Mulkanoor inscription | ముల్కనూరులో 10వ శతాబ్దపు అరుదైన శాసనం లభ్యం.. చరిత్రను చెప్పే ‘కాటమయ్య గుండు’

హన్మకొండ జిల్లా ముల్కనూరులో 10వ శతాబ్దానికి చెందిన అరుదైన దాన శాసనం వెలుగుచూసింది. కళ్యాణీ చాళుక్యుల కాలం నాటి ఈ కన్నడ శాసనం వెనుక ఉన్న ఆసక్తికర విషయాలివే.

Jagadeesh

Telangana | Published On Aug 13, 2026, 7.11 pm IST

Mulkanoor inscription | ముల్కనూరులో 10వ శతాబ్దపు అరుదైన శాసనం లభ్యం.. చరిత్రను చెప్పే ‘కాటమయ్య గుండు’

సంక్షిప్త సారాంశం

హన్మకొండ జిల్లా భీమదేవరపల్లి మండలం ముల్కనూరులో 10వ శతాబ్దపు అరుదైన దాన శాసనం బయటపడింది. కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం సభ్యులు ఈ శాసనాన్ని కనుగొని, దానిలోని అక్షరాలను డీకోడ్ చేశారు. కళ్యాణీ చాళుక్యుల కాలంలో ఓ మహాసామంతుడు భూదానం (నీర్నేల) చేసినట్లు ఈ కన్నడ భాషా శాసనం చెబుతోంది. ఈ దాన శాసనం చెక్కిన రాతిగుండుపై అద్భుతమైన శివలింగం, నంది, మహిషాసురమర్దిని శిల్పాలు ఉన్నాయి.

Mulkanoor inscription | త్రినేత్ర.న్యూస్ : హనుమకొండ (Hanumakonda) జిల్లా ముల్కనూరులో (Mulkanoor) ఓ అద్భుతమైన చారిత్రక సంపద వెలుగుచూసింది. సుమారు 10వ శతాబ్దానికి చెందిన ఒక అరుదైన దాన శాసనాన్ని (Donation Inscription) 'కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం' తాజాగా గుర్తించింది. కళ్యాణీ చాళుక్యుల (Kalyani Chalukyas) కాలం నాటి విశేషాలను ఈ శాసనం మనకు కళ్లకు కట్టినట్లు తెలియజేస్తోంది.

ఎక్కడ దొరికింది? ఏయే శిల్పాలు ఉన్నాయి?

భీమదేవరపల్లి మండలం ముల్కనూరు గ్రామంలోని మహిళా డెయిరీ వెనుక ఉన్న 'కాటమయ్య గుండు' మీద ఈ శాసనం చెక్కి ఉంది. ఈ రాతిగుండుపై కేవలం అక్షరాలు మాత్రమే కాదు.. గణపతి, వేదిభద్రపీఠం మీద ఉన్న శివలింగం, నంది, అలాగే మహిషాసురమర్దిని (Mahishasuramardini) అర్ధ శిల్పాలు అద్భుతంగా చెక్కి ఉన్నాయి. వాటికి పైన సూర్యచంద్రులు, పెద్ద అక్షరాలతో ఈ శాసనం ఉంది. రాతిగుండుకు ఎదురుగా కొన్ని నాగశిలలు కూడా ఉన్నాయి. వాతావరణ మార్పులు, మనుషుల కార్యకలాపాల వల్ల ఈ బల్లపరుపు గుండు మీదున్న శాసన లిపి (Script) చాలా వరకు చెరిగిపోయింది. అయితే, స్థానికుల భక్తి విశ్వాసాల వల్లే ఈ శిల్పాలు, శాసనం ఇప్పటికీ కొంతైనా భద్రంగా ఉన్నాయని చెప్పవచ్చు.

10th Century Kalyani Chalukya Inscription Found in Mulkanoor

ఆ శాసనం ఏం చెబుతోంది?

కొత్త తెలంగాణ చరిత్ర బృందం పరిశోధక సభ్యుడు జి. కిశోర్ (G. Kishore) అన్వేషణలో ఈ శాసనం బయటపడగా.. బృందం అధ్యక్షుడు శ్రీరామోజు హరగోపాల్ దీన్ని డీకోడ్ (Decipher) చేశారు. శిథిలమైన అక్షరాల కారణంగా పూర్తి వివరాలు తెలియకపోయినా.. ఇది 10వ శతాబ్దపు తెలుగు-కన్నడ లిపి (Telugu-Kannada script) అని, కన్నడ భాషలో ఉందని చరిత్రకారులు గుర్తించారు.

కళ్యాణీ చాళుక్యుల పాలనా కాలంలో 'సమధిగత పంచ మహాశబ్ద' ప్రశస్తి కలిగిన మహాసామంతుడు (బహుశా బిజ్జన అనే రాజు) చైత్ర శుద్ధ ద్వాదశి రోజున ముల్కనూరులో కొంత 'నీర్నేల'ను (నీటి వసతి ఉన్న పల్లపు భూమి) దానం చేసినట్లు ఈ శాసనం ద్వారా స్పష్టమవుతోందని శ్రీరామోజు హరగోపాల్ వెల్లడించారు.

10th Century Kalyani Chalukya Inscription Found in Mulkanoor

చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యం

కాటమయ్య గుండుపై ఉన్న ఈ శిల్పాలు రాష్ట్రకూటుల (Rashtrakutas) తదనంతర శైలిలో చెక్కబడినట్లు పరిశోధకులు భావిస్తున్నారు. ఇలాంటి అరుదైన శాసనాలు తెలంగాణ ఘన చరిత్రకు సజీవ సాక్ష్యాలు. వీటిని కాపాడుకుని భావితరాలకు అందించాల్సిన బాధ్యత మనందరిపై ఉంది.

శాసన పాఠం ఇదే

స్వస్తిసమధిగత పంచమహాశబ్ద మహాసామన్త సత్యాశ్రయ పన్వయని..ల..........................
హిధరం తని త్సర వంశ...కాలాన ల......య్వస్యొవంన్రి పరాదేయం త్రొయ్యటిలి..పంపి
..కలాయుగ........లిమ్వన్నిశివం బిజ్జన(ది)రాజ..నయ్య(న్వీ)పరాదేయ..య్యదిలి..మల్లదేవనచత్ర..త
..మపని................విజయరాజ్యముత్తరోత్తర.. ప్రిథ్వి ప్రవర్ధమానమాచంద్రరారార్కం పిరర................
......నేయ......త్సరదచైత్ర సుద్ద12 ఆదిత్యవారదందు ముల్కలూరరొన్ద ఆయ్తి...సకతిద.........
...క............................నెన్దొ..........ఱేయ పేఱగణ నిర్నేలం బీవ్వరమలొనితారత్తి పమలుతొఱ్వం....
అప్రితియా....డుది... ...... మ..సలిసువమ..లమకలతరలి..రొజ్య....గియ్య........
ససన్రారూ(డి)మవ్వ... ...........మదత్తియా …సలిసి ప్రతిపాది........నదసి
.............................. ధర్మసేతు నృపాణాం కాలేకాలే పాలనీయో భవద్బిః
భూయో యాచతే రామచంద్రా...................................................................................