1947 ఆగస్టు 15న..మన తెలంగాణలో పసుపు జెండా ఎందుకు ఎగిరింది?

  భారత్‌కు స్వాతంత్య్రం వచ్చిన 1947 ఆగస్టు 15న తెలంగాణలో చీకటి రాజ్యం... అసలేం జరిగింది?

 

యావత్ భారతదేశం బ్రిటిష్ దాస్య శృంఖలాల నుంచి విముక్తమై, కోట్లాది గొంతులు “వందేమాతరం”, “భారత్ మాతా కీ జై” అంటూ త్రివర్ణ పతాక రెపరెపలతో స్వాతంత్య్ర వేడుకలను అంబరాన్ని అంటేలా జరుపుకుంటున్న చారిత్రాత్మక తరుణం అది. సరిగ్గా అదే రోజు... అంటే 1947 ఆగస్టు 15న తెలంగాణ ప్రాంతంతో కూడిన హైదరాబాద్ సంస్థానంలో మాత్రం పూర్తిగా భిన్నమైన, అత్యంత ఉద్రిక్తమైన, వేదనభరితమైన పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం సిద్ధించినప్పటికీ, అప్పటి హైదరాబాద్ సంస్థానాన్ని ఏడో నిజాం నవాబు మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్ నిరంకుశంగా పాలిస్తుండటమే ఇందుకు ప్రధాన కారణం.

ప్రముఖ చరిత్రకారుడు డాక్టర్ కె.ఎం. మున్షి తన ‘పిల్‌గ్రిమేజ్ టు ఫ్రీడమ్’ గ్రంథంలోనూ, వి.పి. మేనన్ ‘ది స్టోరీ ఆఫ్ ఇంటిగ్రేషన్ ఆఫ్ ఇండియన్ స్టేట్స్’ లోనూ, పండిట్ సుందర్‌లాల్ కమిటీ నివేదికలోనూ, అలాగే స్థానిక చరిత్రకారులు మొహమ్మద్ సఫిఉల్లా, ప్రొఫెసర్ ఎం. సదానందం మరియు నాటి పోలీసు, ప్రభుత్వ ఆర్కైవ్స్ రికార్డులలో పేర్కొన్న ఆధారాల ప్రకారం ఆనాడు జరిగిన లోతైన సంఘటనలను ఈ వ్యాసంలో పరిశీలిద్దాం.

నిజాం నవాబు దురాశ... “స్వతంత్ర సార్వభౌమ రాజ్యం” ప్రకటన

బ్రిటిష్ వారు దేశాన్ని విడిచిపెట్టేటప్పుడు చేసిన మౌంట్‌బాటన్ ప్రణాళిక (1947 జూన్ 3) ప్రకారం, దేశంలోని సంస్థానాలు భారత్ లేదా పాకిస్థాన్‌లో విలీనం కావాలి, లేదంటే స్వతంత్రంగా ఉండవచ్చు. ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నుడిగా పేరుగాంచిన నిజాం నవాబు మీర్ ఉస్మాన్ అలీ ఖాన్, ఈ అవకాశాన్ని ఆసరాగా చేసుకుని... తాను భారత్‌లో గానీ, పాకిస్థాన్‌లో గానీ కలవబోనని, తనది ఒక స్వతంత్ర సార్వభౌమ రాజ్యం అని 1947 జూన్ 11న ఫర్మానా జారీ చేశారు. బ్రిటిష్ కామన్వెల్త్‌లో ఒక ‘మూడవ డొమినియన్’ (స్వతంత్ర దేశం)గా గుర్తింపు పొందాలని ఆయన భావించారు. కానీ బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం ఆ కోరికను తిరస్కరించింది. అయినప్పటికీ నిజాం వెనక్కి తగ్గకుండా, హైదరాబాద్‌ను ఒక స్వతంత్ర దేశంగా మార్చడానికి అంతర్జాతీయ కుట్రలు పన్నారు.

కోటలోనూ, దారుసలామ్‌లోనూ నిజాం వర్గాల అధికారిక బలప్రదర్శన

భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వస్తున్న ఆగస్టు 15న నిజాం ప్రభుత్వం మరియు అధికారిక వర్గాలు దానికి పూర్తి విరుద్ధమైన కార్యక్రమాలను నిర్వహించాయి. నిజాం అనుకూల సంస్థకు చెందిన నాయకులు దారుసలామ్‌లో పసుపు రంగులో ఉన్న ‘ఆసఫియా’ జెండాను ఎగురవేశారు. దీనిని తమ రాజకీయ అధికారానికి చిహ్నంగా వారు అభివర్ణించారు. ఆ సందర్భంగా ఫిరంగుల మోతతో అధికారికంగా బలప్రదర్శన నిర్వహించి, తమ శక్తిని చాటుకోవాలని చూశారు. అబిడ్స్ ప్రాంతంలో దుకాణాలను అలంకరించి, ఆసఫియా జెండా కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక పెద్ద ధ్వజస్తంభాన్ని ఏర్పాటు చేసి ప్రత్యేక దినోత్సవం నిర్వహించారు. నాంపల్లె ఎగ్జిబిషన్ గ్రౌండ్స్‌లో వివిధ వర్గాల ప్రముఖులు సమావేశమై నిజాం పాలనకు మద్దతుగా ఈ జెండాను ఎగురవేశారు.

ఆసఫియా ‘పసుపు జెండా’ కథ... కుల్చాల ఆశీర్వాదం వెనుక ఉన్న చారిత్రక కథ ఇదే..

నిజాం రాజ్యానికి ఈ పసుపు రంగు జెండా అధికారిక చిహ్నంగా మారడం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన చారిత్రక నేపథ్యం ఉంది. ఆసిఫ్ జాహి రాజవంశ స్థాపకుడైన మొదటి నిజాం ‘మీర్ ఖమరుద్దీన్ ఖాన్’ 1724లో దక్కన్ ప్రాంతానికి పయనం కాకముందు, ఢిల్లీ సమీపంలోని ప్రసిద్ధ సూఫీ సాధువు హజ్రత్ షా ఇనాయతుల్లాను సందర్శించారు. అక్కడ ఆయనకు లభించిన పసుపు గుడ్డలో చుట్టిన ‘కుల్చాలు’ (ఒక రకమైన రొట్టెలు) మరియు ఆ సాధువు ఆశీర్వాదమే తమ వంశాభివృద్ధికి కారణమని నిజాంలు నమ్మేవారు. ఆ సంఘటనకు గుర్తుగానే ఆసిఫ్ జాహి రాజవంశం పసుపు రంగును తమ అధికారిక వర్ణంగా స్వీకరించింది. సాధువు ఇచ్చిన ఏడు కుల్చాలు తిన్న తర్వాత “మీరు మరియు మీ వంశీయులు ఏడు తరాలు దక్కన్‌ను పాలిస్తారు” అని ఆశీర్వదించారని సంప్రదాయ కథనం చెబుతుంది. ఆ ప్రవచనానికి అనుగుణంగానే ఏడుగురు నిజాం నవాబులు దక్కన్‌ను పాలించడం విశేషం.

కాలక్రమేణా నిజాం రాజ్య చిహ్నాలు, కిరీటం (దస్తార్) మరియు నాటి పాలనాధికారాన్ని చాటే ఉర్దూ కాలిగ్రఫీ రాతలు, ఏడో నిజాం అధికారిక బిరుదులతో ఈ ‘ఆసఫియా’ జెండా రూపుదిద్దుకుంది. 1947 ఆగస్టు 15 నాటికి భారతదేశమంతటా స్వేచ్ఛకు సంకేతంగా త్రివర్ణ పతాకం రెపరెపలాడుతుంటే, నిజాం వర్గాలు మాత్రం తమ సంస్థానం భారత్‌లో విలీనం కాదని, స్వతంత్ర రాజ్యంగానే నిలుస్తుందని చాటడానికి ఫిరంగుల మోతల నడుమ ఈ పసుపు జెండాను ఎగరేసి తమ నిరంకుశత్వాన్ని ప్రదర్శించాయి.

అర్ధరాత్రి ముందస్తు అరెస్టులు - కఠినమైన నిషేధాజ్ఞలు

రాజ్యంలో భారత జాతీయ పతాకాన్ని ఎగురవేయడాన్ని నిజాం ప్రభుత్వం ఆగస్టు 13నే ఒక ప్రత్యేక ఫర్మానా ద్వారా పూర్తిగా నిషేధించింది. ఈ నిరంకుశ వైఖరిని ముందే గ్రహించిన నిజాం పోలీసులు, ఆగస్టు 15కి ముందు రోజే (అంటే ఆగస్టు 14 అర్ధరాత్రి, ఆగస్టు 15 తెల్లవారుజామున 3 గంటలకు) హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్ అగ్రనేతలు స్వామి రామానంద్ తీర్థ, డాక్టర్ జి.ఎస్. మెల్కోటే, కృష్ణాచార్య జోషి తదితరులను నారాయణగూడలో ముందస్తుగా అరెస్టు చేసి చెంచల్‌గూడ జైలుకు తరలించారు. నాటి పోలీసు రికార్డులు ఈ అరెస్టులను స్పష్టంగా ధ్రువీకరిస్తున్నాయి.

సికింద్రాబాద్, సుల్తాన్ బజార్ ప్రాంతాల్లో సెక్షన్ 144 విధించి, సికింద్రాబాద్‌లో ఆగస్టు 20 వరకు కఠినమైన కర్ఫ్యూను అమలు చేశారు. బాంబే నుంచి మద్రాస్ వెళ్తున్న ఎక్స్‌ప్రెస్ రైలు గుల్బర్గా స్టేషన్‌కు మధ్యాహ్నం 2 గంటలకు చేరుకున్నప్పుడు, రైలుకు అతికించిన భారత జాతీయ జెండాలను నిజాం పోలీసులు బలవంతంగా తొలగించారు.

ధిక్కరించిన ప్రజలు - ఉస్మానియాలో ఉద్రిక్తతలు

నిజాం నిబంధనలను, నిషేధాన్ని ధిక్కరిస్తూ తెలంగాణ వ్యాప్తంగా ఉన్న స్వాతంత్య్ర సమరయోధులు, విద్యార్థులు, కార్యకర్తలు రహస్యంగానూ, బహిరంగంగానూ భారత జాతీయ పతాకాన్ని ఎగురవేశారు. ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం మరియు సుల్తాన్ బజార్ ప్రాంతాల్లో జాతీయ జెండాలు ఎగురవేసిన విద్యార్థులు, జాతీయవాదులపై పోలీసులు విరుచుకుపడ్డారు. జాతీయ జెండాలను చింపివేసి, వేడుకలు జరుపుకోవడానికి ప్రయత్నించిన వారిపై విచక్షణారహితంగా లాఠీచార్జిలు చేసి, కాల్పులు జరిపి జైళ్లలో పెట్టారు.

ఆనాడు శుక్రవారం కావడంతో ఉద్రిక్తతల నడుమ పాఠశాలలకు వెళ్లకుండా పిల్లలు ఇళ్లకే పరిమితమయ్యారు. కార్మికులు పనులకు వెళ్లలేదు, సినిమా హాల్స్ మూతపడ్డాయి. నగరమంతా ఒక అప్రకటిత భయం, నిశ్శబ్ద వాతావరణం (“షెహర్ ఖమోష్ థా”) అలముకుంది. అయినప్పటికీ, యువకులు, మహిళలు రహస్యంగా గుమిగూడి జాతీయ జెండాలు ఎగురవేస్తూ నినాదాలు చేశారు. ధూల్‌పేట్, గోషామహల్ హైస్కూల్‌లలో కొందరు విద్యార్థులు, మహిళలు సాహసోపేతంగా జెండా వందనం చేసి నిజాం నిబంధనలను ధిక్కరించారు. ఈ క్రమంలోనే పలువురు మహిళా కార్యకర్తలు అరెస్టయ్యారు.

రజాకార్ల అరాచకాలు - మరో 13 నెలల సుదీర్ఘ పోరాటం

నిజాం నియంత్రణలో కాసిం రజ్వి ఆధ్వర్యంలో ఏర్పాటైన ప్రైవేట్ సేన (రజాకార్లు) గ్రామ గ్రామాన విలయం సృష్టించింది. భారత్‌లో విలీనం కావాలని కోరుతూ గళం విప్పిన వారిని, జాతీయ భావాలున్న ప్రజలను దారుణంగా అణచివేశారు. హింస, దోపిడీలతో తెలంగాణ పల్లెలు భయాందోళనలో కూరుకుపోయాయి.

భారతదేశానికి స్వాతంత్య్రం వచ్చి యావద్దేశం సంబరాలు చేసుకుంటున్నా, తెలంగాణ ప్రజలు మాత్రం స్వేచ్ఛా వాయువులు పీల్చుకోవడానికి మరో 13 నెలలు వేచి చూడాల్సి వచ్చింది. స్వామి రామానంద్ తీర్థ తదితరుల నాయకత్వంలో ‘జాయిన్ ఇండియా’ ఉద్యమం ఉధృతమైంది. చివరికి, ఉక్కు మనిషి సర్దార్ వల్లభ్‌భాయ్ పటేల్ తీసుకున్న సాహసోపేత నిర్ణయంతో... భారత సైన్యం ‘ఆపరేషన్ పోలో’ (Police Action) పేరిట 1948 సెప్టెంబర్ 13న సైనిక చర్యను ప్రారంభించింది. కేవలం 109 గంటల వ్యవధిలో నిజాం సైన్యం లొంగిపోవడంతో, 1948 సెప్టెంబర్ 17న నిజాం పాలన అంతమయింది. అప్పుడే తెలంగాణ ప్రాంతం నిజమైన స్వాతంత్య్రాన్ని సంతరించుకుంది.