అపారమైన సిరిసంపదలు ఉన్నా.. పోరాడే సైనిక బలం లేదా? సౌదీ రక్షణ వ్యవస్థలో అసలు లోపమేంటి?

   చమురు సంపద కొండంత.. ఆయుధాలు అత్యాధునికం! అయినా సౌదీకి రక్షణలో విదేశాలపై ఆధారం ఎందుకు?

 

చమురు సంపదతో ప్రపంచంలోనే అత్యంత ధనిక దేశాల్లో ఒకటైన సౌదీ అరేబియా రక్షణ కోసం ఏటా భారీగా ఖర్చు చేస్తోంది. అత్యాధునిక యుద్ధ విమానాలు, క్షిపణి రక్షణ వ్యవస్థలు, డ్రోన్లు, ఇతర ఆయుధాలు కూడా ఆ దేశం వద్ద ఉన్నాయి. అయినప్పటికీ సైనిక సామర్థ్యం విషయంలో అమెరికా, బ్రిటన్ వంటి దేశాల సాంకేతిక సహకారంపై సౌదీకి ఇప్పటికీ గణనీయమైన ఆధారపడటం ఉంది. అసలు ఈ పరిస్థితి ఎందుకు ఏర్పడింది?

అమెరికాతో సంబంధాలు ఎలా బలపడ్డాయి?

1945లో అమెరికా అధ్యక్షుడు ఫ్రాంక్లిన్ డి. రూజ్‌వెల్ట్, సౌదీ రాజు అబ్దుల్ అజీజ్ ఇబ్న్ సౌద్ మధ్య USS Quincy నౌకలో సమావేశం జరిగింది. ఈ భేటీలో చమురు, పాలస్తీనా సమస్య, ఇరు దేశాల భవిష్యత్ సంబంధాలపై చర్చ జరిగింది. ఇది అధికారికంగా ‘చమురుకు బదులు భద్రత’ అనే ఒప్పందం కాదు. అయితే ఈ సమావేశం తర్వాత అమెరికా–సౌదీ సంబంధాలు క్రమంగా బలపడ్డాయి. చమురు, ఆయుధాలు, సైనిక శిక్షణ, రక్షణ సాంకేతికత వంటి అంశాల్లో ఇరు దేశాల మధ్య సహకారం పెరిగింది. కాలక్రమంలో సౌదీ సైనిక వ్యవస్థ అమెరికా ఆయుధాలు, శిక్షణ, నిర్వహణ వ్యవస్థలపై ఎక్కువగా ఆధారపడే స్థాయికి చేరింది.

ఆయుధాలు కొన్నంత మాత్రాన సొంత రక్షణ సామర్థ్యం రాదు

సౌదీ రక్షణ రంగంలో ప్రధాన సమస్య ఆయుధాల కొరత కాదు. అత్యాధునిక ఆయుధాలను కొనుగోలు చేయగల ఆర్థిక సామర్థ్యం ఆ దేశానికి ఉంది. సమస్య ఏమిటంటే వాటి వెనుక ఉండే సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, నిర్వహణ, శిక్షణ, విడిభాగాల సరఫరా, కమాండ్ వ్యవస్థలు, పరిశోధన సామర్థ్యం వంటి అంశాల్లో పూర్తిస్థాయి స్వావలంబన చాలా కాలం అభివృద్ధి కాలేదు. దీంతో భారీ మొత్తంలో ఆయుధాలు ఉన్నప్పటికీ వాటిని నిరంతరం సమర్థంగా నిర్వహించడానికి, అప్‌గ్రేడ్ చేయడానికి, అవసరమైన సాంకేతిక సహకారాన్ని అందించడానికి విదేశీ సంస్థలపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది.

రాజ కుటుంబ భద్రతకు కూడా ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం

సౌదీ సైనిక వ్యవస్థను అర్థం చేసుకోవాలంటే మరో అంశాన్ని కూడా చూడాలి. అక్కడ సైన్యం కేవలం బాహ్య శత్రువుల నుంచి దేశాన్ని రక్షించడానికి మాత్రమే కాకుండా, రాజ కుటుంబ భద్రతను కాపాడే విధంగా కూడా నిర్మితమైంది.సైన్యం, నేషనల్ గార్డ్, రాయల్ గార్డ్, అంతర్గత భద్రతా సంస్థలు వంటి విభాగాలను వేర్వేరుగా ఉంచడం ద్వారా ఒకే సైనిక సంస్థకు అధిక శక్తి కేంద్రీకృతం కాకుండా చూసే విధానం ఏర్పడింది. సైనిక తిరుగుబాటు వంటి ప్రమాదాలను అడ్డుకోవడానికి ఈ విధానాన్ని రాజకీయ విశ్లేషకులు ‘కూప్ ప్రూఫింగ్’గా పేర్కొంటారు. ఇది రాజ కుటుంబ భద్రతకు ఉపయోగపడినా, మొత్తం రక్షణ వ్యవస్థను ఒకే సమన్వయంతో, స్వతంత్ర సైనిక శక్తిగా అభివృద్ధి చేయడంలో కొన్ని పరిమితులను సృష్టించింది.

1979లో మక్కా సంక్షోభం కీలక పాఠం

1979లో మక్కాలోని గ్రాండ్ మసీదును జుహైమాన్ అల్-ఉతైబీ నేతృత్వంలోని సాయుధ బృందం స్వాధీనం చేసుకోవడం సౌదీ భద్రతా వ్యవస్థకు పెద్ద సవాలుగా మారింది. భారీ సంఖ్యలో సాయుధులు పవిత్ర ప్రదేశంలోకి చొరబడటం, బందీలను పట్టుకోవడం, మసీదు నిర్మాణంలోని క్లిష్టమైన ప్రదేశాల్లో దాక్కోవడం వల్ల ఆపరేషన్ చాలా కష్టమైంది. చివరికి సౌదీ భద్రతా బలగాలు ఆ ప్రాంతాన్ని తిరిగి స్వాధీనం చేసుకున్నాయి. అయితే ఈ ఘటన సౌదీకి ఒక విషయం స్పష్టంగా చూపించింది. అత్యాధునిక ఆయుధాలు ఉండటం ఒక్కటే సరిపోదు. ప్రత్యేక పరిస్థితుల్లో పనిచేసే శిక్షణ, ప్రణాళిక, కమాండ్ వ్యవస్థ, సాంకేతిక నైపుణ్యం కూడా అంతే అవసరం.

యెమెన్ యుద్ధం మరో పరీక్ష

తర్వాతి దశలో యెమెన్ యుద్ధం సౌదీ రక్షణ వ్యవస్థకు మరో పెద్ద పరీక్షగా మారింది. ఇరాన్‌తో ప్రాంతీయ పోటీ నేపథ్యంలో హౌతీలకు సంబంధించిన డ్రోన్లు, క్షిపణులు సౌదీ భూభాగాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. ఇక్కడ సమస్య సంప్రదాయ యుద్ధం కాదు. తక్కువ ఖర్చుతో తయారయ్యే డ్రోన్లు, క్షిపణులు, అసమాన యుద్ధ పద్ధతులు అత్యంత ఖరీదైన యుద్ధ విమానాలు, రక్షణ వ్యవస్థలకు సవాలు విసిరాయి. దీంతో ఆధునిక యుద్ధంలో ఆయుధాల ధర కంటే వాటిని గుర్తించడం, అడ్డుకోవడం, సమాచారం సేకరించడం, కమాండ్–కంట్రోల్ వ్యవస్థలను సమర్థంగా నిర్వహించడం కూడా కీలకమని సౌదీకి అనుభవమైంది.

ఇప్పుడు సౌదీ దృష్టి మారుతోంది

ఈ అనుభవాల నేపథ్యంలో సౌదీ అరేబియా ఇప్పుడు కేవలం విదేశాల నుంచి ఆయుధాలు కొనుగోలు చేసే దేశంగా ఉండకూడదనే లక్ష్యంతో ముందుకు వెళ్తోంది. విజన్ 2030లో రక్షణ రంగ స్థానికీకరణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇచ్చింది. సౌదీ మిలిటరీ ఇండస్ట్రీస్‌కు సంబంధించిన అధికారిక సంస్థ GAMI ప్రకారం, 2024 చివరి నాటికి సైనిక వ్యయ స్థానికీకరణ 24.89 శాతానికి చేరింది. 2030 నాటికి ప్రభుత్వ సైనిక పరికరాలు, సేవల వ్యయంలో 50 శాతానికి పైగా దేశీయంగా స్థానికీకరించాలన్నది లక్ష్యం. అంటే ఇకపై కేవలం యుద్ధ విమానాలు, క్షిపణులు కొనడం కాకుండా వాటి తయారీ, నిర్వహణ, సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, పరిశోధన, శిక్షణ వంటి రంగాల్లో కూడా దేశీయ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవాలని సౌదీ ప్రయత్నిస్తోంది.

అమెరికాను వదిలేస్తుందా?

అయితే సౌదీ పూర్తిగా అమెరికాను పక్కనపెట్టే పరిస్థితి కనిపించడం లేదు. దశాబ్దాలుగా ఏర్పడిన రక్షణ సంబంధాలు, ఆయుధ వ్యవస్థలు, శిక్షణ, సాంకేతిక సహకారం కారణంగా అమెరికా ఇప్పటికీ సౌదీకి కీలక భాగస్వామే. అయితే ఇప్పుడు సౌదీ వ్యూహం ఒక్క దేశంపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం. అమెరికాతో సంబంధాలను కొనసాగిస్తూనే పాకిస్థాన్, టర్కీ వంటి దేశాలతో కూడా రక్షణ సహకారాన్ని విస్తరిస్తోంది. 2025లో సౌదీ, పాకిస్థాన్ మధ్య వ్యూహాత్మక పరస్పర రక్షణ ఒప్పందం కూడా కుదిరింది.

అసలు మార్పు ఇదే..

అందుకే సౌదీ అరేబియాను ‘ఆయుధాలు ఉన్నా సైనికంగా బలహీనమైన దేశం’గా చూడటం సరైన విశ్లేషణ కాదు. సౌదీ వద్ద భారీ ఆర్థిక వనరులు, ఆధునిక ఆయుధాలు, పెద్ద రక్షణ బడ్జెట్ ఉన్నాయి. కానీ వాటి వెనుక ఉన్న సాంకేతిక స్వావలంబన, దేశీయ రక్షణ పరిశ్రమ, నిర్వహణ సామర్థ్యాలను కూడా సొంతం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఆ దేశానికి స్పష్టమైంది. ఇప్పటివరకు సౌదీ ఆయుధాలను కొనుగోలు చేయడంపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టింది. ఇప్పుడు ఆ ఆయుధాల వెనుక ఉన్న సాంకేతికతను, తయారీ సామర్థ్యాన్ని, నైపుణ్యాన్ని సొంతం చేసుకోవడంపై దృష్టి పెడుతోంది. 2030 నాటికి స్థానికీకరణ లక్ష్యాన్ని ఎంతవరకు సాధిస్తుందన్నదే సౌదీ రక్షణ వ్యవస్థలో అసలు మార్పుకు కొలమానం.