Tree Translocation | వందేళ్ల నాటి మహా వృక్షాలకు పునర్జన్మ: చెట్లను నరక్కుండా వేర్లతో సహా మరోచోటుకి ఎలా తరలిస్తున్నారో తెలుసా?

• చెట్లకు పునర్జన్మ (Tree Translocation)
• 17,500 చెట్లను కాపాడిన 'వట ఫౌండేషన్'
• కంచ గచ్చిబౌలి నుంచి దామగుండం వరకు
• జియో-ట్యాగింగ్‌తో నిఘా

Tree Translocation | త్రినేత్ర న్యూస్ : అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు, రోడ్ల విస్తరణ పేరుతో దశాబ్దాల తరబడి పెరిగిన భారీ వృక్షాలను నిమిషాల్లో నరికేయడం మనం నిత్యం చూస్తుంటాం. ఒక చెట్టును నరికితే దానికి బదులుగా పది మొక్కలు నాటుతున్నామని ప్రభుత్వాలు చెబుతుంటాయి. కానీ, వందేళ్ల మహా వృక్షం పట్టి ఉంచే కార్బన్‌ను, ఇచ్చే నీడను ఒక చిన్న మొక్క ఇవ్వాలంటే దశాబ్దాల సమయం పడుతుంది. అందుకే చెట్లను నరికేయకుండా, వేర్లతో సహా సురక్షితంగా మరోచోటుకి తరలించి పునర్జన్మ ప్రసాదించే 'ట్రీ ట్రాన్స్‌లొకేషన్' (Tree Translocation) విధానం ఇప్పుడు పర్యావరణ పరిరక్షణలో కీలకంగా మారుతోంది.

జహీరాబాద్‌లో వందేళ్ల మర్రిచెట్టు.. 800 మామిడి చెట్ల తరలింపు

హైదరాబాద్‌కు చెందిన రియల్ ఎస్టేట్ డెవలపర్ అశ్విన్ రావుకు 2015లో ఒక సవాల్ ఎదురైంది. జహీరాబాద్‌లో దాదాపు 100 ఏళ్ల నాటి భారీ మర్రిచెట్టును తొలగించాల్సిన పరిస్థితి వచ్చినప్పుడు, దాన్ని నరకడం ఇష్టం లేక 'వట ఫౌండేషన్' (Vata Foundation) అనే స్వచ్ఛంద సంస్థ సాయంతో తన ఖాళీ స్థలంలోకి తరలించారు. వర్షాకాలంలో ఈ ప్రక్రియ చేపట్టడం వల్ల చెట్టు బతికే అవకాశాలు అత్యధికంగా ఉంటాయని అశ్విన్ తెలిపారు.

"దశాబ్దాల పాటు ఒక చెట్టు సూర్యరశ్మికి తగినట్లుగా ఒక నిర్దిష్ట దిశలో (Orientation) పెరుగుతుంది. దాన్ని మరోచోటుకి మార్చినప్పుడు కూడా సరిగ్గా అదే దిశలో నాటడం చాలా ముఖ్యం" అని అశ్విన్ వివరించారు. ఆ అనుభవంతోనే ఆ తర్వాత 150 ఎకరాల రెసిడెన్షియల్ ప్రాజెక్ట్‌లో లింక్ రోడ్డు కోసం అడ్డుగా ఉన్న 800 మామిడి చెట్లను నరక్కుండా.. ప్రత్యేకంగా ఖాళీ స్థలం కొని 6 నుంచి 8 నెలల శ్రమతో వాటన్నింటినీ అక్కడికి తరలించారు.

ఒక కాంట్రాక్టర్ ఆలోచన నుంచి పుట్టిన 'వట ఫౌండేషన్'

2015 నుంచి ఉచితంగా చెట్ల తరలింపు చేపడుతున్న 'వట ఫౌండేషన్' వెనుక దాని వ్యవస్థాపకుడు ఉదయ్ కృష్ణ ఆసక్తికర ప్రయాణం ఉంది. 2010లో హైదరాబాద్‌లో ఒక ఫుట్ ఓవర్ బ్రిడ్జి (FOB) నిర్మించే కాంట్రాక్ట్ దక్కించుకున్న ఉదయ్.. ఆ ప్రాజెక్ట్ కోసం 45 చెట్లను నరకాల్సి రావడంతో తీవ్ర ఆవేదన చెందారు.

ఆ తర్వాత రెండో ఫుట్ ఓవర్ బ్రిడ్జి నిర్మించేటప్పుడు అడ్డుగా ఉన్న 16 చెట్లను నరక్కుండా వేరే చోటుకి తరలించారు. వాటిలో 13 చెట్లు ప్రాణాలతో బతికాయి. అభివృద్ధి పనుల కోసం చెట్లు నరికేందుకు అనుమతి ఇచ్చే కమిటీలు, ఆ తర్వాత ప్రత్యామ్నాయంగా నాటిన మొక్కలు బతికాయా లేదా అనేది అసలు పట్టించుకోవడం లేదని గుర్తించిన ఆయన.. 2015లో వట ఫౌండేషన్‌ను ప్రారంభించారు.

చెట్లను దత్తత తీసుకునే (Tree Adoption) వ్యక్తులు, విద్యాసంస్థలు, స్థలం ఇచ్చే దాతలను కలుపుతూ.. దేశవ్యాప్తంగా 8,000 మంది వాలంటీర్ల నెట్‌వర్క్‌తో ఇప్పటివరకు 17,500కు పైగా చెట్లకు కొత్త జీవితాన్ని ప్రసాదించారు.

కంచ గచ్చిబౌలి వివాదం, దామగుండం నేవీ ప్రాజెక్ట్

"మనమే ప్రకృతిని నాశనం చేసి, మళ్లీ మనమే మొక్కలు నాటుతున్నాం.. ఇందులో అసలు అర్థం ఉందా?" అని ప్రశ్నించే ఉదయ్ కృష్ణ.. పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం న్యాయపోరాటాలు కూడా చేస్తున్నారు.

కంచ గచ్చిబౌలి భూముల కేసు: 2025 ఏప్రిల్‌లో హైదరాబాద్ సెంట్రల్ యూనివర్సిటీ (UoH) సమీపంలోని కంచ గచ్చిబౌలిలో 400 ఎకరాల భూమిని వేలం వేయాలన్న తెలంగాణ ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని సవాల్ చేస్తూ వట ఫౌండేషన్ హైకోర్టులో పిల్ (PIL) దాఖలు చేసింది. దీంతో చెట్ల నరికివేతపై హైకోర్టు స్టే విధించగా, ఏప్రిల్ 3న సుప్రీంకోర్టు ఈ అంశాన్ని సుమోటోగా స్వీకరించింది. అప్పటికే దాదాపు 100 ఎకరాల్లో చెట్లను తొలగించినట్లు తనిఖీల్లో తేలడంతో అత్యున్నత న్యాయస్థానం రాష్ట్ర ప్రభుత్వ వివరణ కోరింది. "చెట్లను మళ్లీ నాటవచ్చు, కానీ జంతువులను, నీటి వనరులను, సహజసిద్ధమైన రాతి కొండలను (Rock formations) తిరిగి ఎలా తీసుకువస్తారు?" అని ఉదయ్ ప్రశ్నించారు.

దామగుండం అడవుల్లో వేలాది చెట్ల తరలింపు: వికారాబాద్ జిల్లాలోని దామగుండం రిజర్వ్ ఫారెస్ట్‌లో ఇండియన్ నేవీ నిర్మిస్తున్న వీఎల్‌ఎఫ్ (VLF) రాడార్ కమ్యూనికేషన్ స్టేషన్ కోసం తొలగించనున్న వేలాది భారీ వృక్షాలను తరలించేందుకు నేవీతో వట ఫౌండేషన్ చేతులు కలిపింది. అయితే, ట్రీ ట్రాన్స్‌లొకేషన్ అనేది చివరి ప్రత్యామ్నాయం (Last Resort) మాత్రమే కావాలని, సాంకేతికంగా చెట్లు బతికే అవకాశం ఉన్నచోటే దీన్ని అమలు చేయాలని పలువురు పర్యావరణవేత్తలు అభిప్రాయపడుతున్నారు.

మనసును హత్తుకునే రెండు సంఘటనలు: నాగర్‌కర్నూల్ స్కూల్‌లో 'చెట్టు పండుగ'

చెట్లను కాపాడే క్రమంలో ఎన్నో స్ఫూర్తిదాయక సంఘటనలు చోటుచేసుకున్నాయి.

అమెరికా చిన్నారి సాయం: 2018లో రోడ్డు పక్కన వేర్లతో సహా పెకిలించి వదిలేసిన రెండు వందేళ్ల నాటి మర్రిచెట్లను వారం రోజుల తర్వాత వాలంటీర్లు గుర్తించారు. వాటిని తరలించేందుకు అమెరికాలో నాలుగో తరగతి చదువుతున్న ఓ చిన్నారి రూ.95,000 విరాళంగా సేకరించి పంపింది. ట్రక్కు చెడిపోయి 10 రోజుల తర్వాత హైదరాబాద్‌లోని ఓ స్కూల్‌కు వాటిని తరలించగా, అందులో ఒక మర్రిచెట్టు ప్రాణాలతో బతికింది.

సీమ చింత చెట్టుకు ఏటా పండుగ: 2017లో నాగర్‌కర్నూల్ ప్రభుత్వ బాలికల ఉన్నత పాఠశాలలో గాలివానకు ఒక భారీ సీమ చింత చెట్టు (Jungle Jalebi) కూలిపోయింది. అయితే కూలిపోయినా ఆ చెట్టుకు కాయలు కాయడం గమనించిన అప్పటి ప్రిన్సిపాల్ యశోద.. రెండున్నర నెలల పాటు దాన్ని నరకనివ్వకుండా ఉదయ్ కృష్ణకు సమాచారం ఇచ్చారు. 2017 జూలై 28న ఒక జేసీబీ (JCB) సాయంతో ఆ చెట్టును మళ్లీ నిలబెట్టి బతికించారు. అప్పటి నుంచి ఆ స్కూల్ విద్యార్థినులు ఏటా జూలై 28న ఆ చెట్టుకు పండుగ నిర్వహిస్తున్నారు.

'జియో-ట్యాగింగ్'తో చెట్ల సంరక్షణ

1973లో ఉత్తరాఖండ్‌లోని గోపేశ్వర్‌లో చండీ ప్రసాద్ భట్ ప్రారంభించిన 'చిప్కో ఉద్యమం' స్ఫూర్తితో.. అదే ప్రాంతానికి చెందిన అపూర్వ భండారీ 2012లో 'సంకల్ప్‌తరు' (SankalpTaru) అనే సంస్థను స్థాపించారు.

కేవలం మొక్కలు నాటి లెక్కలు రాసుకోవడమే కాకుండా, నాటిన ప్రతి మొక్కకు 'జియో-ట్యాగింగ్' (Geo-tagging) చేసి వాటి ఎదుగుదలను ఈ సంస్థ ట్రాక్ చేస్తోంది. రైతులతో భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకుని పండ్ల చెట్లను పెంచుతున్న భండారీ.. నీటి కొరత ఉన్న ప్రాంతాల్లో చెట్లను కాపాడే రైతులు, వాలంటీర్లకు ప్రభుత్వ సాగునీటి పథకాలను వర్తింపజేయాలని కోరుతున్నారు.