Mumbai Dabbawalas | 135 ఏళ్ల చరిత్రకు ఎండ్‌కార్డ్! ముంబై ‘డబ్బావాలా’లను దెబ్బతీసిన వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్, ఫుడ్ యాప్స్

Mumbai Dabbawalas | త్రినేత్ర.న్యూస్ : ముంబై (Mumbai) అనగానే లోకల్ ట్రైన్స్ తర్వాత అందరికీ ముందుగా గుర్తొచ్చేది 'డబ్బావాలాలు'. 135 ఏళ్లుగా ఆ మహా నగరంలో లక్షలాది మంది ఆఫీసు ఉద్యోగులకు మధ్యాహ్నానికి వేడి వేడి ఇంటి భోజనాన్ని అందిస్తున్న ఈ వ్యవస్థ ఇప్పుడు కనుమరుగయ్యే పరిస్థితికి చేరుకుంది. కోవిడ్ తర్వాత వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ (WFH), హైబ్రిడ్ కల్చర్ పెరగడం, దానికి తోడు స్విగ్గీ, జొమాటో లాంటి ఫుడ్ డెలివరీ యాప్స్ (Food apps) రాకతో ముంబై డబ్బావాలాల మనుగడ ప్రశ్నార్థకంగా మారింది. మన సౌకర్యాల వెతుకులాటే వారి పతనానికి వేగంగా కారణమవుతోంది.

భారీగా పడిపోయిన డబ్బావాలాల సంఖ్య

తాజా నివేదిక ప్రకారం, 2018లో దాదాపు 4,500 మంది నమోదిత డబ్బావాలాలు ముంబైలో సేవలు అందించేవారు. కానీ, ఇప్పుడా సంఖ్య కేవలం 1,500 కు పడిపోయింది. హార్వర్డ్ (Harvard) యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్లు స్టడీ చేసిన, ఏకంగా కింగ్ చార్లెస్ స్వయంగా అభినందించిన ఈ సప్లై చైన్ (Supply chain) నెట్‌వర్క్ ఇప్పుడు తీవ్ర సంక్షోభాన్ని ఎదుర్కొంటోంది.

ఎలా పనిచేసేవారంటే..

19వ శతాబ్దం చివర్లో మొదలైన ఈ సర్వీస్ ముంబై ఆఫీస్ ఉద్యోగులకు లైఫ్‌లైన్‌గా మారింది. ఎలాంటి మోడ్రన్ టెక్నాలజీ వాడకుండా.. కేవలం కలర్ కోడింగ్ (Coding system) ద్వారా ఇళ్ల నుంచి లంచ్ బాక్స్‌లు కలెక్ట్ చేసి, లోకల్ ట్రైన్ల ద్వారా కరెక్ట్ సమయానికి ఆఫీసులకు డెలివరీ చేసేవారు. లంచ్ తర్వాత ఖాళీ డబ్బాలను మళ్లీ ఇళ్లకు చేర్చేవారు. వీరి టైమ్ మేనేజ్‌మెంట్ బిజినెస్ స్కూల్స్‌లో కేస్ స్టడీగా నిలిచింది.

కోవిడ్ తెచ్చిన కష్టాలు.. రిమోట్ వర్క్ దెబ్బ

ఇతర సర్వీస్ సెక్టార్లలాగా డబ్బావాలాలు కోవిడ్ సంక్షోభం నుంచి తిరిగి కోలుకోలేకపోయారు. లాక్‌డౌన్‌లో ఆఫీసులు మూతపడటం వీరిని కోలుకోలేని దెబ్బ తీసింది. ఆ తర్వాత కూడా వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ (Remote work) కంటిన్యూ అవ్వడంతో వీరికి కస్టమర్లు కరువయ్యారు. ముంబై టిఫిన్ బాక్స్ సప్లయర్స్ అసోసియేషన్ సెక్రటరీ కిరణ్ గవాండే మాట్లాడుతూ.. "ఇప్పుడు జనాలు వారంలో రెండు లేదా మూడు రోజులు మాత్రమే ఆఫీసుకు వెళ్తున్నారు (Hybrid work). ఇది మా వ్యాపారంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపింది" అని ఆవేదన వ్యక్తం చేశారు.

ఫుడ్ యాప్స్ ఎఫెక్ట్.. మారిన జీవనశైలి

కేవలం వర్క్ ఫ్రమ్ హోమ్ మాత్రమే కాదు, స్విగ్గీ, జొమాటో లాంటి ఫుడ్ డెలివరీ యాప్స్ వీరికి ప్రధాన శత్రువులుగా మారాయి. ఆఫీస్ ఉద్యోగులు రకరకాల వంటకాలను క్లౌడ్ కిచెన్స్ (Cloud kitchens), యాప్ డిస్కౌంట్ల ద్వారా సులభంగా ఆర్డర్ చేసుకుంటున్నారు.

దీనికి తోడు కుటుంబ వ్యవస్థలోనూ మార్పులొచ్చాయి. మునుపటిలా ఇంట్లో ఆడవారు ఉదయాన్నే లేచి వంట చేసి పంపించే సంప్రదాయం తగ్గింది. న్యూక్లియర్ ఫ్యామిలీలు పెరగడం, భార్యాభర్తలిద్దరూ ఉద్యోగాలు చేస్తుండటంతో.. మధ్యాహ్నం భోజనం కాస్తా ఒక శాండ్‌విచ్ లేదా సలాడ్‌కే పరిమితమైపోయింది. అలాగే, నిమిషాల్లో పార్శిల్స్ డెలివరీ చేసే క్విక్ డెలివరీ (Quick delivery) యాప్స్ కూడా డబ్బావాలాలకు గట్టి పోటీనిస్తున్నాయి.

ఆటో డ్రైవర్లుగా మారుతున్న డబ్బావాలాలు

కస్టమర్లు తగ్గిపోవడంతో ఇన్నాళ్లూ ఇదే వృత్తిని నమ్ముకున్న డబ్బావాలాలు రోడ్డున పడ్డారు. రెండు దశాబ్దాలుగా డబ్బావాలాగా పనిచేసిన బాలు భాగూ షిండే ఇప్పుడు ముంబైలో ఆటో నడుపుకుంటూ జీవిస్తున్నాడు. "కస్టమర్లు లేరు, డబ్బుల్లేవు.. మేమేం చేయాలి?" అని ఆయన తన ఆవేదన పంచుకున్నాడు. డబ్బావాలాగా ఉన్నప్పటి కంటే ఇప్పుడు ఆటో డ్రైవర్‌గానే తక్కువ సంపాదిస్తున్నానని ఆయన చెప్పడం గమనార్హం.

ఇంకా వృత్తిలో కొనసాగుతున్న వారు కూడా కుటుంబాలను పోషించుకునేందుకు సెకండ్ లేదా థర్డ్ పార్ట్-టైమ్ జాబ్స్ (Part-time jobs) వెతుక్కుంటున్నారు. డబ్బావాలాలకు పార్ట్-టైమ్ పనులు కల్పించే యోచనలో అసోసియేషన్ ఉన్నప్పటికీ, శతాబ్దపు చరిత్ర ఉన్న ఈ నెట్‌వర్క్ మునుపటి వైభవాన్ని తిరిగి చూస్తుందా అనేది మాత్రం పెద్ద ప్రశ్నార్థకమే!