నిజాం కోటను కాపాడేందుకు ఆఖరి ప్రయత్నం.. కరాచీ టూ హైదరాబాద్ సీక్రెట్ ఫ్లైట్ కథ!

కరాచీ టు హైదరాబాద్.. అర్ధరాత్రి ఆయుధ విమానాలు!

20 వేల అడుగుల ఎత్తులో రహస్య ప్రయాణం.. నిజాం కోసం సిడ్నీ కాటన్ నడిపిన ఆయుధ రవాణా

 

1948.. హైదరాబాద్ సంస్థానం భవిష్యత్తుపై ఉత్కంఠ నెలకొన్న రోజులు. భారత్‌లో విలీనంపై ఢిల్లీతో ప్రతిష్టంభన కొనసాగుతోంది. మరోవైపు హైదరాబాద్ ప్రభుత్వం తన సైనిక బలాన్ని పెంచుకునేందుకు విదేశాల నుంచి ఆయుధాలు సమకూర్చుకునే ప్రయత్నాలు చేస్తోంది. ఈ ప్రయత్నాల్లో భాగంగానే కరాచీ నుంచి హైదరాబాద్‌కు రహస్యంగా ఆయుధాల రవాణా మొదలైంది. రాత్రివేళ నాలుగు ఇంజిన్ల భారీ విమానాలు బయలుదేరి, వేల అడుగుల ఎత్తులో భారత గగనతలాన్ని దాటుకుంటూ హైదరాబాద్ సంస్థానానికి చేరేవి. వాటిలో ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి ఉండేవి. ఈ రహస్య విమానాల వెనుక కీలకంగా వ్యవహరించిన వ్యక్తి ఫ్రెడరిక్ సిడ్నీ కాటన్.

ఎవరీ సిడ్నీ కాటన్?

ఆస్ట్రేలియాలో జన్మించిన కాటన్‌కు విమానయానంలో సుదీర్ఘ అనుభవం ఉంది. మొదటి ప్రపంచ యుద్ధంలో వైమానిక సేవల్లో పనిచేశాడు. తర్వాత ఏరియల్ ఫొటోగ్రఫీ, విమానయాన రంగాల్లో ప్రయోగాలు చేశాడు. రెండో ప్రపంచ యుద్ధ సమయంలో వైమానిక నిఘా కార్యకలాపాలతోనూ అతడి పేరు ముడిపడింది. 1948లో హైదరాబాద్‌కు ఆయుధాలు సమకూర్చే వ్యవహారంలో కాటన్ కీలక పాత్రధారిగా మారాడు. విదేశాల్లో ఆయుధాలను సమకూర్చి, కరాచీ మీదుగా హైదరాబాద్ సంస్థానానికి చేరవేసే రహస్య విమాన రవాణాలో అతడు భాగమయ్యాడు.

Lancastrian.. భారీ సరకు మోసే విమానం

కాటన్ ఉపయోగించిన విమానాలు కూడా ఈ రహస్య రవాణాలో కీలకం. వాటిలో Avro Lancastrian నాలుగు ఇంజిన్ల దీర్ఘదూర రవాణా విమానం. రెండో ప్రపంచ యుద్ధంలో పేరొందిన Avro Lancaster bomber ఆధారంగా Lancastrianను రూపొందించారు. యుద్ధం తర్వాత ప్రయాణికులు, సరకు రవాణాకు ఈ విమానాలను ఉపయోగించారు. భారీ సరకు మోస్తూ సుదూర ప్రాంతాలకు వెళ్లగల సామర్థ్యం ఉండటంతో హైదరాబాద్‌కు ఆయుధాల రవాణాకు ఇవి ఉపయోగపడ్డాయి.

20 వేల అడుగుల ఎత్తులో.. రాత్రివేళ ప్రయాణం

కాటన్ విమానాల ప్రయాణం గురించి 1948 జూలై, ఆగస్టు నెలల్లో ప్రధాని జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ రాసిన లేఖల్లో ఆసక్తికరమైన వివరాలు ఉన్నాయి. విదేశీ పైలట్లు నడుపుతున్న నాలుగు ఇంజిన్ల విమానాలు రాత్రివేళ కరాచీ నుంచి హైదరాబాద్‌కు ఆయుధాలు తీసుకొస్తున్నాయని నెహ్రూ పేర్కొన్నారు. ఈ విమానాలు దాదాపు 15 వేల నుంచి 20 వేల అడుగుల ఎత్తులో ప్రయాణించేవి. రాత్రిపూట అంత ఎత్తులో వెళ్తున్న విమానాలను గుర్తించి అడ్డుకోవడం కష్టంగా మారిందని ఆయన రాశారు. భారత అనుమతి లేకుండా గగనతలాన్ని దాటుతున్న ఈ విమానాలను అడ్డుకోవాలని అప్పటికే ఢిల్లీ నిర్ణయించింది.

కరాచీ బేస్.. బీదర్–వరంగల్ ల్యాండింగ్

భారత సంస్థానాల విలీనంలో కీలక పాత్ర పోషించిన వీపీ మీనన్ తన The Story of the Integration of the Indian States అనే పుస్తకంలో ఈ రహస్య ఆయుధ రవాణాను నమోదు చేశారు. ఆయన పేర్కొన్న వివరాల ప్రకారం కాటన్ కార్యకలాపాలకు కరాచీ ప్రధాన స్థావరం. అక్కడి నుంచి రాత్రివేళ బయలుదేరిన విమానాలు హైదరాబాద్ సంస్థానంలోని బీదర్, వరంగల్ ఎయిర్‌ఫీల్డ్స్‌లో దిగేవి. అక్కడ ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రిని దించేవారు. హైదరాబాద్‌కు అవసరమైన ఆయుధాలను రోడ్డు, రైలు మార్గాల్లో కాకుండా నేరుగా విమానాల్లో తీసుకొచ్చే వ్యవస్థ ఇలా నడిచింది.

విమానాల్లో ఏం వచ్చేది?

కాటన్ విమానాల్లో కేవలం రైఫిళ్లే కాదు.. ఇతర యుద్ధ సామగ్రి కూడా హైదరాబాద్‌కు చేరింది. చారిత్రక రికార్డుల ప్రకారం సబ్‌మెషిన్ గన్స్, రైఫిళ్లు, మోర్టార్లు, మందుగుండు సామగ్రి ఇందులో ఉన్నాయి. యాంటీ ట్యాంక్ ఆయుధాల ప్రస్తావన కూడా కొన్ని చారిత్రక వివరాల్లో కనిపిస్తుంది. ఆపరేషన్ పోలో తర్వాత బయటపెట్టిన ఆయుధాల్లో ఇటాలియన్ సబ్‌మెషిన్ గన్స్, కెనడియన్ రైఫిళ్లు, మోర్టార్లు కూడా ఉన్నాయి.

విమానం కూలింది.. రహస్యం బయటపడింది

1948 ఆగస్టు ప్రారంభంలో జరిగిన ఒక ప్రమాదం ఈ ఆయుధ రవాణాను మరింత బహిర్గతం చేసింది. కరాచీ సమీపంలోని మౌరిపూర్ (Mauripur) ఎయిర్‌ఫీల్డ్ వద్ద ఒక Lancastrian విమానం టేకాఫ్ అయిన కొద్దిసేపటికే కూలిపోయింది. పైలట్ మరణించాడు. విమానం ధ్వంసమైంది.ప్రమాదం తర్వాత విమానంలో ఉన్న ఆయుధాలు, మందుగుండు సామగ్రి ఎయిర్‌ఫీల్డ్‌పై చెల్లాచెదురుగా పడిపోయాయి. ఈ ఘటనను నెహ్రూ 1948 ఆగస్టు 3న రాష్ట్రాల ముఖ్యమంత్రులకు రాసిన లేఖలో ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు. కరాచీ నుంచి హైదరాబాద్‌కు రహస్యంగా ఆయుధాలు తరలిస్తున్న వ్యవహారం దీంతో మరింత స్పష్టంగా బయటపడింది.

బొంబాయిలో దిగమన్నారు.. కాటన్ వినలేదు

అప్పటికే భారత ప్రభుత్వానికి కాటన్ విమానాలపై సమాచారం ఉంది. ఈ క్రమంలో మరో ఆసక్తికర ఘటన చోటుచేసుకుంది. వైద్య సామగ్రిని కరాచీ నుంచి హైదరాబాద్‌కు తీసుకెళ్లేందుకు కాటన్ ఒకసారి అనుమతి కోరాడు. భారత్ అందుకు అంగీకరించింది. అయితే మార్గమధ్యంలో బొంబాయిలో దిగి విమానాన్ని తనిఖీకి అనుమతించాలనే షరతు పెట్టింది. కాటన్ ఆ షరతును అంగీకరించలేదు. బొంబాయిలో దిగకుండా నేరుగా హైదరాబాద్‌కు వెళ్లాడు. 1948 జూలై 21న మౌంట్‌బాటన్‌కు రాసిన లేఖలో నెహ్రూ ఈ విషయాన్ని ప్రస్తావించారు. జూలై–ఆగస్టు నాటికే కాటన్ విమానాలు, కరాచీ–హైదరాబాద్ ఆయుధ రవాణా ఢిల్లీ దృష్టిలో కీలక అంశంగా మారింది.

సెప్టెంబర్ 13.. మారిపోయిన పరిస్థితి

1948 సెప్టెంబర్ 13న భారత సైనిక చర్య ప్రారంభమైంది. దీనికి ఆపరేషన్ పోలో ( Operation Polo ) అనే కోడ్‌నేమ్ పెట్టారు. కరాచీ నుంచి వచ్చిన ఆయుధాలు హైదరాబాద్ బలగాల చేతికి చేరినా సైనిక పరిస్థితిని మార్చలేకపోయాయి. భారత సైన్యం పలు దిశల నుంచి వేగంగా ముందుకు సాగడంతో సెప్టెంబర్ 17 నాటికి హైదరాబాద్ ప్రభుత్వం కాల్పుల విరమణకు అంగీకరించింది. సెప్టెంబర్ 18న హైదరాబాద్ స్టేట్ ఫోర్సెస్ కమాండర్ మేజర్ జనరల్ సయ్యద్ అహ్మద్ ఎల్ ఎడ్రూస్, భారత సైన్యానికి చెందిన మేజర్ జనరల్ జె.ఎన్. చౌధురి ఎదుట తన బలగాలతో లొంగిపోయారు.

రహస్యంగా వచ్చిన ఆయుధాలు.. చివరకు భారత్ చేతికి

హైదరాబాద్ బలగాల లొంగుబాటు తర్వాత వారి ఆయుధాలు భారత సైనిక అధికారుల నియంత్రణలోకి వచ్చాయి.
1948 అక్టోబర్ 1న మేజర్ జనరల్ జె.ఎన్. చౌధురి, కాటన్ ద్వారా హైదరాబాద్‌కు చేరినట్లు గుర్తించిన కొన్ని ఆయుధాలను ప్రదర్శించినట్లు చారిత్రక రికార్డులు పేర్కొంటున్నాయి. వాటిలో ఇటాలియన్ సబ్‌మెషిన్ గన్స్, కెనడియన్ రైఫిళ్లు, మోర్టార్లు ఉన్నాయి. కొద్ది వారాల ముందు వరకు కరాచీ నుంచి రాత్రివేళ రహస్యంగా తీసుకొచ్చిన ఆయుధాలు.. హైదరాబాద్ బలగాల లొంగుబాటు తర్వాత భారత సైన్యం చేతికి చేరాయి.

1948 హైదరాబాద్ చరిత్రలో నిజాం, రజాకార్లు, ఆపరేషన్ పోలో గురించి విస్తృతంగా చర్చ జరుగుతుంది. కానీ అదే చరిత్రలో కరాచీ నుంచి సాగిన రహస్య ఆయుధ రవాణా, సిడ్నీ కాటన్, Lancastrian విమానాల కథ కూడా ఆసక్తికరమైన అధ్యాయం.15–20 వేల అడుగుల ఎత్తులో రాత్రివేళ సాగిన ఆ రహస్య విమాన ప్రయాణాలు హైదరాబాద్‌కు ఆయుధాలను తీసుకురాగలిగాయి. కానీ చివరికి సైనిక పరిణామాలను మాత్రం మార్చలేకపోయాయి.