ఐరాసలో టర్కీ కాశ్మీర్‌ రాగం.. సైప్రస్‌, గ్రీస్‌, ఆర్మేనియాతో ఢిల్లీ సమాధానం ఇవ్వనుందా ?

          కాశ్మీర్‌పై టర్కీ మాట.. అంకారాకు లాభమెంత? భారత్‌ కౌంటర్‌ ఎలా ఉండొచ్చు?

 

ఐరాసలో ఎర్డోగాన్‌ మళ్లీ కాశ్మీర్‌ అంశాన్ని లేవనెత్తారు. భారత్‌ అభ్యంతరం చెబుతుందని తెలిసీ టర్కీ ఈ వైఖరిని కొనసాగిస్తోంది. పాకిస్థాన్‌తో రక్షణ, రాజకీయ బంధాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడమే అంకారా లెక్క. అయితే భారత్‌ చేతిలోనూ టర్కీకి ఇబ్బంది కలిగించే దౌత్య, ఆర్థిక మార్గాలున్నాయి.

సెప్టెంబర్‌ 22న ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభలో టర్కీ అధ్యక్షుడు రెజెప్‌ తయ్యిప్‌ ఎర్డోగాన్‌ కాశ్మీర్‌ను ప్రస్తావించారు. దక్షిణాసియా వివాదాలను ఐరాస చార్టర్‌ పరిధిలో చర్చల ద్వారా పరిష్కరించుకోవాలని అన్నారు. కాశ్మీర్‌ విషయంలో మూడో దేశానికి పాత్ర లేదన్నది భారత్‌ వైఖరి. ఎర్డోగాన్‌కు అది తెలిసినా, ఆయన మళ్లీ అదే అంశాన్ని అంతర్జాతీయ వేదికపైకి తెచ్చారు.

భారత్‌ను ఒప్పించడం లక్ష్యం కాదు

ఎర్డోగాన్‌ వ్యాఖ్యతో కాశ్మీర్‌పై భారత్‌ వైఖరి మారదు. ఐరాసలో టర్కీకి ఈ విషయంలో నిర్ణయం తీసుకునే అధికారమూ లేదు. అయినా పదేపదే మాట్లాడటానికి కారణం పాకిస్థాన్‌. కాశ్మీర్‌ను అంతర్జాతీయ చర్చలో ఉంచాలని పాకిస్థాన్‌ కోరుకుంటోంది. టర్కీ అధ్యక్షుడు దానికి మద్దతుగా మాట్లాడితే, ఇస్లామాబాద్‌కు మరో దేశం దౌత్య అండ లభిస్తుంది.

ఈ వైఖరి 2019లో మొదలుకాలేదు. టర్కీ అంతకుముందూ కాశ్మీర్‌పై మాట్లాడింది. అయితే ఆర్టికల్‌ 370 రద్దు తర్వాత స్వరం గట్టిపడింది. భారత నిర్ణయంపై అధికారిక ప్రకటన చేసింది. ఎర్డోగాన్‌ ఐరాస ప్రసంగాల్లోనూ ఈ అంశాన్ని లేవనెత్తారు. పాకిస్థాన్‌కు ముఖ్యమైన చోట అండగా నిలబడటం టర్కీ విదేశాంగ విధానంలో భాగమైంది.

టర్కీకి వచ్చే లాభమేంటి?

పాకిస్థాన్‌తో సాన్నిహిత్యం టర్కీకి రక్షణ రంగంలో ఉపయోగపడుతోంది. సైనిక సహకారం, రక్షణ సాంకేతికత, ఆయుధ పరిశ్రమలో రెండు దేశాల బంధం పెరుగుతోంది. 2025లో వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని విస్తరించాయి. 2026లో సౌదీ అరేబియాతో కలిసి రక్షణ ఒప్పందం చేసుకున్నాయి. కాశ్మీర్‌పై టర్కీ మద్దతు ఈ బంధానికి రాజకీయ బలం ఇస్తోంది.

ఎర్డోగాన్‌కు మరో లెక్క ఉంది. పాలస్తీనా తరహాలో కాశ్మీర్‌పైనా మాట్లాడటం ద్వారా ముస్లిం దేశాల సమస్యల్లో గొంతెత్తే నాయకుడిగా తనను చూపించుకుంటున్నారు. అది ఆయనకు రాజకీయ గుర్తింపు తెచ్చిపెట్టవచ్చు. అయితే కాశ్మీర్‌పై మాట్లాడినందుకు టర్కీకి నిర్దిష్ట రక్షణ ఒప్పందం వచ్చిందని చెప్పలేం. పాకిస్థాన్‌తో సాన్నిహిత్యం పెరగడమే కనిపిస్తున్న ప్రత్యక్ష రాజకీయ ప్రయోజనం.

భారత్‌ చేతిలో సైప్రస్‌ అంశం

టర్కీ కాశ్మీర్‌ను లేవనెత్తితే, భారత్‌ సైప్రస్‌ అంశంలో తన వైఖరిని గట్టిగా వినిపించగలదు. 1974 నుంచి ఈ ద్వీపం రెండు భాగాలుగా ఉంది. దక్షిణ భాగంలో అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన సైప్రస్‌ రిపబ్లిక్‌ ప్రభుత్వం ఉంది. ఉత్తర భాగంలో టర్కీ మద్దతున్న పాలన ఉంది. ఉత్తర భాగాన్ని ప్రత్యేక దేశంగా గుర్తించాలన్నది టర్కీ వాదన; దానికి టర్కీ తప్ప మరే దేశం గుర్తింపు ఇవ్వలేదు. భారత్‌ సైప్రస్‌ రిపబ్లిక్‌ సార్వభౌమత్వం, ఐక్యతకు మద్దతిస్తోంది.

ప్రధాని మోదీ 2025లో సైప్రస్‌ను సందర్శించారు. 2026లోనూ రెండు దేశాలు ఆ సంబంధాన్ని ముందుకు తీసుకెళ్లాయి. సైప్రస్‌ ఐక్యతకు భారత్‌ మద్దతును ఐరాసలో మరింత గట్టిగా వినిపించి, ఇతర దేశాలతోనూ అదే వైఖరిపై కలిసి పనిచేస్తే ఉత్తర సైప్రస్‌కు గుర్తింపు సంపాదించాలన్న టర్కీ ప్రయత్నం మరింత కష్టమవుతుంది. భారత్‌ ఒక్కటే ఆ వివాదాన్ని తేల్చలేదు. కానీ టర్కీ కోరుతున్న అంతర్జాతీయ మద్దతు పెరగకుండా దౌత్యపరంగా అడ్డుపడగలదు.

గ్రీస్‌, ఆర్మేనియాతోనూ ఒత్తిడి

గ్రీస్‌తో టర్కీకి సముద్ర సరిహద్దులు, తూర్పు మధ్యధరా సముద్రంలో వనరులపై హక్కుల విషయంలో విభేదాలున్నాయి. ఈ ఏడాది ఫిబ్రవరిలో భారత్‌, గ్రీస్‌ రక్షణ పరిశ్రమలో కలిసి పనిచేసేందుకు అంగీకరించాయి. ఆ సహకారం ఆయుధాలు, సాంకేతికత వరకు విస్తరిస్తే గ్రీస్‌ రక్షణ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. టర్కీతో వివాదాల్లో తన స్థానాన్ని మరింత బలంగా నిలబెట్టుకోవడానికి అది గ్రీస్‌కు ఉపయోగపడవచ్చు. అప్పుడు ఆ ప్రాంతంలో టర్కీ తన వాదనను ముందుకు తీసుకెళ్లడం కష్టమవుతుంది.

ఆర్మేనియా విషయంలో ప్రభావం మరోలా ఉంటుంది. ఆ దేశంతో వివాదాలున్న అజర్‌బైజాన్‌కు టర్కీ సన్నిహిత మిత్రదేశం. భారత్‌ ఆర్మేనియాకు రక్షణ పరికరాలు అందిస్తోంది. ఆర్మేనియా సైనికంగా బలపడితే అజర్‌బైజాన్‌పై ఒత్తిడిని తగ్గించుకోగలదు. అజర్‌బైజాన్‌కు అండగా నిలిచి ఆ ప్రాంతంలో ప్రభావం చూపాలనుకునే టర్కీ లెక్కకు అది అడ్డంకి కావచ్చు.

ఈ దేశాలతో భారత్‌ సంబంధాలకు వాటి సొంత ప్రయోజనాలున్నాయి. అయితే సహకారం మరింత పెరిగితే టర్కీకి కీలకమైన రెండు ప్రాంతాల్లో ఢిల్లీ ప్రభావం కూడా పెరుగుతుంది. గ్రీస్‌కు బలమైన రక్షణ భాగస్వామి, ఆర్మేనియాకు ఆయుధ సరఫరాదారుగా భారత్‌ నిలవడం అంకారా పట్టించుకోకుండా ఉండలేని పరిణామం.

వ్యాపారం సంబంధాల విషయంలోనూ  వెల చెల్లించాల్సి రావచ్చు

భారత్‌–టర్కీ మధ్య వాణిజ్యం ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది. 2025–26లో అది సుమారు 6.88 బిలియన్‌ డాలర్లు, అందులో భారత ఎగుమతులే ఎక్కువ. అందుకే మొత్తం వాణిజ్యాన్ని నిలిపివేయడం భారత్‌కూ నష్టం. కానీ భద్రతకు సంబంధించిన రంగాల్లో టర్కీ సంస్థలను ఢిల్లీ మరింత కఠినంగా పరిశీలించవచ్చు.

గతంలో టర్కీకి చెందిన చెలెబి విమానాశ్రయ సేవల సంస్థ భద్రతా అనుమతులను భారత్‌ జాతీయ భద్రతా కారణాలతో రద్దు చేసింది. ఆ నిర్ణయాన్ని కాశ్మీర్‌ వ్యాఖ్యలకు ప్రతీకారంగా ప్రభుత్వం ప్రకటించలేదు. అయితే భారత మార్కెట్‌, కీలక సేవల రంగాల్లో అవకాశాలు కోల్పోవడం టర్కీ కంపెనీలకు ఎంత ఖర్చుతో కూడుకున్నదో ఈ ఉదంతం చూపించింది.

అసలు పరీక్ష రక్షణ బంధంపైనే

ఎర్డోగాన్‌ తాజా వ్యాఖ్యలపై భారత్‌ ముందుగా దౌత్య నిరసన తెలిపే అవకాశం ఉంది. గతంలోనూ అలాగే స్పందించింది. కానీ ఢిల్లీ దృష్టి ఒక్క ప్రసంగం మీద ఆగదు. 2025 భారత్‌–పాకిస్థాన్‌ ఘర్షణలో పాకిస్థాన్‌ ప్రయోగించిన కొన్ని డ్రోన్లు టర్కీ తయారీ సోంగార్‌ డ్రోన్లు కావచ్చని భారత అధికారిక బ్రీఫింగ్‌ పేర్కొంది. పాకిస్థాన్‌కు టర్కీ అందించే రక్షణ సాంకేతికత పెరిగితే, భారత్‌ స్పందన మరింత కఠినం కావచ్చు.

కాశ్మీర్‌ ప్రస్తావనతో పాకిస్థాన్‌ను దగ్గర చేసుకోవడం టర్కీ వ్యూహం. సైప్రస్‌కు దౌత్య మద్దతు, గ్రీస్‌–ఆర్మేనియాలతో రక్షణ సహకారం భారత్‌కు అందుబాటులో ఉన్న మార్గాలు. అంకారాకు పాకిస్థాన్‌తో వచ్చే లాభం ఎంతన్నదే కాదు; ఆ లాభం కోసం భారత్‌తో సంబంధాల విషయంలో ఎంత వెల చెల్లించాల్సి వస్తుందన్నదీ ఇక కీలకం.