Zabo Farming System | 500 ఏళ్ల నాటి నాగాలాండ్ ‘జబో’ వ్యవసాయం.. నీటి సంరక్షణలో ప్రపంచానికే ఆదర్శం!

Zabo Farming System | త్రినేత్ర.న్యూస్ : నాగాలాండ్ కొండల్లో ఉదయం పూట దట్టమైన అటవీప్రాంతం గుండా పడే తొలి సూర్యకిరణాలు.. కొండల పైనుంచి మెల్లగా జారుకుంటూ, చేతులతో తవ్విన కుంటల్లో చేరి, అక్కడి నుంచి కింది భాగంలో ఉన్న పొలాలకు పారే వర్షపు నీరు.. ఇక్కడ అణువణువూ ఒక ప్రణాళిక బద్ధంగా సాగుతుంది. ప్రకృతిపై ఆధిపత్యం చెలాయించకుండా, దాని లయకు అనుగుణంగా సాగే అద్భుతమైన వ్యవసాయం ఇది.

ప్రపంచం ఇప్పుడు ఎంతో గొప్పగా మాట్లాడుకుంటున్న 'సుస్థిర వ్యవసాయం' (Sustainable Farming), పర్యావరణ పరిరక్షణ అనే విధానాలను.. నాగాలాండ్‌లోని ఫెక్ జిల్లా, కికురుమా (Kikruma) గ్రామ రైతులు వందల ఏళ్లుగా ఆచరిస్తున్నారు. వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టుకుంటూ, నేల కోతకు గురికాకుండా కాపాడుతూ సాగుతున్న ఈ సంప్రదాయ గిరిజన విధానమే 'జబో' వ్యవసాయం.

జబో (Zabo) అంటే ఏమిటి?

ప్రకృతిలోని వనరులైన నీరు, నేల, అడవులు, పశువులు ఒకదానితో ఒకటి ఎలా ముడిపడి ఉన్నాయో లోతుగా అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా పుట్టిన విధానమే జబో. స్థానిక భాషలో జబో అంటే 'ప్రవహించే నీటిని ఆపి, తెలివిగా వాడుకోవడం'. ఇది కేవలం నీటిని నిల్వ చేసే పద్ధతి మాత్రమే కాదు.. అటవీ, వ్యవసాయ, మత్స్య, పశుసంవర్ధక రంగాలను సమగ్రంగా అనుసంధానించే ఒక అద్భుతమైన ప్రక్రియ. ప్రస్తుత ఆధునిక వ్యవసాయ పద్ధతులు ఒక్కో రంగాన్ని విడిగా చూస్తే, జబో విధానం మాత్రం ఒకదానికొకటి సహకరించుకునేలా చేస్తుంది.

మూడు అంచెల విధానం ఎలా పనిచేస్తుంది?

ఈ వ్యవసాయం కొండల వాలుకు అనుగుణంగా మూడు అంచెలుగా (Three-tier system) అద్భుతంగా డిజైన్ చేయబడింది.

మొదటి అంచె (కొండ పైభాగం - అడవులు): కొండల పైభాగంలో దట్టమైన అడవులను రక్షిస్తారు. ఇవి కేవలం పచ్చదనం కోసం మాత్రమే కాదు, నీటిని నిల్వ చేసే సహజ జలాశయాలుగా పనిచేస్తాయి. ఇక్కడినుంచి కలప, పండ్లు, ఆకులను నిర్దిష్ట సీజన్లలో మాత్రమే సేకరించేలా గ్రామస్తులు కఠిన నియమాలు పాటిస్తారు. ఈ అడవులు నేల కోతను అడ్డుకుని, నీటి ప్రవాహాన్ని కిందికి మళ్లిస్తాయి.

రెండో అంచె (మధ్య భాగం - నిల్వ కుంటలు): ఇక్కడే గ్రామం ఉంటుంది. వర్షాకాలంలో పడే నీటిని నిల్వ చేయడానికి రైతులు తమ చేతులతో 'రూజా' (Rüza) అనే కుంటలను తవ్వుతారు. నీరు భూమిలోకి ఇంకిపోకుండా బురదతో అలికి వెదురు బొంగులు, జనుము సంచులతో కుంటల అంచులను గట్టిపరుస్తారు. గట్లను మరింత దృఢంగా మార్చడానికి వరి పొట్టును కూడా వాడతారంటే, వారు వనరులను ఎంత సమర్థవంతంగా వినియోగిస్తారో అర్థం చేసుకోవచ్చు.

మూడో అంచె (కింది భాగం - వ్యవసాయ పొలాలు): కొండ కింది భాగంలో వ్యవసాయ భూములు ఉంటాయి. కుంటల్లో నిల్వ ఉన్న నీరు సహజంగా కిందికి ప్రవహిస్తూ వరి పొలాలకు చేరుతుంది. ఇలా పారే క్రమంలో.. ఆ నీరు పశువుల పాకల గుండా ప్రవహిస్తూ, పేడ తదితర సేంద్రియ ఎరువులను తనతో పాటు పొలాలకు మోసుకెళ్తుంది. దీనివల్ల ఎలాంటి రసాయన ఎరువుల అవసరం లేకుండానే భూమి సహజంగా సారవంతం అవుతుంది.

సామూహిక ప్రయత్నం.. సమిష్టి విజయం

జబో వ్యవసాయంలోని మరో గొప్ప విషయం ఏమిటంటే.. ఇది వ్యక్తిగతమైన పని కాదు. ఊరంతా కలిసి చేసే ఒక సమిష్టి బాధ్యత. కుటుంబాలు, గ్రామస్తులు అంతా ఏకమై ఈ వ్యవస్థను నిర్మించి, నిర్వహిస్తారు. నీటిని అందరూ సమానంగా పంచుకుంటారు. ఈ విధానం వల్ల వనరుల పంపిణీ సక్రమంగా జరగడమే కాకుండా, గ్రామస్తుల మధ్య అనుబంధాలు బలపడతాయి. తరతరాలుగా ఈ అపారమైన జ్ఞానం ఒకరి నుంచి మరొకరికి మౌఖికంగానే బదిలీ అవుతోంది.

భవిష్యత్తు తరాలకు స్ఫూర్తి

నీటి కొరత, భూసార క్షీణత, వాతావరణ మార్పులు నేడు ప్రపంచ రైతాంగాన్ని భయపెడుతున్న అతిపెద్ద సవాళ్లు. ఇలాంటి తరుణంలో జబో వ్యవసాయం ఒక గొప్ప పాఠం నేర్పుతోంది. సమస్యలకు పరిష్కారం కోసం ఎప్పుడూ కొత్త టెక్నాలజీ వైపే చూడాల్సిన అవసరం లేదని నిరూపిస్తోంది.

భారీ యంత్రాలు, సంక్లిష్టమైన వసతులు లేకుండా.. కేవలం ప్రకృతిని లోతుగా అర్థం చేసుకుని, స్థానికంగా లభించే వనరులతోనే అద్భుతాలు సృష్టించవచ్చని కికురుమా రైతులు నిరూపిస్తున్నారు. వ్యవసాయంలో కొత్త ఆవిష్కరణల గురించి ఆలోచించేటప్పుడు, మనం ముందుకు మాత్రమే కాదు.. మన పూర్వీకులు ఆచరించిన ఇలాంటి గొప్ప సంప్రదాయాల వైపు వెనక్కి కూడా చూడాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.