Ananda Nilayam | తిరుమల బంగారు గోపురం.. తొలిసారి స్వర్ణ తాపడం చేయించింది ఎవరు?

• పాండ్య రాజుల నుంచి విజయనగర చక్రవర్తుల వరకు.. ఆనందనిలయ విమానం వెనుక శతాబ్దాల చరిత్ర
• 30వేల వరహాలు సమర్పించిన శ్రీకృష్ణదేవరాయలు.. 1964లో మహాసంప్రోక్షణ

Ananda Nilayam | కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవం శ్రీవేంకటేశ్వరస్వామి కొలువైన తిరుమల ఆలయానికి బంగారు గోపురం ప్రత్యేక ఆకర్షణ. కొండపైకి చేరుకున్న భక్తులకు ఆనందనిలయ విమానం కనిపించగానే మనసు భక్తిభావంతో పులకించిపోతుంది. స్వర్ణకాంతులతో మెరిసే దీని వెనుక ఎన్నో శతాబ్దాల చరిత్ర దాగి ఉంది. ఒకరు నిర్మిస్తే.. మరొకరు బంగారు తాపడం చేయించారు. ఇంకొందరు జీర్ణోద్ధరణకు పూనుకున్నారు. ఇలా పలు రాజవంశాల పాలకులు, దాతల సేవలతో ఆనందనిలయం నేటి వైభవాన్ని సంతరించుకుంది. మరి ఈ బంగారు విమానానికి తొలుత స్వర్ణ అలంకరణ చేయించిన రాజు ఎవరు? శ్రీకృష్ణదేవరాయలు ఎన్ని వరహాలు సమర్పించారు? స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత విమానానికి ఎలాంటి పునరుద్ధరణ పనులు చేపట్టారో తెలుసుకుందాం రండి..!

పురాణాల్లో దివ్య విమానం ప్రస్తావన

తిరుమల ఆలయంలోని గర్భగుడిపై ఉన్న విమానాన్ని ‘ఆనందనిలయ విమానం’గా పిలుస్తారు. భక్తులకు బంగారు గోపురంగా కనిపించే ఈ నిర్మాణం ఆలయానికి ప్రధాన గుర్తింపుగా నిలుస్తోంది. పురాణ కథనాల ప్రకారం.. వైకుంఠం నుంచి గరుడుడు ఆనందనిలయ విమానాన్ని తీసుకొచ్చి తిరుమలలో ప్రతిష్ఠించినట్లు చెబుతారు. ఇది క్షేత్ర మహాత్మ్యానికి సంబంధించిన ఆధ్యాత్మిక విశ్వాసం. చారిత్రక ఆధారాల విషయానికి వస్తే.. ఆనందనిలయ విమానం ఒకే సమయంలో పూర్తయిన నిర్మాణం కాదు. వివిధ కాలాల్లో పాలకులు చేపట్టిన పనులు, బంగారు తాపడం, పునరుద్ధరణలతో దాని రూపురేఖలు అభివృద్ధి చెందాయి. ఆలయానికి అందిన విరాళాలు, రాజుల కానుకలు ఈ ప్రక్రియలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.

తొలుత పాండ్య రాజు స్వర్ణ సేవ

ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు అలంకరణ చేయించిన తొలి ప్రముఖ పాలకుల్లో పాండ్య రాజు జటావర్మ సుందర పాండ్యుడి పేరు ప్రస్తావనకు వస్తుంది. 13వ శతాబ్దిలో ఆయన విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించడంతో పాటు బంగారు కలశాన్ని సమర్పించినట్లు చారిత్రక కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. దీంతో ఆనందనిలయ విమానానికి స్వర్ణ వైభవం అద్దే ప్రక్రియలో పాండ్య రాజుల సేవకు ప్రత్యేక స్థానం లభించింది. ఆ తర్వాత యాదవరాయుల కాలంలోనూ విమానానికి సంబంధించిన పనులు కొనసాగాయి. వీరనరసింగ యాదవరాయలు తన శరీర బరువుకు సమానమైన బంగారాన్ని తులాభారంగా సమర్పించి, ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించినట్లు పేర్కొంటారు. రాజులు తమ సంపదలో కొంత భాగాన్ని స్వామివారి సేవకు అంకితం చేయడం అప్పటి భక్తి సంప్రదాయానికి నిదర్శనంగా నిలుస్తోంది.

సాళువ మంగిదేవుడి సేవలు

ఆనందనిలయ విమానానికి స్వర్ణ అలంకరణ చేయించిన పాలకుల జాబితాలో సాళువ మంగిదేవుడి పేరు కూడా కనిపిస్తుంది. ఆయన కూడా విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించినట్లు చారిత్రక ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. ఇలా పాండ్యులు, యాదవరాయులు, సాళువ పాలకుల కాలంలో చేపట్టిన సేవలతో విమానానికి బంగారు అలంకరణ దశలవారీగా విస్తరించింది. తిరుమల ఆలయ చరిత్రలో ఒకే రాజు సేవతో నిర్మాణం పూర్తయిందని చెప్పడం కంటే.. వివిధ కాలాల్లో పలువురు పాలకులు తమవంతు సహకారం అందించారని చెప్పడం సరైంది. ఆనందనిలయ విమానం నేటి రూపంలో కనిపించడానికి ఈ నిరంతర సేవలే పునాదిగా నిలిచాయి.

మహామణి మండపం నిర్మాణంతో..

విజయనగర పాలకుల కాలంలోనూ తిరుమల ఆలయానికి విశేష ఆదరణ లభించింది. 1417లో చంద్రగిరికి చెందిన మల్లన మహామణి మండపాన్ని నిర్మించడంతో పాటు ఆనందనిలయ విమానానికి సంబంధించిన పునరుద్ధరణ పనులు చేపట్టినట్లు కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఆలయ ప్రాంగణంలో నిర్మాణాలు, మండపాల అభివృద్ధి, విమానానికి అలంకరణ వంటి పనులు వేర్వేరు దశల్లో కొనసాగాయి. తిరుమల క్షేత్రానికి విజయనగర పాలకులు అందించిన సహకారం ఆలయ చరిత్రలో ప్రత్యేకంగా నిలుస్తుంది. శ్రీవారి సేవకు భూములు, కానుకలు, బంగారం సమర్పించడం మాత్రమే కాకుండా ఆలయ నిర్మాణాలు, ఆచార వ్యవస్థల అభివృద్ధికి కూడా వారు ప్రాధాన్యం ఇచ్చారు.

30వేల వరహాలు సమర్పించిన శ్రీకృష్ణదేవరాయలు

విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలకు తిరుమల శ్రీవారిపై అపారమైన భక్తి ఉండేది. ఆయన పలుమార్లు తిరుమలను దర్శించి స్వామివారికి విలువైన కానుకలు సమర్పించారు. ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించడంలోనూ ఆయన తనవంతు సహకారం అందించారు. సామాన్య శకం 1518 సెప్టెంబరు 9న విమానానికి స్వర్ణ తాపడం కోసం శ్రీకృష్ణదేవరాయలు 30 వేల వరహాలు సమర్పించినట్లు అందుబాటులో ఉన్న చారిత్రక కథనాలు పేర్కొంటున్నాయి. ఆ కాలంలో వరహాలు విలువైన బంగారు నాణేలుగా చలామణిలో ఉండేవి. ఇంత పెద్ద మొత్తాన్ని స్వామివారి విమానానికి అంకితం చేయడం ద్వారా ఆయన ఆలయ వైభవానికి చేసిన సేవ స్పష్టమవుతుంది. శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలంలో తిరుమల ఆలయానికి లభించిన ప్రాధాన్యం ఆయన దర్శనాలు, కానుకలతో మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. ఆలయ అభివృద్ధి, వివిధ సేవలకు ఆయన అందించిన సహకారం కూడా చరిత్రలో గుర్తింపు పొందింది. ఆనందనిలయ విమానానికి బంగారు తాపడం చేయించేందుకు ఆయన సమర్పించిన విరాళం అందులో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టంగా నిలిచింది.

అనంతర పాలకులూ కొనసాగించిన స్వర్ణ సేవ

శ్రీకృష్ణదేవరాయల తర్వాత కూడా ఆనందనిలయ విమానానికి సంబంధించిన పనులు ఆగలేదు. విజయనగర రాజు వీరనరసింగదేవరాయలు తన బరువుకు సమానమైన బంగారాన్ని సమర్పించి, విమానంతో పాటు బంగారు వాకిలికి సంబంధించిన పనులు చేయించినట్లు చారిత్రక ప్రస్తావనలు ఉన్నాయి. తర్వాతి కాలంలోనూ ఆలయానికి దాతల సహకారం అందింది. 1630లో కాంచీపురానికి చెందిన తాతాచార్యులు విమానానికి సంబంధించిన సేవలు చేపట్టినట్లు పేర్కొంటారు. 1909లో తిరుమలలోని మహంతుల పాలన సమయంలో రామలక్ష్మణదాస్‌ తదితరుల ఆధ్వర్యంలో బంగారు తాపడం పనులు జరిగాయని చరిత్ర చెబుతోంది. ఈ పరిణామాలు ఆనందనిలయ విమానం సంరక్షణకు కాలానుగుణంగా ప్రాధాన్యం ఇచ్చినట్లు తెలియజేస్తున్నాయి. ప్రకృతి ప్రభావం, కాలగమనంతో నిర్మాణాలకు మరమ్మతులు అవసరమవుతాయి. అందుకు అనుగుణంగా విమానాన్ని పునరుద్ధరించడం, లోహపు పలకలను మార్చడం వంటి పనులు చేపట్టారు.

స్వాతంత్య్రానంతరం ఐదేళ్లపాటు పునరుద్ధరణ

స్వాతంత్య్రం వచ్చిన తర్వాత కూడా ఆనందనిలయ విమాన సంరక్షణకు ప్రత్యేక శ్రద్ధ తీసుకున్నారు. 1950వ దశకంలో పాత లోహపు పలకలను తొలగించి, విమానానికి మరమ్మతులు చేపట్టారు. ఈ పునరుద్ధరణ పనులు పూర్తవడానికి సుమారు ఐదేళ్లు పట్టినట్లుగా తెలుస్తోంది. ఈ ప్రక్రియలో ముందుగా పాత నిర్మాణాన్ని బలోపేతం చేశారు. అనంతరం రాగి పలకలను అమర్చి, వాటిపై బంగారు పలకలను అమర్చారు. ఇలా విమానానికి స్వర్ణ కాంతిని తిరిగి తీసుకురావడంతో పాటు నిర్మాణాన్ని సంరక్షించే చర్యలు చేపట్టారు. పునరుద్ధరణ అనంతరం 1964లో అష్టబంధన బాలాలయ మహాసంప్రోక్షణ కార్యక్రమం నిర్వహించారు. ఈ సందర్భంగా పునరుద్ధరించిన ఆనందనిలయ విమానానికి సంప్రోక్షణ చేపట్టడం ఆలయ చరిత్రలో మరో కీలక ఘట్టంగా నిలిచింది.

64 దేవతామూర్తులతో ప్రత్యేక వైభవం

ఆనందనిలయ విమానం ప్రత్యేకత దాని బంగారు తాపడానికే పరిమితం కాదు. విమానంపై వివిధ దేవతామూర్తుల ప్రతిమలు కొలువుదీరాయి. అందుబాటులో ఉన్న సమాచారం ప్రకారం.. ఈ విమానంపై 64 దేవతామూర్తుల ప్రతిమలు కనిపిస్తాయి. ఇవి ఆలయ నిర్మాణ శైలికి, శిల్పకళా వైభవానికి ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. విమానంపై కొలువైన విమాన వేంకటేశ్వరస్వామికి కూడా ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యం ఉంది. ప్రధాన గర్భగుడిలోని మూలవిరాట్టును దర్శించుకునే భక్తులకు, విమానంపై ఉన్న స్వామివారి రూపం కూడా విశేషమైన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.

తరతరాల భక్తికి ప్రతీక

తిరుమల ఆనందనిలయ విమానం వెనుక ఉన్న చరిత్రను పరిశీలిస్తే.. ఒక రాజు లేదంటే ఒక కాలానికి మాత్రమే దాని వైభవాన్ని ఆపాదించలేం. పాండ్య రాజుల నుంచి యాదవరాయులు, సాళువ పాలకులు, విజయనగర చక్రవర్తులు, అనంతర దాతల వరకు అనేకమంది తమవంతు సేవలు అందించారు. ఆధునిక కాలంలోనూ విమానాన్ని సంరక్షించేందుకు పునరుద్ధరణ పనులు చేపట్టారు. అందుకే ఆనందనిలయ విమానం కేవలం బంగారంతో మెరిసే గోపురం మాత్రమే కాదు.. శతాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న భక్తి, దాతృత్వం, నిర్మాణ సంప్రదాయాలకు ప్రతీక. తిరుమల కొండపై అడుగుపెట్టిన ప్రతి భక్తుడినీ ఆకర్షించే ఈ స్వర్ణ విమానం వెనుక ఎన్నో తరాల సేవ, శ్రమ, విశ్వాసం దాగి ఉన్నాయి.