద్‌లో ఏకంగా 42.8 డిగ్రీల గరిష్ఠ ఉష్ణోగ్రత నమోదై రికార్డు సృష్టించింది.

యూఎస్ జియోలాజికల్ సర్వే వారి 'ల్యాండ్‌శాట్' (Landsat) ఉపగ్రహ చిత్రాలు కూడా ఇదే విషయాన్ని స్పష్టం చేస్తున్నాయి. పార్కులు, నీటి వనరులు ఉన్న ప్రాంతాలతో పోలిస్తే.. కాంక్రీట్ భవనాలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో ఉష్ణోగ్రతలు దారుణంగా ఉంటున్నాయి. 2020లో 48 కోట్లు ఉన్న మన పట్టణ జనాభా, 2050 నాటికి 95 కోట్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా. కానీ, నగరాల్లో కేవలం 12.6 శాతం మందికి మాత్రమే ఏసీలు, 22 శాతం మందికి కూలర్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

నగరాలను చల్లబరిచేదెలా?

పెరుగుతున్న ఈ వేడిని తట్టుకోవాలంటే దీర్ఘకాలిక ప్రణాళికలు, మన దైనందిన జీవితంలో మార్పులు.. ఈ రెండు స్థాయిల్లోనూ చర్యలు అవసరం.

కూల్ రూఫ్స్ (Cool Roofs): భవనాల పైకప్పులకు తెల్లటి సోలార్-రిఫ్లెక్టివ్ పెయింట్ వేయాలి. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇప్పటికే కమర్షియల్, ప్రభుత్వ భవనాలకు కూల్ రూఫ్ విధానాన్ని తప్పనిసరి చేసింది. తమిళనాడులో 'గ్రీన్ స్కూల్స్' ప్రోగ్రామ్ ద్వారా తరగతి గదుల ఉష్ణోగ్రతను 3-4 డిగ్రీల వరకు తగ్గించగలిగారు.

అర్బన్ ఫారెస్ట్ (Urban Forests): స్థానికంగా పెరిగే చెట్లను విరివిగా నాటడం ద్వారా సహజసిద్ధమైన నీడను ఏర్పాటు చేయాలి. కొత్త నిర్మాణాల్లో కనీసం 15% పచ్చదనం ఉండేలా ప్రభుత్వాలు కఠిన నిబంధనలు తీసుకురావాలి.

బ్లూ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (Blue Infrastructure): కబ్జాకు గురైన చెరువులు, కుంటలను పునరుద్ధరించాలి. ఇవి నగరానికి "హీట్ సింక్" (Heat sink) లాగా పనిచేసి వేడిని గ్రహిస్తాయి.

నీటిని పీల్చుకునే రోడ్లు: రోడ్లు, ఫుట్‌పాత్‌లకు రంధ్రాలు ఉండే (Permeable) మెటీరియల్ వాడటం వల్ల భూమికి గాలి ఆడి చల్లబడుతుంది.

హీట్ యాక్షన్ ప్లాన్స్: వేడిని ఎదుర్కోవడానికి రాష్ట్రాలు 'చీఫ్ హీట్ ఆఫీసర్ల'ను నియమించి, ఎప్పటికప్పుడు సమీక్షలు జరపాలి.

మనం వ్యక్తిగతంగా చేయగలిగేవి

ఏసీ వాడకంలో మార్పు: ఏసీ ఉష్ణోగ్రతను 24°C లేదా ఆపైన సెట్ చేయండి. ఉష్ణోగ్రత మరీ తగ్గించడం వల్ల కరెంటు బిల్లు పెరగడమే కాకుండా, ఏసీ బయటకు వదిలే వేడిగాలి వల్ల మీ చుట్టుపక్కల వాతావరణం మరింత వేడెక్కుతుంది.

బాల్కనీ గార్డెన్స్ (Balcony Gardens): మీ ఇళ్ల పైకప్పులు, బాల్కనీల్లో కుండీలలో మొక్కలు పెంచండి. ఇవి ఎండ నేరుగా గోడల మీద పడకుండా అడ్డుకుంటాయి.

ఎల్ఈడీ (LED) బల్బులు: సాధారణ బల్బుల స్థానంలో వేడిని ఉత్పత్తి చేయని ఎల్ఈడీ బల్బులను వాడండి.

ఉదయం, రాత్రి వేళల్లోనే పనులు: వాషింగ్ మెషీన్లు, ఓవెన్లు వంటివి మధ్యాహ్నం కాకుండా ఉదయం లేదా రాత్రి పూట వాడటం మంచిది.

ప్రజా రవాణా: వీలైనంత వరకు పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ (బస్సులు, మెట్రో), కార్‌పూలింగ్ ఉపయోగించండి. రోడ్ల మీద వాహనాలు తగ్గితే సహజంగానే వేడి తగ్గుతుంది.

నీడ ఏర్పాటు: ఎండ నేరుగా ఇంట్లోకి రాకుండా కిటికీల బయట గ్రీన్ నెట్స్, వెదురు తెరలు (Bamboo blinds) వాడండి. మధ్యాహ్నం 12 నుంచి 4 గంటల మధ్య బయట తిరగకపోవడం, ఎప్పటికప్పుడు నీళ్లు తాగుతూ హైడ్రేటెడ్‌గా ఉండటం చాలా ముఖ్యం.

ఐక్యరాజ్యసమితి పర్యావరణ కార్యక్రమం (UNEP) లాంటి సంస్థలు ఇప్పటికే మన మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లతో కలిసి "బీట్ ది హీట్" (Beat the Heat) కార్యక్రమాలు చేపడుతున్నాయి. గ్లోబల్ వార్మింగ్ అనేది మనందరి సమస్య. ప్రభుత్వాల విధానాలతో పాటు, మన జీవనశైలిలో మార్పులు చేసుకుంటేనే భవిష్యత్తులో నగరాలు నివాసయోగ్యంగా ఉంటాయి.