Street Vendors UPI Rules | చిరు వ్యాపారుల నెత్తిన యూపీఐ పిడుగు.. రూ.1 లక్ష దాటితే మర్చంటేనా?

• కేంద్రం చెబుతున్న వెసులుబాటులో అసలు మర్మమిదే

Street Vendors UPI Rules | త్రినేత్ర.న్యూస్ : దేశంలో డిజిటల్ లావాదేవీల విప్లవానికి వెన్నెముకగా నిలిచిన వీధి వ్యాపారులు, చిన్న దుకాణదారులపై కొత్త నిబంధనల పిడుగు పడబోతోందా? అక్టోబర్ 15, 2026 నుంచి నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేయనున్న తాజా యూపీఐ మార్గదర్శకాలు ఇప్పుడు చిరు వ్యాపారుల్లో తీవ్ర గుబులు రేపుతున్నాయి. రూ.2,000 దాటిన పెద్ద వాణిజ్య లావాదేవీలపై 0.4% మర్చంట్ డిస్కౌంట్ రేట్ విధించనుండగా, దీనివల్ల చిరు వ్యాపారులకు ఎలాంటి నష్టమూ లేదని ప్రభుత్వం భరోసా ఇస్తోంది. కానీ, క్షేత్రస్థాయి వ్యాపార వాస్తవాలను లోతుగా పరిశీలిస్తే.. ప్రభుత్వం విధించిన రూ.1 లక్ష నెలవారీ పరిమితి నిబంధన పేద, మధ్యతరహా వ్యాపారుల పాలిట ఉచ్చుగా మారే ప్రమాదం స్పష్టంగా కనిపిస్తోంది.

రోజుకు రూ.5,000 దందా.. నెలకు రూ.1.5 లక్షల టర్నోవర్

ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారం.. యూపీఐ క్యూఆర్ కోడ్ల ద్వారా నెలకు రూ.1 లక్ష లోపు పేమెంట్లు స్వీకరించే చిన్న వ్యాపారులను 'పర్సన్-టు-మైక్రో మర్చంట్(P2PM)' కేటగిరీ కింద పరిగణించి ఎలాంటి ఛార్జీలు లేకుండా మినహాయింపు ఇచ్చారు. అయితే, క్షేత్రస్థాయిలో పరిస్థితి ఇందుకు భిన్నంగా ఉంది.

ఒక సాధారణ కూరగాయల బండి, టిఫిన్ సెంటర్, కిరాణా కొట్టు లేదా పూల వ్యాపారి వద్ద రోజుకు సగటున కనీసం రూ.4,000 నుంచి రూ.5,000 వ్యాపారం జరగడం సర్వసాధారణం. ఇందులో కేవలం లాభం మాత్రమే ఉండదు.. సరుకుల కొనుగోలు పెట్టుబడి, రవాణా ఖర్చులు అన్నీ కలిసి ఉంటాయి. ఈ లెక్కన ఒక చిరు వ్యాపారి నెలవారీ వ్యాపారం సులభంగా రూ.1.20 లక్షల నుంచి రూ.1.50 లక్షలకు చేరుకుంటుంది.

ఎన్‌పీసీఐ నిబంధనల ప్రకారం.. ఏదేని ఖాతాలోకి వరుసగా మూడు నెలల పాటు నెలకు రూ.1 లక్షకు మించి డిజిటల్ చెల్లింపులు జమయితే, బ్యాంకులు ఆటోమేటిక్‌గా ఆ ఖాతాను 'P2PM' నుంచి తొలగించి పూర్తిస్థాయి వాణిజ్య 'మర్చంట్' కేటగిరీలోకి మార్చేస్తాయి. అంటే, కష్టపడి రోజుకు రూ.5 వేల వ్యాపారం చేసుకునే బడ్డీ కొట్టు యజమాని కూడా చట్టబద్ధంగా పెద్ద సూపర్ మార్కెట్‌తో సమానమైన 'మర్చంట్' అయిపోతాడు. అలాంటప్పుడు ప్రభుత్వం చిరు వ్యాపారులకు ప్రత్యేకంగా కల్పించిన వెసులుబాటు ఎక్కడుందనే ప్రశ్న సూటిగా ఎదురవుతోంది.

కోటి మంది జీవితాలు.. ఆర్థిక వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర

నేషనల్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆఫ్ ఇండియా , ఇతర స్వచ్ఛంద సంస్థల అంచనాల ప్రకారం.. దేశవ్యాప్తంగా సుమారు ఒక కోటి మందికి పైగా వీధి వ్యాపారులు ఉన్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ 'పీఎం స్వనిధి' పథకం ద్వారా దాదాపు 50 లక్షల నుంచి 68 లక్షల మంది వీధి వ్యాపారులకు బ్యాంకులు డిజిటల్ క్యూఆర్ కోడ్లు, మైక్రో లోన్లు అందజేశాయి. పట్టణ ఉపాధిలో దాదాపు 14% వాటా వీరిదే కాగా, దాదాపు 15 కోట్ల మంది కుటుంబ సభ్యులు ఈ చిరు వ్యాపారాలపైనే ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. ఇలాంటి అత్యంత సున్నితమైన రంగానికి రూ.1 లక్ష పరిమితి విధించడం వారి డిజిటల్ ప్రయాణాన్ని దెబ్బతీస్తుందన్న వాదనలు బలపడుతున్నాయి.

సాంకేతిక రక్షణ కవచం: చిరు వ్యాపారులపై ఎంతవరకు ప్రభావం?

ఈ నిబంధనల్లో వ్యాపారులకు కాస్త ఊరటనిచ్చే ఒకే ఒక్క సాంకేతిక రక్షణ ఉంది. ఒక ఖాతా 'మర్చంట్' (P2M) కేటగిరీలోకి మారినప్పటికీ, ఆ ఖాతాలో జరిగే ప్రతి లావాదేవీపై ఛార్జీ పడదు.

రూ.2,000 లోపు లావాదేవీలు పూర్తి ఉచితం: కస్టమర్ ఒకే బిల్లు కింద రూ.2,000 కంటే ఎక్కువ యూపీఐ చేస్తేనే 0.4% ఛార్జీ పడుతుంది.

చిల్లర వ్యాపార స్వభావం: సాధారణంగా కూరగాయలు, టీ, టిఫిన్ల వద్ద కస్టమర్లు చేసే పేమెంట్లు రూ.20, రూ.50, రూ.100, లేదా రూ.500 లోపే ఉంటాయి. ఈ చిన్న మొత్తాలు ఎన్ని లక్షలు దాటినా ఒక్క పైసా కూడా కట్ కాదు.

చిన్న ఉదాహరణతో లెక్క చూస్తే

ఒక చిన్న వ్యాపారి నెలకు రూ.1.5 లక్షల వ్యాపారం చేసినా, ఆ బిల్లులన్నీ రూ.2,000 లోపు ఉంటే అతడు చెల్లించాల్సిన యూపీఐ ఛార్జీ సున్నా. అయితే, పండుగల వేళ లేదా ఏదైనా ఫంక్షన్ కోసం ఒకే కస్టమర్ ఒకేసారి రూ.3,000 సరుకులు కొని క్యూఆర్ స్కాన్ చేస్తే.. ఆ ఒక్క బిల్లుపై 0.4% చొప్పున రూ.12 వ్యాపారి ఖాతా నుంచి కట్ అవుతుంది.

వ్యాపారుల భయం: మళ్లీ 'క్యాష్' వైపు అడుగులు?

రిటైలర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా, వీధి వ్యాపారుల సంఘాలు వ్యక్తం చేస్తున్న ప్రధాన ఆందోళన లావాదేవీల మార్జిన్లపైనే. చిరు వ్యాపారాల్లో నికర లాభం కేవలం 2% నుంచి 3% మాత్రమే ఉంటుంది. అలాంటి వ్యాపారంలో ఒకేసారి రూ.2,000 దాటిన బిల్లు వచ్చినప్పుడు 0.4% ఎండీఆర్ కట్ అయితే ఆ భారాన్ని వ్యాపారి భరించలేడు, అలాగని కస్టమర్ నుంచి అదనంగా వసూలు చేయలేడు.

దీనివల్ల క్షేత్రస్థాయిలో అనూహ్య పరిణామాలు చోటుచేసుకునే అవకాశముంది. పెద్ద కొనుగోళ్లు జరిగినప్పుడు "యూపీఐ సర్వర్ పనిచేయడం లేదు.. కేవలం నగదు (క్యాష్) మాత్రమే ఇవ్వండి" అని వ్యాపారులు కస్టమర్లను అడిగే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆశిస్తున్న నగదు రహిత డిజిటల్ లక్ష్యానికే గండి కొట్టేలా మారుతుంది.

చిరు వ్యాపారులను నిజంగా రక్షించాలంటే ప్రస్తుతం ఉన్న రూ.1 లక్ష నెలవారీ పరిమితిని కనీసం రూ.3 లక్షల నుంచి రూ.5 లక్షల వరకు పెంచాలని వ్యాపార వర్గాలు గట్టిగా కోరుతున్నాయి. అప్పుడే నిజమైన వీధి వ్యాపారులకు ఊరట లభిస్తుంది తప్ప, లేదంటే 'డిజిటల్ వెసులుబాటు' కేవలం కాగితాలకే పరిమితమయ్యే ప్రమాదముంది.